تاثیر رسانه در مصاف اقتصادی

سرهنگ علی صباحی فرد؛ معاون اجتماعی پلیس امنیت اقتصادی فراجا

تحلیل تأثیر رسانه بر «نهادینه شدن» یک مفهوم یا شعار (مانند اقتصاد مقاومتی)، نیازمند بررسی فرآیند تبدیل یک «ایده سیاسی-اقتصادی» به یک «الگوی رفتاری و فرهنگی» در جامعه است. نهادینه‌سازی یعنی اینکه آن شعار از حالت یک عبارت ساده خارج شده و به بخشی از باورها، ارزش‌ها و تصمیمات روزمره مردم و نهادها تبدیل شود.

رسانه در این مسیر، نقش «پل ارتباطی» را ایفا می‌کند. در ادامه، نقش رسانه در این فرآیند را از چندین منظر علمی (مطالعات رسانه‌ای) تحلیل می‌کنیم:

۱. مرحله آگاه‌سازی و معناسازی (آموزش مفهوم)یک شعار در ابتدا ممکن است برای توده مردم مبهم باشد. رسانه وظیفه دارد این مفهوم را از سطح «سیاست کلان» به سطح «فهم عمومی» بیاورد.- تفسیر و شرح: رسانه‌ها (به‌ویژه رسانه‌های آموزشی و مستندسازی) با ارائه تحلیل‌های اقتصادی، توضیح می‌دهند که اقتصاد مقاومتی دقیقاً چیست (مثلاً: کاهش وابستگی، حمایت از تولید داخلی، مدیریت مصرف).- معناسازی: رسانه به این شعار «معنا» می‌دهد. برای مثال، با پیوند دادن اقتصاد مقاومتی به مفاهیم «خودکفایی»، «عزت ملی» و «ایستادگی در برابر فشار خارجی»، آن را از یک بحث خشک ریاضیاتی به یک بحث احساسی و حماسی تبدیل می‌کند که با ارزش‌های فرهنگی جامعه همخوانی دارد.

۲. مرحله دستورگذاری دستور کار رسانه با تکرار و برجسته‌سازی این موضوع، آن را به اولویت اصلی افکار عمومی تبدیل می‌کند.

– حضور مستمر: وقتی رسانه‌ها در اخبار، برنامه‌های گفتگو‌محور و مقالات تحلیلی خود مدام بر این موضوع تمرکز می‌کنند، به مخاطب این پیام را می‌دهند که: «این موضوع مهم‌ترین مسئله امروز ماست».

– تعیین اولویت‌ها: رسانه با انتخاب موضوعاتی مثل «خرید کالای ایرانی» یا «کاهش اسراف انرژی» در قالب اقتصاد مقاومتی، به مردم می‌گوید که در شرایط فعلی، توجه خود را باید معطوف به چه رفتارهایی کند.

۳. مرحله قاب‌بندی و جهت‌دهی به نگرش این یکی از قدرتمندترین ابزارهای رسانه است. رسانه تصمیم می‌گیرد که موضوع را از چه زاویه‌ای به مردم نشان دهد.

– قاب مثبت (فرصت‌ها): رسانه می‌تواند اقتصاد مقاومتی را به عنوان یک «فرصت برای رشد صنایع بومی» و «ایجاد اشتغال» قاب‌بندی کند.

– قاب تهدید (ضرورت): یا می‌تواند آن را به عنوان یک «ضرورت برای بقای اقتصادی در برابر تحریم‌ها» قاب‌بندی کند. این قاب‌بندی باعث می‌شود که مردم نه از روی انتخاب، بلکه از روی «احساس ضرورت و امنیت»، با این مفهوم همراه شوند.

۴. مرحله الگوسازی و تغییر رفتار )نهادینه‌سازی زمانی رخ می‌دهد که شعار به «رفتار» تبدیل شود.

رسانه در اینجا نقش «الگوساز» را دارد:

_نمایش الگوهای موفق: رسانه با نمایش داستان موفقیت کارآفرینانی که در شرایط تحریم تولید کرده‌اند، یا خانوارهایی که مصرف خود را مدیریت کرده‌اند، الگوهای عملی برای مردم می‌سازد.- نرم‌سازی اجتماعی : رسانه با ایجاد یک فضای عمومی که در آن «حمایت از تولید ملی» یک ارزش اجتماعی تلقی می‌شود، باعث می‌شود افرادی که برخلاف این مسیر رفتار می‌کنند (مثلاً با خرید کالاهای لوکس خارجی در زمان بحران)، احساس کنند از جریان اصلی جامعه جدا شده‌اند. این فشار اجتماعی، بخشی از فرآیند نهادینه‌سازی است.

چالش‌ها و موانع تأثیر رسانه در این مسیر

اگرچه رسانه قدرت زیادی دارد، اما در فرآیند نهادینه‌سازی شعار اقتصاد مقاومتی با چالش‌هایی نیز روبروی است که می‌تواند اثرگذاری آن را خنثی کند:

1. شکاف میان شعار و واقعیت : اگر رسانه مدام از اقتصاد مقاومتی و حمایت از تولید داخلی می‌گوید، اما در واقعیت مردم با کمبود کالا، تورم شدید یا عدم دسترسی به کالاهای مناسب مواجه باشند، «اعتبار رسانه» از بین می‌رود. در این حالت، شعار نه به جای نهادینه شدن، به یک «کلمه پوچ» تبدیل می‌شود.2. جنگ روانی و رسانه‌های نوین :رسانه‌های خارجی و شبکه‌های اجتماعی فعالانه تلاش می‌کنند با نمایش «شکست اقتصادی» یا «بی‌ثباتی»، روایت اقتصاد مقاومتی را تضعیف کنند.

آن‌ها سعی می‌کنند شعار را به عنوان «دلیل مشکلات اقتصادی» معرفی کنند.3. بیش‌از‌حد رسمی بودن : اگر رسانه فقط به تکرار شعار بپردازد (بدون ارائه راهکار عملی یا تحلیل منطقی)، مخاطب دچار «خستگی از پیام» می‌شود. نهادینه‌سازی نیازمند «محتوای کاربردی» است، نه صرفاً «تکرار کلامی».

نتیجه‌گیریبرای اینکه رسانه بتواند اقتصاد مقاومتی را *نهادینه*کند، نباید صرفاً به «تبلیغ» بسنده کند؛ بلکه باید به سمت توضیح، الگوسازی و ایجاد پیوند میان شعار و زندگی روزمره حرکت کند. نهادینه‌سازی زمانی رخ می‌دهد که شهروند به جای اینکه بگوید: «من این شعار را شنیده‌ام»، بگوید: «من این شیوه زندگی را انتخاب کرده‌ام».