رسالت ملی تاب آوری فرهنگی

رسالت ملی تاب آوری فرهنگی به مثابه یک برنامه استراتژیک کلان، هدفمند و جامع، به حفظ، تقویت و احیای ارزش‌های فرهنگی، تاریخی و معنوی می‌پردازد. این مفهوم که در قلب سیاست‌های فرهنگی کشورها قرار می‌گیرد، بر این اصل استوار است که فرهنگ، ستون اصلی هویت ملی و پایداری اجتماعی است.

رسالت ملی تاب آوری فرهنگی، ترویج آموزش و آگاهی‌بخشی درباره اهمیت فرهنگ بومی و سنت‌های تاریخی است.

در عصر حاضر که جوامع با چالش‌هایی چون جهانی‌شدن، تغییرات سریع فناوری و تهدیدات فرهنگی مانند همگن‌سازی فرهنگی مواجه‌اند، رسالت ملی تاب آوری فرهنگی نقشی حیاتی در مقابله با این تهدیدات و حفظ تنوع فرهنگی ایفا می‌کند.

به بیان دکتر محمدرضا مقدسی بنیانگذار خانه تاب آوری پاسخ به آسیب‌ها و بحران‌های اجتماعی و روانی نباید صرفاً فرمول‌های وارداتی یا تکنیک‌های فردی باشد؛ بلکه باید از درون فرهنگ، آیین‌ها، زبان، تاریخ و سرمقسول‌های معنوی جامعه جوانه بزند. در این چارچوب، فرهنگ ابزاری زنده و کارآمد برای مقاومت، همدلی، امیدآفرینی و عبور از بحران‌هاست.

این رسالت نه تنها به حفظ آثار تاریخی و هنری می‌پردازد، بلکه با تقویت اعتماد به نفس فرهنگی، به جامعه کمک می‌کند تا در برابر تأثیرات منفی خارجی مقاومت کند و هویت خود را زنده نگه دارد.

برای پیاده‌سازی رسالت ملی تاب آوری فرهنگی، نیاز به برنامه‌ریزی چندبعدی و مشارکت فعال بخش‌های مختلف جامعه وجود دارد.

اول، حفاظت از میراث فرهنگی ملموس (مانند بناهای تاریخی، آثار هنری) و ناملموس (مانند زبان‌های محلی، آداب و رسوم، داستان‌ها و موسیقی سنتی) از اولویت‌های اصلی است.

این کار از طریق ایجاد قوانین حمایتی، تأمین بودجه لازم برای مرمت آثار، و آموزش نسل جوان از طریق دروس تاریخ و فرهنگ در مدارس صورت می‌گیرد.

دوم، ترویج فرهنگ زنده از طریق حمایت از هنرمندان، برگزاری جشنواره‌های فرهنگی و استفاده از فناوری‌های نوین برای معرفی فرهنگ به نسل جوان و جوامع جهانی ضروری است.

سوم، تقویت ارتباط بین فرهنگ و توسعه پایدار، مانند تلفیق ارزش‌های بومی با پروژه‌های عمرانی، می‌تواند به ایجاد تعادل بین پیشرفت و حفظ هویت کمک کند.

مشارکت مردم در فرآیندهای تصمیم‌گیری فرهنگی و تشویق مسئولان به در نظر گرفتن بعد فرهنگی در سیاست‌های عمومی، از عوامل کلیدی موفقیت این رسالت است.

با وجود اهمیت رو به تزاید این موضوع، پیاده‌سازی آن با چالش‌هایی مانند کمبود منابع مالی، ضعف در برنامه‌ریزی بلندمدت و تهدیدات فضای مجازی (مانند فرهنگ غالب شبکه‌های اجتماعی) همراه است.

علاوه بر این، بی‌توجهی به تنوع فرهنگی درونی جامعه و نیز تعارض برخی ارزش‌های سنتی با نیازهای مدرن، می‌تواند مانعی جدی در این مسیر باشد.

با این حال، با تکیه بر نوآوری، سرمایه‌گذاری در آموزش فرهنگی و استفاده از فناوری‌های دیجیتال برای انتشار فرهنگ، می‌توان به چشم‌انداز روشنی دست یافت.

آینده این رسالت، در گرو توانایی جامعه در تبدیل فرهنگ به یک «قدرت نرم» است که علاوه بر مقابله با تهدیدات، به عنوان ابزاری برای تعامل با جهان و ارتقای جایگاه بین‌المللی کشور عمل کند.

رسالت ملی تاب آوری فرهنگی علاوه بر اینکه به حفظ گذشته می‌پردازد برای ساختن آینده‌ای پایدار و پررنگ بر پایه اصالت و خلاقیت نیز کاملا ضروری است.

