ناراستی پولشویی در تجارت طلا
مهرداد حاجی زاده فلاح، مدرس و مشاور ارشد مبارزه با پولشویی
صنعت طلا و جواهر به دلیل ارزش بالا، قابلیت جابهجایی آسان و تبدیل سریع به نقدینگی، یکی از حوزههای حساس در برابر فعالیتهای پولشویی است. جرمشناسان و نهادهای نظارتی مانند FATF چندین روش متداول را برای این کار شناسایی کردهاند.
در اینجا چند نمونه از این روشها آورده شده است .این موارد صرفاً جهت اطلاعرسانی و آشنایی با الگوهای جرمشناختی ذکر میشود:
۱. پولشویی مبتنی بر تجارت (Trade-Based Money Laundering – TBML)این یکی از پیچیدهترین روشها است که در آن از خودِ فرآیند خرید و فروش طلا برای جابهجا کردن پول استفاده میشود:
– اظهار قیمت کاذب (Over-invoicing): شرکتی که در واقع بخشی از شبکه پولشویی است، طلایی را با قیمتی بسیار بالاتر از ارزش واقعی در فاکتور ثبت میکند. این کار باعث میشود مبالغ هنگفتی از یک کشور به کشور دیگر تحت پوشش یک معامله تجاری قانونی منتقل شود.
– اظهار قیمت کمتر (Under-invoicing): برعکس حالت قبل، کالا با قیمت بسیار پایین ثبت میشود تا ارزش واقعی پول در انتقال پنهان بماند.
۲. ترکیب و ذوب (Mixing and Melting)این روش مستقیماً با فیزیک طلا در ارتباط است:- جرمشناسان طلاهایی را که از منابع غیرقانونی (مانند معادن غیرمجاز، سرقت یا حتی مواد مخدر) به دست آمدهاند، با طلاهای قانونی و استاندارد ترکیب کرده و سپس آنها را ذوب میکنند. با ذوب شدن، اثرات فیزیکی و منشأ اصلی طلا از بین میرود و محصول نهایی به عنوان طلای خالص و قانونی باز به بازار برمیگردد.
۳. استفاده از فروشگاهها به عنوان کسبوکارهای پوششی (Front Companies)فروشگاههای طلا و جواهر معمولاً با مقادیر زیادی پول نقد (Cash) سروکار دارند.- یک شبکه پولشویی میتواند یک یا چند فروشگاه طلا را مدیریت کند. آنها درآمدهای حاصل از فعالیتهای غیرقانونی را با فروشهای واقعی طلا ترکیب میکنند. در پایان روز، گزارشهای مالی نشان میدهند که فروشگاه سود بسیار زیادی داشته است، در حالی که بخشی از آن سود در واقع همان پولهای «کثیف» بوده که حالا به صورت «پول قانونی حاصل از فروش طلا» درآمده است.
۴. ساختاردهی یا خرد کردن تراکنشها (Structuring/Smurfing)برای اینکه از سیستمهای نظارتی و گزارشهای خودکار بانکها که معمولاً برای مبالغ بالا فعال میشوند، فرار کنند:- مجرمان، مبالغ بزرگ پول غیرقانونی را به بخشهای بسیار کوچک تقسیم میکنند و از افراد مختلف (به نام کوچک یا Smurfs) میخواهند که با مبالغ زیر حد نصاب گزارشدهی، طلا خریداری کنند. این کار باعث میشود تراکنشها در رادار نهادهای مبارزه با پولشویی قرار نگیرند.
۵. قاچاق فیزیکی (Physical Smuggling)
از آنجایی که طلا حجم کمی نسبت به ارزش بسیار بالایش دارد، جابهجایی آن از طریق مرزها بسیار ساده است.- در این روش، طلا به جای انتقال از طریق سیستمهای بانکی، به صورت فیزیکی از طریق مرزها جابهجا میشود تا از ردیابی مسیر حرکت پول توسط نهادهای مالی جلوگیری شود.
نکته مهم: امروزه با پیشرفت فناوریهای مالی (FinTech) و قوانین سختگیرانه مبارزه با پولشویی (AML)، نهادهای نظارتی از سیستمهای پیشرفتهای برای ردیابی منشأ کالا و جریانهای مشکوک مالی در بازار طلا استفاده میکنند.
