کاهش سهمیه گازوئیل و جهش بهای تمامشده حمل
فاطمه زهرا دارابی
سیاستهای انقباضی و غیرکارشناسی در مدیریت یارانههای انرژی، بار دیگر پیکره نحیف زنجیره لجستیک کشور را دستخوش چالشهای ساختاری کرده است و اختلال در تخصیص سوخت گازوئیل ناوگان سنگین را رقم میزند.
تصمیمگیران حوزه توزیع فرآوردههای نفتی بیتردید با توجیه مهار مصرف و مقابله با قاچاق، سازوکار تخصیص پایه و سهمیهبندی بر مبنای پیمایش را وارد چرخه ابهام، سلیقهگرایی و عدمشفافیت کردهاند؛ امری که رانندگان را ناگزیر به تأمین سوخت از بازارهای غیررسمی با ارقام چندبرابری میکشاند.
از منظر تحلیل اقتصاد حملونقل، گران تمام شدن گازوئیل در مبادی غیررسمی بهسرعت به نرخ کرایه حمل کالا اصابت میکند و از این کانال به تشدید موج تورم انتظاری و افزایش بهای تمامشده کالاهای اساسی در مقصد دامن میزند.
تعلل نهادهای متولی در بهروزرسانی جدول مصرف بر پایه فرسودگی ناوگان و اصرار بر مدلهای آماری ناکارآمد، نهتنها هدف کنترل هدررفت منابع را محقق نمیسازد، بلکه بستری عمیق برای رانت و اختلال در تبادلات تجاری کشور پدید میآورد.
نایبرئیس کانون کامیونداران گفت: سهمیه گازوئیل کامیونداران کاهش یافته است و هیچ توضیح مشخصی در مورد چرایی این موضوع به کامیون داران داده نشده است.
در این شرایط کامیونداران ناچار میشوند نیاز خود را از بازار آزاد تأمین کنند؛ جایی که گازوئیل با قیمتهای بسیار بالاتر عرضه میشود.
سید جلال موسوی درباره وضعیت سهمیه و قیمت گازوئیل کامیونداران اظهار کرد: در گذشته یک سهمیه پایه ۲۰۰۰ لیتری برای کامیونداران در نظر گرفته میشد که اگر راننده آن را بهطور کامل مصرف نمیکرد، میزان مصرفشده محاسبه و مجدداً سهمیه به کارت سوخت اختصاص پیدا میکرد، اما این سهمیه پایه اکنون حذف شده است.
وی افزود: در حال حاضر سهمیه پایه به صورت متفاوت و سلیقهای تخصیص داده میشود؛ به یک راننده ۲۰۰ لیتر و به راننده دیگری ۱۵۰ لیتر اختصاص مییابد.
از سوی دیگر سهمیه سوخت آزاد نیز در مقطعی با نرخ ۶۰۰ تومان در نظر گرفته شد که مشکلاتی را برای رانندگان ایجاد کرد.
زمینه ایجاد فساد و استفاده از سهمیه آزاد کارتهای دیگر با چند برابر قیمت
نایبرئیس کانون کامیونداران کشور ادامه داد: بارها اعلام کردهایم که اختصاص سوخت آزاد به این شکل میتواند زمینه ایجاد فساد را فراهم کند.
برای مثال، راننده ممکن است از ساعت ۴ یا ۵ بعدازظهر تا صبح روز بعد در صف پمپ گازوئیل منتظر بماند و پس از ساعتها، به دلیل اتمام سهمیه، نتواند سوخت دریافت کند.
سهمیه گازوئیل کامیونداران کاهش یافته است و هیچ توضیح مشخصی در مورد چرایی این موضوع به کامیون داران داده نشده است
در چنین شرایطی گاهی به راننده پیشنهاد میشود که از سهمیه آزاد کارتهای دیگر استفاده کند و آن را با چند برابر قیمت خریداری کند.
موسوی تصریح کرد: بهتر است هزار لیتر سهمیه آزاد با نرخ مشخص مثلاً ۶۰۰ تومان، در کارت سوخت هر راننده قرار گیرد تا راننده در هر نقطهای که به سوخت نیاز داشت بتواند از این سهمیه استفاده کند. پس از اتمام این سهمیه نیز در ماه بعد سهمیه جدید اختصاص پیدا کند. این روش میتواند از سرگردانی رانندگان در جادهها و ایجاد بازار غیررسمی سوخت جلوگیری کند.
در بسیاری از مناطق کشور رانندگان شبها امکان دریافت گازوئیل ندارند
وی با اشاره به وضعیت فعالیت شبانهروزی جایگاههای گازوئیل گفت: در بسیاری از استانها جایگاههای گازوئیل در شب فعالیت نمیکنند. تا جایی که اطلاع دارم در استان فارس، اصفهان و خراسان رضوی تعداد محدودی از جایگاهها در طول شب نیز سوخترسانی دارند، اما در بسیاری از مناطق کشور رانندگان شبها امکان دریافت گازوئیل ندارند.
