کتاب درسنامه تاب‌آوری اجتماعی؛ راهنمای جامع بومی‌سازی و توسعه تاب‌آوری جمعی
کتاب درسنامه تاب‌آوری اجتماعی؛ راهنمای جامع بومی‌سازی و توسعه تاب‌آوری جمعی
کتاب درسنامه تاب‌آوری اجتماعی اثری تازه در حوزه مطالعات اجتماعی، مدیریت بحران و ارتقای سلامت جمعی است که به قلم دکتر محمدرضا مقدسی و در چارچوب مأموریت ملی دانشگاهی تاب‌آوری منتشر شده و گامی ارزشمند در جهت بسط ادبیات علمی و بومی‌سازی دانش تاب‌آوری در ایران محسوب می‌شود. در جهان متغیر و پرتنش امروز که جوامع با انواع چالش‌های اقتصادی، دگرگونی‌های فرهنگی، مخاطرات طبیعی و فشارهای اجتماعی پی‌درپی مواجه هستند، توانایی جامعه برای حفظ انسجام، سازگاری پویا، ترمیم ظرفیت‌ها و ادامه مسیر رشد از اهمیتی بنیادین برخوردار است. این اثر که در آستانه هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران معرفی شده، تلاشی روشمند و دانشگاهی برای پاسخ به این نیاز مبرم اجتماعی و آموزشی است.
کتاب درسنامه تاب‌آوری اجتماعی در ۹۸ صفحه و در قالب ده فصل تدوین شده است تا تصویری شفاف، ساختاریافته و کاربردی از مفهوم تاب‌آوری اجتماعی، ارکان تشکیل‌دهنده آن و شیوه‌های تقویت ظرفیت‌های جامعه ارائه دهد. نویسنده در نگارش این درسنامه رویکردی چندبعدی و عمل‌گرایانه در پیش گرفته است؛ رویکردی که اثر را نه‌تنها برای پژوهشگران، استادان و دانشجویان رشته‌های علوم اجتماعی، روان‌شناسی، رفاه اجتماعی و مدیریت شهری، بلکه برای مدیران اجرایی، مددکاران اجتماعی و کنشگران مدنی به یک مرجع آموزشی و راهنمای عملی تبدیل می‌کند. ساختار فشرده و در عین حال جامع کتاب به مخاطب کمک می‌کند تا در زمان کوتاه به تصویری روشن از مبانی نظری و کاربردهای میدانی تاب‌آوری جمعی دست یابد.
در فصول مختلف این درسنامه، تاب‌آوری اجتماعی نه به عنوان یک ویژگی فردی صرف و نه به مفهوم انفعال یا حذف خیالی بحران‌ها، بلکه به منزله ظرفیتی پویا، تعاملی و نهادی تعریف می‌شود که به گروه‌ها و ساختارهای اجتماعی امکان می‌دهد در برابر تلاطم‌ها از هم نگسلند، چالش‌ها را به فرصت تحول بدل سازند و پایداری جامعه را تضمین کنند. این اثر به طور ویژه ابعاد گوناگون تاب‌آوری را شامل ظرفیت‌های فرهنگی، اقتصادی، نهادی و ارتباطی تحلیل می‌کند و نشان می‌دهد که تحقق جامعه‌ای تاب‌آور بر پایه‌هایی چون تقویت سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی، مشارکت مدنی، آموزش فراگیر و توسعه مهارت‌های جمعی استوار است. همچنین در بخش‌های راهبردی کتاب، نقش برنامه‌ریزی عمومی، سیاست‌گذاری اجتماعی و عدالت‌محوری در نهادینه‌سازی تاب‌آوری مورد بحث قرار گرفته است.
یکی از وجوه تمایز این اثر، پیوند آن با مأموریت ملی دانشگاهی تاب‌آوری و بومی‌سازی مفاهیم متناسب با بافت فرهنگی و اجتماعی کشور است. در حالی که بیشتر متون موجود در این قلمرو ماهیتی ترجمه‌ای دارند و پیوند دادن آن‌ها با مسائل انضمامی جامعه نیازمند واسطه‌های تحلیلی است، این کتاب کوشیده است چارچوبی سازگار با زیست‌بوم اجتماعی ایران عرضه کند تا زمینه را برای طراحی مداخلات مؤثر اجتماعی فراهم آورد.
پدیدآورنده این اثر، دکتر محمدرضا مقدسی، چهره پیشگام و شناخته‌شده تاب‌آوری در ایران و مدیر و مؤسس خانه تاب‌آوری است. او به عنوان پژوهشگری متعهد و فعال در این عرصه، سال‌های متمادی از مسیر آموزش، پژوهش و جریان‌سازی علمی، نقشی محوری در معرفی، تثبیت و ارتقای گفتمان تاب‌آوری در کشور ایفا کرده است. دکتر مقدسی با نگارش و انتشار ده‌ها اثر تخصصی، از جمله کتاب‌های تاب‌آوری زنان، تاب‌آوری کودکان، پرورش تاب‌آوری و تاب‌آوری اقدام در کوچینگ، منبع‌سازی علمی گسترده‌ای برای جامعه روان‌شناسی و مددکاری ایران انجام داده است.
تأسیس خانه تاب‌آوری به عنوان کانون مستقل ترویج و آموزش این حوزه، برگزاری صدها دوره و کارگاه تخصصی و همکاری مستمر با نهادهای علمی و دانشگاهی در چارچوب مأموریت ملی تاب‌آوری، نشان‌دهنده استمرار و عمق دیدگاه‌های وی در توسعه سلامت روانی و پایداری اجتماعی است. کتاب درسنامه تاب‌آوری اجتماعی در امتداد این مسیر پژوهشی، منبعی سودمند و استاندارد برای فهم علمی این سازه نوین در توسعه پایدار به شمار می‌رود.
