تقابل باران و غافلگیری؛ هزینه از جیب شهروندان

مریم غدیرپور

بارش‌های پاییزی تهران بار دیگر معادله مدیریت شهری را به چالش کشید؛ پدیده‌ای جوی و قابل پیش‌بینی با نخستین قطرات، معابر پایتخت را به پارکینگی بزرگ مبدل کرد.

بررسی‌های میدانی و گزارش‌های ترافیکی نشان می‌دهد ضعف در لایروبی به‌موقع جوی‌ها، نبود تدبیر منسجم در بازگشایی شبکه هدایت آب‌های سطحی و تأخیر نیروهای امدادی در نقاط بحرانی، رفت‌وآمد شهروندان را مختل کرده؛ بنابراین مسیرهای نیم‌ساعته به کابوس‌های دو یا سه ساعته گره خورد.

در این میان، مدیران شهرداری با تقلیل مسئله به پرتاب زباله از سوی عابران یا بزرگ‌نمایی حجم باران، از پذیرش قصور ساختاری شانه خالی می‌کنند؛ در حالی اعضای شورای شهر بارها نسبت به انفعال پیش از بحران هشدار داده بودند.

علاوه بر این، غیبت ناوگان حمل‌ونقل عمومی کارآمد و نبود مدیریت صحنه در شریان‌های اصلی نظیر بزرگراه‌های آزادگان، همت و زیرپل‌های پرتردد، سردرگمی مسافران را دوچندان ساخت؛ بدین ترتیب، این چرخه تکراری اثبات می‌کند شهرداری بیش از اتکا به تدابیر پیشگیرانه مهندسی، با غافلگیری سنتی و اقدامات تسکینی پس از رخداد به مصاف باران‌های پاییزی می‌رود و عملا هزینه ناکارآمدی زیرساخت‌ها را به دوش وقت، سوخت و روان شهروندان منتقل می کند.

باران آزمون جدی مدیریت شهری

پیمان مرادیان، کارشناس مدیریت شهری در گفتگو با عصر اقتصاد تصریح کرد: بارش‌های پاییزی آزمونی جدی برای مدیریت شهری پایتخت محسوب می‌شود.

صدور سراسیمه هشدار سطح قرمز از سوی سازمان هواشناسی در واپسین ساعات شامگاهی پیش از رخداد، کارکرد پیش‌دستانه سامانه‌های هشدار سریع را بی‌اثر کرد

وی افزود: رئیس سازمان هواشناسی، پاییز پربارش تهران را بارها هشدار داده بود؛ بنابراین دستگاه‌های اجرایی باید تدابیر پیش‌گیرانه اتخاذ می‌کردند. افزون بر این، نخستین بارش‌های پاییزی، مسیرهای ترافیکی تهران را قفل نمود.

در نتیجه این رویداد، سیلاب معابر سطح شهر را فرا گرفت؛ علاوه بر این مسئله، ضعف عملکرد مدیریت شهری در مهار آب‌های سطحی نمایان شد. در نهایت، شهروندان ساعت‌ها در ترافیک ماندند و بهای سنگین ناکارآمدی مسئولان را پرداختند.

بنابراین، مرادیان این وضعیت را نشانگر فقدان برنامه مدونی در مدیریت بحران دانست و بر لزوم پاسخگویی مدیران تاکید کرد.

ظرفیت ناچیز کانال‌ها، محصول انفعال و پروژه‌های نیمه‌تمام است

مرادیان، کارشناس خبره حوزه شهری، به ارزیابی عملکرد دستگاه‌های اجرایی پرداخت و تصریح کرد: شهرداری تهران ناتوانی کالبدی شبکه زهکشی را دستاویزی برای توجیه آب‌گرفتگی‌های پایتخت قرار می‌دهد، در حالی که آگاهی از محدودیت و ظرفیت مقاطع انتقال روان‌آب، تکلیفی روشن برای احداث حوضچه‌های آرامش، اصلاح فوری مقاطع گلوگاهی و ارتقای تاب‌آوری مجاری در فصول پیش از بارندگی بر دوش این نهاد می‌گذارد؛ افزون بر این، تبدیل هشدار چندباره کارشناسان به پاسخی اداری مبنی بر لایروبی دوره‌ای، نشانه بارز فقدان نگرش سیستمی در حکمرانی کلان‌شهر تهران است، چه آنکه پاک‌سازی جوی‌ها صرفاً حداقل وظیفه نگهداشت روزمره به شمار می‌رود و هرگز نباید جایگزین مدیریت ساختاری روان‌آب‌ها شود.

هشدار شبانه هواشناسی، فرار از مسئولیت پیش‌بینی زودهنگام بود

وی نوک پیکان انتقاد را به سمت نهادهای ناظر متوجه ساخت و افزود: صدور سراسیمه هشدار سطح قرمز از سوی سازمان هواشناسی در واپسین ساعات شامگاهی پیش از رخداد، کارکرد پیش‌دستانه سامانه‌های هشدار سریع را بی‌اثر کرد؛ علاوه بر این، رویه سازمان هواشناسی کشور در انتقال دیرهنگام هشدارهای مخاطره‌افزا، به جای آنکه فرصت کافی برای آرایش تجهیزاتی دستگاه‌های امدادی و صدور دستورالعمل‌های بازدارنده شهری فراهم آورد، عملا فرآیند مدیریت بحران را به عملیاتی واکنشی و منفعلانه تنزل داد.

وی در پایان تأکید کرد: تداوم ناهماهنگی سازمان هواشناسی و انفعال زیرساختی مدیریت شهری، پایتخت را با هر بارندگی در آستانه بحرانی پیش‌بینی‌پذیر اما رهاشده قرار می‌دهد.

چشم‌انداز فردا؛ تدبیر پیش‌دستانه و مدیریت نوین در افق بارش‌ها

گذر از چالش‌های سنتی مدیریت بحران در کلان‌شهرها، نویدبخش حرکتی رو به جلو به سوی توسعه زیرساخت‌های نوین است؛ همچنین، با رصد الگوهای اقلیمی و احتمال اثرگذاری پدیده «ال نینو»، مدیریت شهری با تکیه بر تجربیات گذشته، گام‌های استواری در جهت ارتقای تاب‌آوری شهری برمی‌دارد.

امید است با هم‌افزایی دستگاه‌های اجرایی، توسعه کانال‌های هدایت آب‌های سطحی و بهره‌گیری از سامانه‌های هشدار زودهنگام، شهرهای ایران با اقتدار تمام به استقبال بارش‌ها بروند و آرامش و ایمنی پایداری را برای شهروندان به ارمغان آورند.