وقتی سخن از «تاب‌آوری فرهنگی» به میان می‌آید، ناخودآگاه نام دانشگاه حکیم سبزواری تداعی می‌شود؛ نهادی که با عهده‌دار شدن مأموریت ملی «تاب‌آوری فرهنگی هویت‌محور» و انتشار چندین عنوان کتاب ارزشمند، گامی سترگ در این مسیر برداشته است. این پیوند مبارک میان دانشگاه و ادبیات مکتوب، نشان‌دهنده درک عمیقی است که می‌داند توسعه پایدار و مواجهه با بحران‌ها، بدون ریشه‌دواندن در هویت و فرهنگ بومی جامعه ممکن نیست.

تاب‌آوری فرهنگی در ساده‌ترین تعریف، توانمندی یک جامعه در حفظ ارزش‌ها، پیوندهای تاریخی و میراث معنوی خویش در هنگام رویارویی با بحران‌ها و چالش‌هاست؛ به‌گونه‌ای که جامعه نه تنها دچار فروپاشی نشود، بلکه با اتکا بر سرمایه فرهنگی خود، مسیر رشد و بازآفرینی را طی کند. در این میان، دانشگاه حکیم سبزواری با پذیرش مأموریت ملی تاب‌آوری فرهنگی هویت‌محور در مهر ۱۴۰۳، نشان داد که دانشگاه‌های کشور می‌توانند فراتر از مرزهای آموزش کلاسیک، دیده‌بان و راهبر جامعه در بحران‌های اجتماعی و روانی باشند. انتخاب این رسالت برای دانشگاهی در خطه ریشه‌دار سبزوار با پشتوانه تاریخی درخشان، بسیار معنادار و پیام‌آور اصالت است.

در این مسیر پرفرازونشیب، همراهی نهادهای تخصصی و خانه تاب‌آوری ایران، نقطه عطف این حرکت ملی بوده است. تلاش‌های مستمر در ترویج و بومی‌سازی ادبیات تاب‌آوری در کشور، توانسته است نگرشی کاربردی و علمی به مقوله تاب‌آوری ببخشد. برنامه‌های مرتبط با این مأموریت ملی، پیوندی استوار میان پژوهش‌های دانشگاهی و میدان عمل اجتماعی ایجاد کرده است؛ پیوندی که ثمره شیرین آن را می‌توان در ارتقای دانش تخصصی مدیران، مربیان و کنشگران حوزه فرهنگ مشاهده کرد.

یکی از درخشان‌ترین ابعاد این مأموریت ملی، توجه ویژه به تولید و انتشار مکتوبات و کتاب‌های تخصصی است. در سال‌های اخیر، تألیف و ترجمه آثار متعددی در حوزه‌های گوناگون تاب‌آوری، از جمله تاب‌آوری در مدارس، کودکان و اقشار آسیب‌پذیر، بستر مناسبی برای شکل‌گیری گفتمان علمی این حوزه فراهم ساخته است. انتشار این آثار گواهی می‌دهد که دست‌اندرکاران این مأموریت ملی به خوبی دریافته‌اند که حرکت‌های فرهنگی بدون پشتوانه نظری و انتشار منابع مکتوب، از عمق و دوام لازم برخوردار نخواهند بود و کتاب‌ها به مثابه چراغ راهی، مسیر آگاهی‌بخشی عمومی را هموار می‌کنند.

برگزاری رویدادهایی همچون هفته ملی تاب‌آوری ایران به میزبانی دانشگاه حکیم سبزواری با شعار «از فرد تا فرهنگ»، نشان داد که تاب‌آوری فرهنگی نباید در چارچوب کتاب‌ها و مقالات باقی بماند، بلکه باید به گفتمانی عمومی و دغدغه‌ای ملی تبدیل شود. این رویدادها فرصتی مغتنم برای بازخوانی نقش آیین‌ها، سنت‌های اصیل ایرانی و ظرفیت‌های بومی در مواجهه با تنیدگی‌های مدرن است. فرهنگ ما سرشار از مؤلفه‌های تاب‌آورانه است؛ از همیاری‌های اجتماعی گرفته تا امیدواری‌های برخاسته از حکمت کهن، و وظیفه امروز ما بازترجمه این مؤلفه‌ها با زبان علمی و کاربردی برای نسل امروز است.

در نهایت، مأموریت ملی تاب‌آوری فرهنگی هویت‌محور در دانشگاه حکیم سبزواری، با اتکا به دانش بومی، بیش از یک طرح سازمانی، یک ضرورت استراتژیک برای جامعه ایران است. تداوم این مسیر ارزشمند و انتشار کتاب‌های بیشتر، نیازمند عزم ملی، مشارکت نخبگان و حمایت نهادهای سیاست‌گذار است. امیدواریم با استمرار این فعالیت‌های علمی و فرهنگی، شاهد جامعه‌ای اصیل‌تر، هویت‌مندتر و در عین حال انعطاف‌پذیرتر در برابر چالش‌های پیش‌رو باشیم تا فرهنگ غنی این مرزوبوم همچون گذشته، پناهگاه و مأمن امنی برای روان و جان فرزندان این آب‌وهوا باقی بماند.

منبع ” خانه تاب آوری