سلامت در تنگنای اجرا و اندیشه

سیما گودرزی

اختلال در تأمین مواد اولیه دارویی، انباشت مطالبات و فشار نقدینگی بر زنجیره تولید، بار دیگر آسیب‌پذیری زیرساخت‌های سلامت را نمایان کرده است؛ همزمان انتشار کتابی تازه در حوزه فلسفه پزشکی نشان می‌دهد بازاندیشی در مبانی نظری درمان نیز به اندازه حل گره‌های اجرایی برای نظام سلامت اهمیت دارد.

محمد عبدزاده، رئیس سندیکای صاحبان صنایع داروهای ایران، با اشاره به وضعیت نگران‌کننده تأمین و تولید دارو گفت مشکلات نقدینگی، بدهی‌های معوق و محدودیت‌های حمل‌ونقل مواد اولیه، همچنان در صدر مسائل قرار دارد که استمرار آن می‌تواند بر دسترسی بیماران به برخی اقلام درمانی اثر بگذارد. او مجموع مطالبات زنجیره دارو تا پایان خرداد را بیش از ۱۲۵ هزار میلیارد تومان اعلام کرد و توضیح داد بخش قابل توجهی از این رقم مربوط به مراکز دولتی، بیمه‌ها و داروخانه‌هاست که پرداخت به‌موقع آن انجام نشده است.

به گفته او، انباشت مطالبات موجب شده داروخانه‌ها در بازپرداخت تعهدات مالی خود با مشکل روبه‌رو شوند و امکان خریدهای جدید را از دست بدهند. عبدزاده همچنین نسبت به تداوم این وضعیت هشدار داد و گفت اگرچه در برخی موارد با تأمین مواد اولیه، برنامه‌ریزی تولید و حفظ موجودی انبارها می‌توان روند تولید را مدیریت کرد، اما این وضعیت همچنان برای داروهای انسانی ایران یک تهدید جدی محسوب می‌شود.

به گفته او، نبود پرواز مستقیم و دشواری حمل دریایی برای مواد اولیه خاص و قابل اشتعال، زمان انتقال محموله‌ها را از چند هفته به چند ماه افزایش داده است. وی در عین حال افزود حمل هوایی در برخی موارد انجام می‌شود، اما حمل دریایی از کشورهای دیگر نیز با وقفه‌های طولانی روبه‌رو است.

عبدزاده با بیان اینکه تولیدکنندگان داخلی مواد اولیه نیز به نهاده‌های وارداتی متکی هستند، هشدار داد اختلال در هر حلقه از زنجیره واردات می‌تواند به سرعت به تولید داخل سرایت کند. او از دستگاه‌های مسئول خواست برای حل موانع لجستیکی و تسهیل مسیرهای حمل، پیگیری ویژه انجام دهند. به اعتقاد او، بدون کاهش فوری برای تأمین مالی و تسهیل واردات، امکان کمبود برخی اقلام در بازار افزایش خواهد یافت.

در سوی دیگر، همزمان با این چالش‌های اجرایی، کتاب «فلسفه پزشکی؛ سیر تحول، مسائل و چشم‌اندازها» نوشته علیرضا منجمی و منتشرشده از سوی انتشارات سمت، به بررسی فلسفه پزشکی و مباحث مرتبط با درمان می‌پردازد. این اثر پزشکی را نه صرفاً مجموعه‌ای از تکنیک‌ها و فنون درمانی، بلکه حوزه‌ای چندلایه در مرز میان دانش، تجربه انسانی، اخلاق و سیاست‌گذاری تعریف می‌کند.

مسائل پزشکی تنها به تشخیص بیماری و انتخاب شیوه درمان محدود نمی‌شود و در کنار جنبه‌های علمی، ابعاد انسانی، اجتماعی و اخلاقی نیز دارد. تعریف سلامت و بیماری، نحوه مواجهه پزشک با بیمار، جایگاه تجربه و قضاوت بالینی و تأثیر فناوری بر فرآیند درمان، از جمله موضوعاتی است که در فهم وضعیت امروز نظام سلامت اهمیت دارد.

در این میان، توجه به تجربه زیسته بیمار و رابطه میان پزشک و بیمار می‌تواند در کنار دانش تخصصی، به درک دقیق‌تر فرآیند درمان کمک کند. از سوی دیگر، گسترش فناوری و تغییر شیوه‌های مراقبت، ضرورت بازنگری در برخی رویکردهای رایج پزشکی و توجه همزمان به ابعاد علمی و انسانی سلامت را بیش از گذشته مطرح کرده است. چنین نگاهی می‌تواند تصمیم‌گیری درمانی را دقیق‌تر کند و توجه به نیازهای بیماران را افزایش دهد.

در نهایت، بحران صنعت دارو و بازخوانی فلسفه پزشکی، هر دو یک پیام مشترک دارند: نظام سلامت تنها با تأمین دارو و تجهیزات یا توسعه فناوری پیش نمی‌رود؛ بلکه همزمان به زیرساخت اقتصادی پایدار، سیاست‌گذاری کارآمد و نگاه انسانی و علمی به درمان نیاز دارد.