جایگاه صادرات در توسعه اقتصادی

وحید حاج سعیدی

یکی از دغدغه مندی های اساسی دولتمردان در دنیا، رسیدن به درآمد پایدار و افزایش منابع مالی دولت است.

در اقتصاد مدرن صادرات کالا و محصولات، به عنوان یک راهبرد اقتصادی استراتژیک، نقشی مهم در توسعه اقتصادی کشورها دارد و برنامه ریزی های گسترده ای از سوی دولت ها در خصوص جذب منابع مالی از این نقشه راه اقتصادی، صورت می گیرد.

در حقیقت صادرات بخش مهمی از اقتصاد هر کشور را تشکیل می‌دهد و به جهت مزایایی نظیر درآمد دلاری، ایجاد اشتغال مستقیم و غیر مستقیم، افزایش اعتبار اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی کشور ها و … دولت ها در جهت حمایت از صادرکنندگان کالا و تقویت این راهبرد اقتصادی مدرن از هیچ کوششی فروگذار نمی کنند.

صادرات با انتقال رقابت به خارج از مرزها، باعث توان‌مندی تولیدکنندگان از طریق ارتقاء استانداردهای تولید در داخل کشور شده و از طرفی به روند جهانی شدن تولید و به تبع آن رقابت پذیری کالاهای داخلی و ارتقاء ظرفیت‌های تولید و کاهش نرخ بیکاری کشور کمک می‌کند.

به همین اعتبار در کشور ما نیز، در راستای تقویت اقتصاد داخلی و تنوع بخشی به صادرات کالا و خدمات، افزایش درآمدهای ارزی و کاهش وابستگی خارجی، مدیریت نوسانات اقتصادی، ایجاد اشتغال و افزایش رفاه اجتماعی، تدوین برنامه‌های توسعه اقتصادی از منظر صادرات، در دستور کار قرار گرفته است.

هر چند مسئله صادرات پس از انقلاب اسلامی در ایران به عوامل اجتماعی، اقتصادی و سیاسی متعددی مرتبط بود و از مناظر مختلف تحت تأثیر چالش های متعددی بود که از جمله مهمترین چالش ها می توان به تحریم های ظالمانه اشاره کرد. در نتیجه، ترکیب و جهت‌گیری صادرات ایران نیز تغییر یافت. با این وجود در طول این چهار دهه تحولات اقتصادی چشمگیری در حوزه صادرات رخ داد.

در طول این چهار دهه دولت ها تلاش کردند تا وابستگی به صادرات نفت را کاهش داده و تنوع بیشتری در محصولات صادراتی ایجاد کند. این شامل محصولات پتروشیمی، مواد معدنی، فرش، صنایع دستی و محصولات کشاورزی می‌شود.

اما تحریم‌های بین‌المللی نقش مهمی در کاهش صادرات ایران بازی کرده‌اند. این محدودیت‌ها باعث شدند تا ایران برای پیدا کردن بازارهای جایگزین و همکاری با کشورهای آسیایی و غیر غربی تلاش بیشتری کند.

ورود فناوری‌های جدید و توسعه ظرفیت‌های صنعتی داخلی نیز بر توانایی ایران در تولید و صادرات کالاهای پیچیده‌تر و دور زدن تحریم ها تاثیر گذاشته است و همین باعث توسعه صادرات در سال های اخیر شد.

بدون شک تقویت بخش اقتصادی با رویکرد صادرات زمینه تحولات اقتصادی گسترده ای را فراهم می سازد که جمهوری اسلامی با همین هدف به ریل گذاری در این حوزه اقدام کرده است. تشویق صادرکنندگان نمونه یکی از این برنامه های راهبردی است.

در حال حاضر نیز دولت با اصلاح آیین نامه تشویق صادرکنندگان نمونه در صدد تشویق صادرکنندگان و جلب نظر سایر تولید کنندگان به صادرات محصولات شان است.

در نهایت باید اذعان داشت به رغم تمام فشار های بین المللی در راستای منزوی کردن جمهوری اسلامی ایران و وجود چالش‌های داخلی و خارجی، جایگاه صادرات پس از انقلاب، با بهره‌برداری از ظرفیت‌های داخلی با شرایط جدید بازارهای جهانی و منطبق شده و در حال رشد و شکوفایی است.