صنعت احداث و انرژی؛ كلید توسعه پایدار

رضا پدیدار، رئیس كمیسیون انرژی و محیط زیست اتاق تهران

به‌خوبی می‌دانیم كه توسعه پایدار كشور نیازمند یك مدل اجرایی و عملیاتی و ارتباطات محكم بین دولت به عنوان كارفرما و دانشگاه به عنوان مركز علم و فن‌آوری و بخش خصوصی به‌ویژه نهادهای اجرایی و عملیاتی به عنوان پشتیبان و راهبر عملیاتی ( اجرایی ) می‌توانند در یك مدل كارآمد حضوری اثربخش در صحنه مدیریتی و اقتصادی كشور داشته باشند.

با توجه به تغییرات شتابنده محیط‌های علمی و فن‌آوری و نیز اثرگذاری آنها در بازار های جهانی، بستری را حاصل آورده است كه تولیدكنندگان و مصرف‌كنندگان را ناچار می‌سازد كه همواره خود را با این تغییرات هماهنگ و همراه کنند. در تمامی كشورهای جهان ارتباط میان نهادهای حاكمیتی و سفارش‌دهنده با مجریان طرح‌ها و پروژه‌ها همواره مسئله‌ای پیچیده و بسیار مهم بوده است.

 ریشه اصلی این مسئله از تفاوت ماهیت این دو نهاد ناشی می‌شود؛ چرا كه صنعت یك نهاد اقتصادی و علمی است و در كشورهای پیشرفته، دو نهاد صنعت و دانشگاه گام به گام در توسعه یكدیگر نقش تكاملی متقابل داشته و دارند.

پیشرفت‌های اولیه علمی سبب به وجود آمدن صنایع شده است كه علاوه بر اثبات نظریه‌های علمی، ابزارهای لازم را به همراه نیازهای جدید برای پیشرفت‌های بعدی علمی فراهم می‌كردند و این مسیر تكاملی همچنان به صورت همكاری‌های علم‌محور (برای حل مسایلی علمی موجود در صنعت) و برنــامه‌های پروژه‌محور (برای اجرای پروژه‌های مورد علاقه صنعت) انجام می‌شود.

در این صورت، با شكل‌گیری و هدایت توانمندی‌های موجود در كشور در قالب نظام‌های تشكلی و هدایت حرفه‌ای، صنعت می‌تواند نقش و جایگاه واقعی خود را در فرآیند مدیریتی و اجرایی كشور به‌دست آورده و به عنوان یك پایگاه حرفه‌ای در تحقق اهداف ازپیش‌تعیین‌شده عمل کند.

در این صورت، می‌توان گفت كه شكل‌گیری فعالیت‌های صنعتی و اقتصادی در صورتی می‌تواند در دستیابی به اهداف و چشم‌انداز خود دست یابد كه به نحو شایسته و موثری اهداف استراتژیك خود را تبیین و هدایت کند. در این زمینه می توان گفت كه شكل‌گیری نهادهای انجمنی با توجه به توسعه و گسترش آنها در اقصی نقاط دنیا بهترین پایگاه برای دستیابی به ماموریت‌ها و اهداف خرد و كلان خود در تمام عرصه‌های فعالیتی است.

بر این است، می‌توان اولین گام را در تعریف اهداف استراتژیك به عنوان زیربنای حركت فعال برای كلیه نهادهای انجمنی به‌ویژه در توسعه فعالیت‌ها این چنین برشمرد:

• توسعه فعالیت‌ها در زمینه‌های تخصصی همچون صنایع نفت، گاز، نیرو و صنایع وابسته

• سوق دادن مسیر فعالیت‌ها به سمت اجرای پروژه‌های مستقــل EPC

• توجه و پیاده‌سازی واقعی استانداردها در اجرای هر یك از پروژه‌ها

• تقویت برند شركت‌های عضو با انجام مطلوب پروژه‌ها و فعالیت‌های تخصصی

• ایجاد اعتقاد راسخ به مدیریت دانش و ایجاد نوآوری در ارائه خدمات تخصصـی

• همكاری با كلیه شركت‌های عضو در راستای هم‌افزایی و ایجاد امكان ورود به پروژه‌های بزرگ ملی و در نهایت حضور فعال در پروژه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی

• گسترش بازاریابی و نفوذ به سایر كشورها به‌خصوص كشورهای منطقه و سپس در ابعاد جهانی

در این زمینه و به‌درستی می‌توان گفت كه انجمن شرکت های مهندسی و پیمانکاری نفت، گاز و پتروشیمی (Apec) در تحقق اهداف پیش‌گفته و به عنوان یك نهاد فعال و تخصصی (حرفه‌ای) در تمام عرصه‌های صنعت احداث و انرژی اقدام و در این مسیر بعنوان یك نهاد تشكلی فعال جایگاه واقعی خود را پایدار و به نحوی اثبات کرده است.