دریافت مبالغ غیرمتعارف در برخی جایگاهها
نایبرئیس کانون کامیونداران همچنین از دریافت مبالغ غیرمتعارف در برخی جایگاهها خبر داد و گفت: در برخی مناطق از جمله بخشهایی از جنوب کشور، به راننده گفته میشود مبلغی را در یک فروشگاه یا کارت دیگری پرداخت کند تا در مقابل به او گازوئیل داده شود. در برخی موارد نیز جایگاه را خاموش میکنند و برای روشن کردن پمپ، مبلغی مطالبه میشود.
سرگردانی راننده میان سازمان راهداری و شرکت ملی پخش
موسوی با انتقاد از کاهش سهمیه گازوئیل کامیونداران اظهار کرد: سهمیه کامیونداران کاهش یافته است اما دلیل مشخصی برای این کاهش به ما اعلام نشده است.
یکی از دلایلی که مطرح میکنند، پایین بودن پیمایش رانندگان است، در حالی که در موارد متعددی پیمایش راننده در سازمان راهداری صحیح ثبت شده، اما سهمیه متناسب با آن اختصاص پیدا نمیکند.
وی افزود: راننده برای پیگیری موضوع میان سازمان راهداری و شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی سرگردان میشود. سازمان راهداری اعلام میکند پیمایش صحیح است، اما شرکت نفت میگوید اطلاعات پیمایش برای ما ارسال نشده است. در نهایت راننده است که با مشکل مواجه میشود.
انتقاد از تعیین مسیر برای تخصیص سهمیه
موسوی با انتقاد از تعیین مسیر برای تخصیص سهمیه گفت: شرکت نفت طرحی را پیاده کرد برای تخصیص سوخت و اعلام کرد که راننده باید از مسیرهای مشخص شده حرکت کند و طرح نیز اجباری شد.
در واقع یک بار طرحی برای اختصاص سوخت براساس مسیر اجرا شد، اما همانطور که پیشبینی کرده بودیم، مشکلات زیادی ایجاد کرد و رانندگان چند روز در جاده سرگردان شدند. در نهایت نیز طرح به حالت قبل بازگشت. سؤال ما این است که چرا در تصمیمگیریهای تخصصی از نظر افرادی که سالها در حوزه حملونقل فعالیت کردهاند استفاده نمیشود؟
نایبرئیس کانون کامیونداران با اشاره به فرسودگی ناوگان گفت: جدول محاسبه مصرف سوخت سالها پیش تدوین شده و در آن میزان مصرف کامیون براساس سن و مدل خودرو تعیین شده است. اما این جدول بهروز نشده است. کامیونی که ۱۵ سال پیش ۲۰ ساله بوده و برای آن میزان مشخصی مصرف سوخت در نظر گرفته شده، امروز ممکن است ۴۰ ساله باشد، اما میزان سهمیه آن تغییری نکرده است.
موسوی افزود: با افزایش سن کامیون، به دلیل فرسودگی قطعات و موتور، مصرف سوخت نیز افزایش پیدا میکند. علاوه بر این کیفیت قطعات و خودروهایی که وارد کشور میشوند نیز در میزان مصرف سوخت مؤثر است؛ بنابراین نمیتوان با یک جدول قدیمی میزان سهمیه سوخت ناوگان فعلی را تعیین کرد.
نباید به دلیل احتمال تخلف برخی افراد، سهمیه کل کامیونداران را کاهش داد
وی در پاسخ به اینکه آیا دلیل کاهش سهمیه، مقابله با قاچاق سوخت است؟ گفت: یکی از استدلالهایی که مطرح میشود احتمال قاچاق سوخت توسط کامیونهاست، اما سالها پیش نیز این موضوع بررسی و مشخص شد قاچاق گسترده سوخت از طریق کامیونها انجام نمیشود. ممکن است در مواردی تخلف صورت گیرد، اما نمیتوان به دلیل احتمال تخلف برخی افراد، سهمیه کل کامیونداران را کاهش داد.
موسوی تأکید کرد: مشکل اصلی ما در حال حاضر با شرکت نفت است. بارها پیشنهادهای خود را ارائه کردهایم و حتی در جلسات مختلف توضیح دادهایم که کاهش سهمیه و شیوه فعلی تخصیص سوخت چه مشکلاتی برای رانندگان ایجاد کرده است، اما متأسفانه تاکنون نتیجه مطلوبی حاصل نشده است.
نایبرئیس کانون کامیونداران ادامه داد: استدلال شرکت نفت این است که پیمایش رانندگان کاهش یافته، در حالی که راننده میتواند پیمایش خود را از سازمان راهداری دریافت کند و در موارد متعددی این پیمایش صحیح است. حتی سازمان راهداری نیز در جلسات مختلف این موضوع را تأیید کرده است، اما شرکت نفت همچنان زیر بار نمیرود.
