لوازمخانگی؛ قربانی تازه تورم
مریم غدیرپور
بر اساس دادههای منتشرشده از سوی بانک مرکزی، لوازم خانگی را میتوان دومین قربانی مهم جهش تورمی در سالهای اخیر دانست.
هرچند این گروه کالایی به اندازه دارو جنبه حیاتی و فوری ندارد، اما نقش آن در سطح رفاه خانوارها و کیفیت زندگی روزمره بسیار قابل توجه است. افزایش شدید قیمتها در این بخش باعث شده بسیاری از خانوارها خرید یا تعویض وسایل ضروری خانه مانند یخچال، ماشین لباسشویی یا اجاق گاز را به تعویق بیندازند.
تورم در بازار لوازم خانگی عمدتاً تحت تأثیر افزایش هزینه مواد اولیه، نوسانات نرخ ارز، محدودیتهای وارداتی و رشد هزینههای تولید رخ داده است. این عوامل باعث شده قیمت این کالاها در مدت کوتاهی رشد چشمگیری داشته باشد و فاصله میان درآمد خانوار و هزینه تأمین این اقلام بیشتر شود.
پیامد دیگر این روند، کاهش قدرت خرید در حوزه جهیزیه است. در فرهنگ اقتصادی و اجتماعی ایران، تهیه جهیزیه بخش مهمی از هزینههای آغاز زندگی مشترک محسوب میشود.
افزایش قیمت لوازم خانگی عملاً بار مالی بیشتری بر دوش خانوادهها گذاشته و در برخی موارد حتی زمان ازدواج یا کیفیت جهیزیه را تحت تأثیر قرار داده است. در نتیجه، گرچه لوازم خانگی کالایی حیاتی مانند دارو نیست، اما تورم در این بخش اثر مستقیمی بر رفاه خانوار، الگوی مصرف و برنامهریزی اقتصادی خانوادهها دارد.
رکود سنگین و تغییر رفتار مصرفکننده در بازار لوازم خانگی
محمد ساعتچی، فروشنده و کارشناس در حوزه لوازم خانگی در گفتوگو با «عصر اقتصاد» درباره وضعیت بازار لوازم خانگی و کاهش قدرت خرید مردم به بیان دیدگاهها و ارزیابیهای خود پرداخته است.
او در این مصاحبه، ابعاد مختلف رکود بازار، رشد قیمتها و فشار بر مصرفکنندگان را تشریح کرده؛ آنچه در ادامه میآید، چکیده این گفتوگو برای خوانندگان این رسانه است.
ساعتچی میگوید بازار لوازمخانگی از زمان کرونا وارد دورهای شد که هنوز نتوانسته از آن خارج شود. او توضیح میدهد پس از همهگیری، الگوی زندگی مردم تغییر کرد و کاهش قدرت خرید نیز باعث شد لوازمخانگی از جایگاه «نیاز فوری» فاصله بگیرد. به تعبیر او، در شرایط فشار اقتصادی، نخستین چیزی که خانوارها از سبد خرید کنار میگذارند همین کالاهاست.
ساعتچی با مرور وضعیت اواخر سال گذشته میافزاید نشانههای رکود به اوج خود رسیده بود؛ بسیاری از فروشگاهها هفتهها بدون صدور حتی یک فاکتور کار میکردند و عملاً هیچ حرکتی در بازار دیده نمیشد.
او تأکید میکند ترکیب تورم انباشته در هزینههای تولید و نبود تقاضای مؤثر، فشار سنگینی بر تولیدکنندگان و فروشندگان وارد کرده است. به گفته ساعتچی، این چرخه معیوب نهتنها سوددهی واحدهای صنفی را از بین برده، بلکه آینده این صنعت را نیز با نگرانیهای جدی روبهرو کرده است.
لوازم خانگی زیر فشار تورم
بر اساس گزارشهای منتشرشده از سوی بانک مرکزی، تورم در بازار لوازم خانگی طی ماههای اخیر جهشی چشمگیر داشته؛ جهشی که بهطور مستقیم قدرت خرید خانوارها را هدف قرار داده و رفتار مصرفی را دگرگون کرده است.
افزایش قیمتها به حدی بوده که خرید کالای نو برای بسیاری از خانوادهها به تصمیمی دشوار و قابل تعویق تبدیل شده و حتی هزینه تعمیر وسایل قدیمی نیز فشار مضاعفی بر بودجه آنها وارد میکند.
در تحلیل دلایل این رشد قیمت، دیدگاههای متفاوتی مطرح میشود. برخی فعالان بازار، کاهش واردات و محدودیت در تأمین کالا را عامل اصلی میدانند و معتقدند افت عرضه، زمینه افزایش قیمت را فراهم کرده است. در مقابل، گروهی دیگر بر این باورند که رشد بهای تمامشده تولید در شرایط پساجنگ، از جمله افزایش هزینه مواد اولیه، حملونقل و انرژی، سهم بیشتری در این جهش تورمی داشته است.