در این باره ارزش‌های اولویت‌ دار سازمانی می‌تواند در نگاه كلی و ملی موارد زیر را در بر داشته باشد :

• رعایت اخلاق حرفه‌ای بعنوان مهمترین عامل فرآیندی در عامل سازنده اعضا

• رعایت كیفیت و الزام واقعی به آن برای كلیه فعالان و اعضا

• پایبندی به مدل‌های زمانی برای رعایت صرفه و صلاح طرف قراردادها

• مشتری‌مداری و پاسخگویی به كارفرمایان و تعامل منطقی با آنهـــا

• اولویت‌بخشی به كارگروهی و اخذ تصمیم ها براساس خرد جمعــی

• توجه همه جانبه و اعتقاد راسخ به مهندسی ارزش در تمامی ابعاد آن

• پیاده سازی سیستم های مدیریت دانش در فرآیند توسعه و مدیریت سازمانی

در این زمینه و با ضرس قاطع می توان گفت كه موارد یاد شده همواره در مسیر فعالیتی انجمن اپک مورد توجه هیئت مدیره و نیز كلیه اعضاء واقع شده و به درستی در پیاده‌سازی و مقبولیت آن به‌ویژه در پروژه‌های ملی و منطقه‌ای اقدام جدی محقق و صورت پذیرفته است.

در بیان واقعیت‌های حاكم بر این انجمن نیز می‌توان یادآوری کرد كه علاوه بر تحقق اهداف كمی و مدیریتی، نگاه انجمن بر خط مشی كیفی نیز از یك نگاه سیستمی برخوردار است به طریقی كه كلیه شركت‌های عضو ضمن برخورداری از یك مدل كارآمد نیروی انسانی، در راستای تداوم و تكامل نظام مدیریتی و تحقق اهداف استراتژیك خود و نیز استقرار و پیاده‌سازی استانداردهای حرفه‌ای اقدام و در سر لوحه فعالیت‌ها قرار داده‌اند.

بهبود مستمر كیفیت خدمات و فرآیندها در راستای برآورده شدن كلیه نیازهای طرف قراردادها و نیز ارتقای سطح رضایت‌مندی آنان می‌تواند به عنوان یك پیش‌زمینه سرلوحه سایر انجمن‌ها و تشكل‌های موازی قرار گیرد.

از طرفی، باید توجه داشته باشیم كه روند سریع جهانی شدن و تغییرات تكنولوژیكی باعث شده است كه بقای سازمان های مهندسی در جهان رقابتی امروز قدری دشوار باشد.  به طور خاص، بحران‌های اقتصادی در جهان تاثیرات زیادی را بر روی صنعت احداث و انرژی و به‌ویژه در كشور‌های در حال توسعه همانند ایران داشته است.

اما از آنجا که عملكرد شركت‌های ساخت‌وساز در بازارهای بین‌المللی بسیار كم بوده و مشكلات جدی را برای كل اقتصاد كشور ایجاد كرده است. بنابراین اهمیت اقدامات مربوط به بازارهای ملی و سپس بین‌المللی شدیدا افزایش یافته است؛ چرا كه استراتژی‌های بازاریابی بین‌الملل مشابه با استراتژی‌های داخلی و بومی نیستند.

ولی در صورتی كه شركت‌های صنعت احداث و انرژی، استراتژی بازاریابی بین‌المللی خوبی را ایجاد كنند و توسعه دهند، موفقیت آنها در بازارهای بین‌المللی بسیار بهتر و نافذتر خواهد شد.

در این باره انجمن اپك توانسته است ضمن توجه به موارد پیش‌گفته، خود را در مسیر توسعه پایدار نیز قرار دهد و هدایت زیرمجموعه خود را در اجرای طرح‌های ملی توسعه با مفهومی ارزشمند از منظر زیست‌محیطی و اجتماعی با رویكرد اقتصادی و نیز تغییر نگرش مدیران و مسئولان به مفهوم رشد و پیشرفت بر عهده گیرد.

