تغییر رویکرد اکتشاف از پروژهمحوری به مسئلهمحوری؛ تأکید بر کشف ذخایر پنهان و تقویت حضور بخش خصوصی
رئیس سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی با تأکید بر ضرورت تحول در نظام اکتشاف، از تغییر رویکرد این سازمان از «پروژهمحوری» به «مسئلهمحوری» خبر داد و گفت: کشف ذخایر پنهان و عمیق کشور با روشهای سنتی امکانپذیر نیست و نیازمند بازتعریف معماری اکتشاف، توسعه فناوریهای نوین و حضور پررنگتر بخش خصوصی است.
به گزارش روابط عمومی سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور، دکتر سیدمحمود فاطمیعقدا، معاون وزیر صمت و رئیس این سازمان، که از سخنرانان اصلی چهارمین کنفرانس تخصصی اکتشاف ذخایر معدنی با موضوع «اکتشاف ذخایر پنهان» بود، با بیان این مطلب افزود: کشف ذخایر پنهان و عمیق کشور دیگر با الگوهای سنتی امکانپذیر نیست و نیازمند بازتعریف معماری اکتشاف، توسعه فناوریهای نوین و حضور پررنگتر بخش خصوصی در این فرایند است.
وی اظهار کرد: در این نگاه، خروجی فعالیتهای اکتشافی نباید صرفاً گزارش یا مقاله باشد، بلکه باید به تصمیم، سیاست و اقدام منجر شود. همچنین به جای اجرای پروژههای موازی و پراکنده، باید مجموعه فعالیتها حول مسائل مشخص و با افقهای برنامهای و چندساله تعریف شوند.
رئیس سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به تغییر ماهیت ذخایر مورد انتظار در اکتشافات آینده گفت: ذخایر بزرگ بعدی ممکن است در اعماق زمین یا زیر پوششهای رسوبی، آبرفتی و آتشفشانی قرار گرفته باشند و در چنین شرایطی، شواهد سطحی لزوماً نشانه روشنی از وجود ذخیره ارائه نمیکنند.
دکتر فاطمیعقدا تأکید کرد: کشف این ذخایر نیازمند بازتعریف معماری اکتشاف است؛ معماریای که از مدل زمینشناسی و شناخت سیستمهای کانهزایی آغاز شود و با تلفیق دادهها، هدفگذاری، اولویتبندی، حفاری و ارزیابی ذخیره ادامه پیدا کند.
وی افزود: در این مسیر باید از نگاه نقطهای به رویکردی سیستمی حرکت کنیم و به جای جستوجوی صرف یک نشانه معدنی، فرایندها و ساختارهای زمینشناسی مؤثر بر شکلگیری کانهزایی را مورد توجه قرار دهیم.
معاون وزیر صمت، مشارکت بخش خصوصی را یکی از الزامات توسعه اکتشافات جدید دانست و گفت: با افزایش عمق و پیچیدگی فعالیتهای اکتشافی، مدل تأمین مالی و تقسیم ریسک نیز باید متناسب با شرایط جدید بازطراحی شود.
وی با اشاره به نقشهای متفاوت دولت، بنگاههای توسعهای و بخش خصوصی در مراحل مختلف اکتشاف و بهرهبرداری اظهار کرد: دولت باید در حوزه حاکمیتی و کاهش ریسک نقش مؤثر خود را ایفا کند و بخش خصوصی نیز با ورود جدیتر به فعالیتهای اقتصادی و توسعهای، سهم بیشتری در زنجیره اکتشاف و معدن داشته باشد.
معاون وزیر صمت خاطرنشان کرد: کاهش ریسک در مراحل اولیه اکتشاف میتواند زمینه ورود سرمایهگذاران و افزایش مشارکت بخش خصوصی را فراهم کند؛ موضوعی که در اکتشاف ذخایر عمیق، به دلیل هزینه و ریسک بالاتر، اهمیت بیشتری دارد.
وی توسعه ژئوفیزیک هوابرد و عمقی، سنجشازدور و دادههای طیفی و فراطیفی و همچنین استفاده از هوش مصنوعی و یادگیری ماشین را از ارکان اکتشاف نسل جدید عنوان کرد.
دکتر فاطمی عقدا گفت: ژئوفیزیک هوابرد میتواند اطلاعات گستردهای از ساختارهای زمینشناسی، گسلها، تودههای نفوذی و ناهنجاریهای مرتبط با کانهزایی فراهم کند، اما هدف صرفاً تولید داده بیشتر نیست؛ بلکه ارزش واقعی زمانی ایجاد میشود که این دادهها به اهداف اکتشافی جدید و قابل استفاده تبدیل شوند.
وی ادامه داد: برای اکتشاف ذخایر عمیق نیز باید از روشهایی استفاده کرد که توان تصویربرداری از زیرسطح را داشته باشند و بتوانند معماری زمینشناسی، مسیرها و تلههای کانهزایی را آشکار کنند.
رئیس سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به ظرفیت هوش مصنوعی در اکتشاف اظهار کرد: این فناوری میتواند با تلفیق دادههای زمینشناسی، ژئوشیمیایی، ژئوفیزیکی، سنجشازدور و حفاری، در تهیه نقشه پتانسیل معدنی، اولویتبندی اهداف و پیشبینی مناطق مستعد مورد استفاده قرار گیرد.
وی تصریح کرد: هوش مصنوعی ابزار تقویت تصمیم زمینشناس است، نه جایگزین دانش زمینشناسی و کیفیت خروجی آن نیز مستقیماً به کیفیت دادهها و مدل مفهومی زمینشناسی وابسته است.
دکتر فاطمیعقدا در ادامه، امنیت معدنی و تأمین مواد معدنی راهبردی، کشف ذخایر پنهان و افزایش عمق اکتشاف، شناخت ظرفیتهای ناشناخته معدنی، افزایش اثربخشی و بهرهوری نظام اکتشاف و ارتقای امنیت و تابآوری سرزمین را پنج مسئله راهبردی در حوزه معدن و زمینشناسی برشمرد.