برآیند این عوامل، بازاری است که با رکودی عمیق و تقاضای تضعیفشده مواجه شده و مصرفکنندگان را به سمت احتیاط و تعویق خرید سوق داده است.
زنگ خطر اشتغال در صنعت لوازمخانگی
نسرین اوجاقی، دبیرکل انجمن صنایع لوازمخانگی ایران، در گفتوگو با عصر اقتصاد با اشاره به شرایط فعلی بازار این صنعت تأکید کرد: برخلاف برخی برداشتها، مشکل اصلی بازار نه کمبود عرضه یا احتکار، بلکه کاهش شدید تقاضا است. به گفته او، تولیدکنندگان در شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگری تمایل به فروش محصولات خود دارند، اما بازار توان جذب کالا را ندارد.
او توضیح داد: صنعت لوازمخانگی در سال گذشته با یکی از سنگینترین دورههای رکود خود مواجه شد و پس از جنگ ۱۲ روزه نیز افت تقاضا شدت بیشتری گرفت. اوجاقی افزود که پر بودن انبار کارخانهها لزوماً به معنای نگهداری عمدی کالا برای افزایش قیمت نیست، بلکه نتیجه مستقیم کاهش قدرت خرید مصرفکنندگان است. به گفته او، بسیاری از تولیدکنندگان برای تأمین سرمایه در گردش و حفظ جریان تولید، نیازمند فروش سریع محصولات خود هستند.
دبیرکل انجمن صنایع لوازمخانگی ایران همچنین به وضعیت تولید در کارخانهها اشاره کرد و گفت: بسیاری از واحدهای صنعتی اکنون با حدود نیمی از ظرفیت واقعی خود فعالیت میکنند. او تأکید کرد که این کاهش ظرفیت صرفاً به دلیل افت تقاضا نیست، بلکه بخشی از آن به مدیریت مصرف مواد اولیه و نگرانی تولیدکنندگان درباره آینده تأمین این مواد بازمیگردد.
اوجاقی در ادامه درباره چشمانداز قیمتها نیز توضیح داد: افزایش قابل توجه هزینههای تولید، امکان کاهش قیمت را عملاً از بین برده است. او گفت در ماههای اخیر هزینههایی مانند قیمت مواد اولیه، نرخ ارز، دستمزد نیروی کار، حملونقل و سایر هزینههای جانبی رشد چشمگیری داشته و همین موضوع فشار زیادی بر تولیدکنندگان وارد کرده است.
به گفته او، در چنین شرایطی انتظار کاهش قیمت چندان واقعبینانه نیست و حتی در خوشبینانهترین حالت، بازار با ثبات نسبی قیمتها مواجه خواهد شد. اوجاقی در پایان تأکید کرد که برای خروج از رکود، اجرای سیاستهای مؤثر برای تحریک تقاضا ضروری است و اگر قدرت خرید مردم تقویت نشود، رکود فعلی میتواند به چالشی جدی برای اشتغال در صنعت لوازمخانگی تبدیل شود.
خرید لوارم خانگی هم رویا می شود
در صورت تداوم روند فعلی، بازار لوازمخانگی میتواند وارد مرحلهای عمیقتر از رکود تورمی شود؛ وضعیتی که در آن افزایش قیمتها همزمان با کاهش تقاضا ادامه مییابد و فاصله میان توان خرید خانوار و قیمت کالاها بیشتر میشود.
اگر تورم در این بخش همچنان شتاب بگیرد، خرید لوازمخانگی نو به کالایی لوکس برای بخش وسیعی از جامعه تبدیل خواهد شد و الگوی مصرف به سمت تعمیر، خرید کالای دستدوم یا استفاده طولانیتر از وسایل فرسوده حرکت میکند.
چنین شرایطی نهتنها رفاه خانوار را کاهش میدهد، بلکه میتواند به افت سرمایهگذاری در تولید، کاهش ظرفیت عملیاتی کارخانهها و تعدیل نیروی انسانی بینجامد.
تضعیف تقاضای مؤثر، جریان نقدینگی در زنجیره تولید تا توزیع را مختل میکند و ریسک تعطیلی واحدهای کوچکتر را افزایش میدهد. در این میان، اگر سیاستهای حمایتی برای تقویت قدرت خرید و مهار هزینههای تولید همزمان اجرا نشود، شکاف میان عرضه و تقاضا عمیقتر شده و صنعت لوازمخانگی با دورهای فرسایشی و پرهزینه مواجه خواهد شد.
