عناصر خاکی کمیاب در فصل نخست سال 2026 دوباره به عنوان یک نیروی تعیین کننده در بازارهای جهانی کالاها ظهور کردند و این امر به دلیل نقش ضروری آنها در پروسه گذار انرژی و سیستمهای دفاعی مدرن بود.
بر اساس گزارش سازمان زمینشناسی ایالات متحده، برزیل دومین ذخایر بزرگ عناصر نادر خاکی جهان را در اختیار دارد، اگرچه در حال حاضر تنها کسری از تولید جهانی را با ظرفیت فرآوری محدود تولید میکند.
ذخایر عظیم اما دست نخورده عناصر خاکی کمیاب برزیل به موضوع اصلی مذاکرات مجدد ایالات متحده و برزیل تبدیل شده است، زیرا هر دو کشور به دنبال ایجاد زنجیرههای تأمین در خارج از چین هستند.
در مقابل، چین تقریبا 60 درصد از معادن و بیش از 90 درصد از فرآوری را کنترل میکند؛ اهرمی که پس از اعمال محدودیتهای صادراتی توسط پکن در پاسخ به تعرفههای ترامپ برجسته شد.
یک جت جنگنده F-35 تقریبا به 418 کیلوگرم مگنت عناصر خاکی کمیاب نیاز دارد، در حالی که یک ناوشکن دریایی از 2.6 تن متریک و یک زیردریایی کلاس ویرجینیا تقریبا 4.6 تن استفاده میکند.
اگرچه در حال حاضر بخش نسبتا کوچکی از کل تقاضای عناصر نادر خاکی – حدود ۸۵۰۰ تن در سال گذشته – به بخش دفاعی اختصاص دارد، اما این تقاضا به سرعت در حال گسترش است.
با افزایش تقاضای خودروهای برقی، پلتفرمهای دفاعی و زیرساختهای مراکز داده(دیتا سنتر)، بازار با یک عدم تعادل ساختاری روبرو است: افزایش مصرف در برابر زنجیره تامینی که هنوز به طور گسترده توسط چین کنترل میشود.
کارشناسان هشدار دادهاند که به تولید رساندن معادن جدید عناصر نادر خاکی میتواند 15 سال یا بیشتر طول بکشد که به طور قابل توجهی طولانیتر از جدول زمانی برای کالاهای متعارفتر مانند طلا یا نقره است.
با نگاه به آینده، به نظر میرسد بازار عناصر خاکی کمیاب از نظر ساختاری همچنان در تنگنا باقی بماند. تقاضا برای این مواد معدنی حیاتی در چندین بخش با رشد بالا، از خودروهای برقی و انرژیهای تجدیدپذیر گرفته تا دفاع و هوش مصنوعی در حال افزایش است.
مسیر پیش رو بعید است که روندی روان داشته باشد. بازار همچنان در برابر شوکهای سیاسی، نوسانات قیمت و تاثیر پایدار استراتژی عرضه چین آسیبپذیر است.
تا سال 2035، آمریکای شمالی میتواند تقریبا 9 تا 10 درصد از عرضه تصفیهشده اکسیدهای کلیدی عناصر نادر خاکی را به خود اختصاص دهد؛ افزایشی معنادار، اما هنوز بسیار کمتر از جایگزینی تسلط چین.
چالش همچنان اقتصادی است. هزینههای تولید در خارج از چین به طور قابل توجهی بالاتر است که منعکسکننده استانداردهای سختگیرانهتر زیستمحیطی، هزینههای بالاتر نیروی کار و زیرساختهای کمتر تثبیتشده است.
عناصر خاکی کمیاب نه تنها به عنوان یک نهاده صنعتی، بلکه به عنوان یک کالای استراتژیک که مرحله بعدی رقابت اقتصادی و ژئوپلیتیکی جهانی را شکل میدهد، همچنان در کانون توجه باقی خواهند ماند.
