رمز ارزها در اقتصاد ایران، یکی از پیچیدهترین و بحث برانگیزترین موضوعات روز است. این پدیده مانند یک تیغ دو لبه عمل میکند؛ از یک سو میتواند ابزاری برای عبور از محدودیتها باشد و از سوی دیگر، میتواند تهدیدی برای ثبات پولی و کنترل بانک مرکزی باشد.
برای درک بهتر، این موضوع را به چهار بخش اصلی تقسیم میکنم:۱. نقش و اهمیت رمز ارزها در ایران (چرا به سمت آن میروند؟)در ایران، برخلاف بسیاری از کشورهای توسعهیافته، رمز ارزها فقط برای «سرمایهگذاری» نیستند، بلکه گاهی نقش «ابزار بقا» را ایفا میکنند:
– پناهگاه در برابر تورم: با توجه به کاهش مستمر ارزش ریال، بسیاری از مردم از رمز ارزهای پایدار (USDT) برای حفظ ارزش دارایی خود استفاده میکنند تا از تورم در امان بمانند.
– دور زدن تحریمها و تسهیل تجارت: رمز ارزها به دلیل ماهیت غیرمتمرکز و فرامرزی، ابزاری برای انجام تراکنشهای بینالمللی و پرداختهای تجاری است که در سیستم بانکی سنتی (به دلیل تحریمها) با مشکل مواجه هستند.
– سرمایهگذاری و نوسانگیری: بخش بزرگی از بازار، شامل افرادی است که به دنبال سودهای سریع از نوسانات بازار هستند.
– استخراج : به دلیل اختلاف قیمت برق و ارز، استخراج رمز ارز در ایران به عنوان یک فعالیت اقتصادی (هرچند بحثبرانگیز از نظر مصرف انرژی) ایجاد شده است هر چند که استفاده های غیر قانونی از این موضوع موجبات ناترازی در سیستم برق کشور را در پی داشته است همچنین قطعی های گاه و بی گاه برق که نتیجه این ناترازی است می تواند موجب تعطیلی بسیاریاز کارخانجات و … و آسیب رسیدن به لوازم برقی مردم شود که این تنها بخش کوچکی از تبعات منفی استفاده غیر قانونی از مزارع رمز ارز است.
۲. حساسیتها و خطرات (چرا دولتها نگران هستند؟)این بخش همان جایی است که «تیغ دوم» وارد عمل میشود:
– فرار سرمایه (Capital Flight): یکی از بزرگترین نگرانیها این است که پول از سیستم بانکی رسمی خارج شده و به کیف پولهای دیجیتال منتقل شود.
این یعنی دولت و بانک مرکزی کنترل کمتری بر حجم نقدینگی کشور دارند.
– تضعیف سیاستهای پولی: وقتی مردم به جای ریال، از ارزهای دیجیتال استفاده میکنند، ابزارهای بانک مرکزی (مثل تغییر نرخ بهره) برای کنترل تورم و مدیریت اقتصاد کارایی خود را از دست میدهند.
– نوسانات شدید و از دست رفتن سرمایه: ماهیت پرنوسان بازار رمز ارزها میتواند باعث شود سرمایه خانوارها در عرض چند ساعت نابود شود، که این خود منجر به ناامیدی اجتماعی و فشار بر اقتصاد میشود.
– فعالیتهای غیرقانونی: ماهیت ناشناس بودن برخی تراکنشها، بستر مناسبی برای پولشویی، تامین مالی فعالیتهای غیرقانونی و کلاهبرداریهای پانزی فراهم میکند.
۳. آسیبهای مستقیم به اقتصاد ملی- افزایش فشار بر ریال: هر بار که تقاضا برای خرید رمز ارز بالا میرود، تقاضا برای دلار نیز بالا میرود (چون اکثر رمز ارزها با دلار معامله میشوند)، که این امر باعث افزایش نرخ ارز و تورم بیشتر میشود.
-از دست رفتن منابع مالی دولت: اگر فعالیتهای گستردهای در سایه (بدون نظارت مالیاتی) انجام شود، دولت از بخشی از جریان پول و مالیاتهای حاصل از این فعالیتها محروم میماند.
۴. راهکارها و استراتژیها (چگونه باید مدیریت کرد؟)
برای اینکه ایران از مزایای این تکنولوژی بهره ببرد و از آسیبهای آن جلوگیری کند، متخصصان معمولاً این مسیرها را پیشنهاد میدهند:
– قانونمندسازی و شفافسازی : به جای ممنوعیت (که معمولاً باعث سوق دادن فعالیتها به زیرزمین و غیرقانونی شدن میشود)، باید چارچوبهای قانونی برای صرافیها و فعالیتهای استخراج ایجاد کرد تا دولت بتواند بر آنها نظارت کند.
– مالیاتستانی هوشمند: ایجاد سیستمی برای دریافت مالیات از سودهای حاصل از معاملات رمز ارز، جهت جبران بخشی از نقدینگی خارج شده از سیستم رسمی.
– توسعه «ریال دیجیتال» :این مهمترین راهکار است. بانک مرکزی میتواند یک ارز دیجیتال رسمی و تحت نظارت خود (مانند دیجیتالریال) تولید کند. این کار هم مزایای سرعت و تکنولوژی رمز ارزها را دارد و هم کنترل کامل پول را در دست دولت حفظ میکند.
– آموزش و سواد مالی: افزایش آگاهی عمومی برای جلوگیری از کلاهبرداریها و مدیریت بهتر ریسک توسط کاربران.
– نظارت بر جریانهای خروجی: ایجاد پلهای قانونی و تحت نظارت برای استفاده از رمز ارز در تجارت بینالمللی، به طوری که پول از سیستم بانکی کاملاً خارج نشود، بلکه تحت کنترل باشد.
خلاصه مطلب:
رمز ارزها در ایران یک واقعیت غیرقابل انکار هستند. تلاش برای مبارزه صرف با آنها، معمولاً منجر به افزایش فعالیتهای پنهانی و آسیبهای بیشتر میشود. راهکار هوشمندانه، ادغام و مدیریت است؛ یعنی تبدیل کردن این جریانِ پنهان به یک جریانِ شفاف، تحت نظارت و قابل مالیات می تواند راهگشا باشد.
هر شهروند یک ناظر اقتصادی
هر شهروند باید در شرایط موجود یک ناظر اقتصادی باشد از این رو پلیس امنیت اقتصادی فراجا با راه اندازی ستاد خبری تلاش دارد تا با بهره گیری از اخبار و اطلاعات مردم با سرعت و دقت بیشتری با مفسدان و مجرمان اقتصادی که استفاده کنندگان از مزارع رمز ارز های غیر قان.نی بخشی از آنان هستند برخورد نماید اخبار و اطلاعات خود را در بستر سروش، بله، ایتا و… به آدرس @police30110 ارسال نمایند.
عملکرد پلیس امنیت اقتصادی فراجا رد جمع آوری رمز ارز های قاچاقدر دو ماهه ابتدای سال جاری تعداد 1623 عدد ماینر و متعلقات مربوط به آن به ارزش تقریبی 1186 میلیارد تومان کشف شد.
فراموش نکنیم که مایرهای قاچاق سهم عمده ای در ناترازی برق در کشور دارند از این رو مقابله با این گونه موضوعات بطور جدی در دستور کار پلیس امنیت اقتصادی فراجا قرار دارد.