به‌خوبی می‌دانیم كه توسعه پایدار فرآیندی است كه آینده‌ای مطلوب را برای جوامع بشری متصور می‌سازد كه در آن استفاده از منابع، بدون آسیب رساندن به یكپارچگی ، زیبایی و ثبات نظام‌های حیاتی، نیازهای انسان را برطرف می‌کند.

توسعه پایدار راه حل‌هایی را برای الگوهای ساختاری، اجتماعی و اقتصادی توسعه ارائه می‌دهد تا بتواند از بروز مسائلی همچون نابودی منابع طبیعی، تخریب سامانه‌های زیستی، آلودگی، تغییرات آب‌و‌هوایی، افزایش بی‌رویه جمعیت، بی‌عدالتی و پایین آمدن كیفیت زندگی انسان‌های حال و آینده جلوگیری كند.

توسعه پایدار فرآیندی است در استفاده از منابع ، هدایت سرمایه‌گذاری‌ها ، جهت‌گیری توسعه فناوری و تغییرات نهادی، با نیازهای حال و آینده سازگار باشد.

 توجه داشته باشیم كه توسعه پایدار كه از دهه 1990 بر آن تاكید شده است جنبه‌ای از توسعه انسانی و در ارتباط با محیط زیست و نسل‌های آینده است. هدف توسعه انسانی پرورش قابلیت‌های انسانی محسوب می‌شود.

از طرفی، باید بدانیم كه توسعه پایدار به عنوان یك فرآیند، در حالی كه لازمه بهبود و پیشرفت است، اساس بهبود وضع و رفع كاستی‌های اجتماعی و فرهنگی جوامع پیشرفته را فراهم می‌آورد و باید موتور محركه پیشرفت متعادل، متناسب و هماهنگ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تمامی جوامع و به‌ویژه كشورهای در حال توسعه باشد.

در این صورت باید توجه داشته باشیم كه توسعه پایدار سعی دارد به پنج نیاز اساسی پاسخ گوید:

• تلفیق حفاظت و توسعه

• تامین نیازهای اولیه زیستی انسان

• دست‌یابی به عدالت اجتماعی

• خودمختاری و تنوع فرهنگی وحفاظت از یگانگی اكولوژیكی

از این رو، تمركز توسعه پایدار بسیار گسترده تر از الزامات صرفا محیط زیست است؛ به طریقی كه رعایت این موارد همچنین در مورد اطمینان از یك جامعه قوی، سالم و عادلانه می‌تواند یا اثر بخش باشد.

این برداشت به معنای رفع نیازهای متنوع همه افراد در جوامع موجود و آینده، ارتقای رفاه شخصی، انسجام و شمول اجتماعی و ایجاد فرصت‌های برابر است.

صنعت احداث و انرژی با رویكردی نوین در انجمن اپک توانسته است با هدایت منطقی این مهم تمام ظرفیت‌های خود را برای شركت‌های عضو به كار ببندد که از آن همگان بهره‌مند گردیده اند.

چرا كه توسعه پایدار فرآیندی است برای به دست آوردن پایداری در هر فعالیتی كه نیاز به منابع و جایگزینی سریع و یكپارچه آن وجود دارد. توسعه پایدار در كنار رشد اقتصادی و توسعه بشری در یك جامعه یا یك اقتصاد توسعه‌یافته، سعی در تحصیل توسعه مستمر، ورای توسعه اقتصادی را دارد.

با شناختی كه از انجمن اپک داشته و دارم می توان گفت كه اثرگذاری و نقش‌پذیری این انجمن قدیمی و وزین می‌تواند در فرآیند اقتصادی و اجتماعی كشور به‌ویژه در اجرای طرح‌های توسعه‌ای و سطح نگهداشت، شرایطی را حاصل آورد كه تجدید حیات اقتصادی و تغییر كیفیت رشد اقتصادی و نیز برآورده ساختن نیازهای اولیه ضروری و همچنین حفاظت از منابع و نیز ارتقای منابع همراه با جهت‌گیری مجدد دانش فنی برای تصمیم‌گیری‌های عادلانه اقتصادی در بستر جهت‌گیری‌های مجدد روابط اقتصادی بین‌المللی و در فرآیند نهایی آن اقدام در جهت مشاركتی ساختن توسعه عمل کند.