تابلوی معاملات زیر آتش اخبار

سمیه شوریابی؛ کارشناس بورس

بازار سرمایه همیشه آینه‌ انتظارات است؛ جایی که ترس و امید، پیش از آن‌که در خیابان و کارخانه دیده شوند، روی تابلوها نقش می‌بندند، این روزها هم فعالان بازار چشم به تحولات سیاسی دوخته‌اند؛ آیا سایه‌ جنگ سنگین‌تر می‌شود یا پنجره‌ توافق گشوده خواهد شد؟ هر کدام از این دو سناریو، مسیر متفاوتی پیش پای بورس می‌گذارد.

سناریوی نخست: وقوع جنگ؛ بازار در پناهگاه دفاعی

در صورت بروز درگیری نظامی، نخستین واکنش بازار معمولاً هیجانی و مبتنی بر ریسک‌گریزی است، تجربه‌ بازارهایی مانند بورس تهران نشان داده که در شرایط نااطمینانی شدید، سرمایه‌گذاران به سمت نقدشوندگی بالاتر و دارایی‌های امن‌تر حرکت می‌کنند. در چنین فضایی:

.شاخص‌های کلان احتمالاً با افت کوتاه‌مدت روبه‌رو می‌شوند.

.صنایع وابسته به واردات، حمل‌ونقل و بانکداری بیشترین فشار را تحمل می‌کنند.

.در مقابل، شرکت‌های صادرات‌محور یا دلاری (مانند پتروشیمی‌ها و فلزی‌ها) ممکن است به دلیل رشد نرخ ارز، بخشی از افت بازار را جبران نمایند.

.بازارهای موازی مانند طلا و ارز با افزایش تقاضا مواجه می‌شوند.

البته اگر جنگ کوتاه‌مدت و با دامنه‌ محدود باشد، پس از شوک اولیه امکان بازگشت تدریجی اعتماد وجود دارد، اما تداوم درگیری می‌تواند سرمایه‌گذاری بلندمدت را به تعویق بیندازد و جریان نقدینگی را فرسوده کند.

سناریوی دوم: توافق؛ بازگشت امید و سرمایه

در نقطه‌ مقابل، دستیابی به توافق سیاسی یا کاهش تنش‌های بین‌المللی می‌تواند به‌ سرعت فضای انتظارات را تغییر دهد. تجربه‌ی توافق‌هایی مانند برجام نشان داد که بورس می‌تواند پیش از تحقق آثار واقعی اقتصادی، به استقبال آینده برود. در این سناریو:

.شاخص‌ها معمولاً با رشد انتظاری و افزایش حجم معاملات مواجه می‌شوند.

.صنایع بانکی، خودرویی و حمل‌ونقل که از گشایش‌های بین‌المللی منتفع می‌شوند، در کانون توجه قرار می‌گیرند.

.ورود سرمایه‌گذاران حقیقی و حتی احتمال جذب سرمایه خارجی افزایش می‌یابد.

.ثبات نسبی نرخ ارز می‌تواند فضای تحلیلی‌تری برای بازار ایجاد کند.

با این حال، رشد بورس در سایه‌ توافق نیز پایدار نخواهد بود مگر آن‌که اصلاحات ساختاری در اقتصاد، شفافیت اطلاعاتی و ثبات سیاست‌گذاری دنبال شود.

فراتر از جنگ و توافق

بورس تنها با تیترهای سیاسی حرکت نمی‌کند. متغیرهایی همچون نرخ بهره، سیاست‌های بودجه‌ای، تورم و اعتماد عمومی، نقش تعیین‌کننده‌تری در روند میان‌مدت دارند. بازار سرمایه بیش از هر چیز به «قابلیت پیش‌بینی» نیاز دارد؛ چه در شرایط تنش و چه در فضای تعامل.

در نهایت، شاید مهم‌ترین درس این باشد: بورس نه از جنگ سود می‌برد و نه از توافق به‌تنهایی؛ آنچه موتور پایدار بازار را روشن می‌کند، ثبات، شفافیت و چشم‌انداز روشن اقتصادی است. در غیاب این عناصر، هر موج خبری تنها نوسانی مقطعی بر سطح متلاطم بازار خواهد بود.