فرصت نفتی در نزاع اقتصادي پساكرونا

رضا پديدار

رئيس كميسيون انرژي و محيط زيست اتاق تهران

اين روزها ايران در صدر اخبار سياسي و اقتصادي جهان قرار دارد که بخش عمده‌اي از آن مربوط به گشايش‌هاي اقتصادي پس از نزاع سنگين پاندومي كروناست. خبرگزارهاي جهان ضمن طرح مسائل مربوط به ايران، چنين قلمداد مي‌كنند كه همه چيز دارد به‌سرعت به پيش مي‌رود .

پالس‌هاي مثبت كشورها، افزايش سطح رايزني‌ها ميان ايران و اروپا و آمريكا با يكديگر و نيز ساير اخبار حاشيه‌اي مربوط به شركاي منطقه‌اي ايران زمینه‌ای را حاصل آورده است كه انتظار می‌رود ضمن كاهش تنش‌ها، تحريم‌ها برداشته شود و بازگشت به برجام نقطه آغازي براي مذاكرات بيشتر بر سر اختلاف نظرها باشد. بنابراين به نظر مي‌رسد با وجود چند اتفاق خوب ، مي‌توان شاهد گشايش‌هاي نسبتا فوري در روند اجرايي و عملياتي فعاليت‌هاي اقتصادي و به‌ويژه در حوزه انرژي باشيم.

در اين باره خبرگزاري رويترز اعلام كرد كه صادرات نفت ايران در ماه ژانويه (12 دی تا 12 بهمن 1399) بار ديگر افزايش يافته است و اين نشانه‌اي از تاثير پايان كار دولت ترامپ بر رفتار كشورهاي خريدار نفت است. به طور اصولي، ايران و مشتريانش انتظار رويكرد ملايم‌تر دولت بايدن را دارند و از سوی دیگر، صادرات نفت ايران در ماه دسامبر گذشته (11 آذر تا 11 دی 1399) به بيش از 710 هزار بشكه در روز رسيده است . اين رقم 220 هزار بشكه بيش  از ماه اكتبر 2020 (10 مهر تا 10 آبان 1399) بود.

در ادامه اين تحليل‌ها، بلومبرگ نيز تحليل‌هاي متفاوتي را ارائه و اعلام کرد كه آمريكا تلاش مي‌كند دو ميليون بشكه نفت  ايران را توقيف كند. اين محموله نفتي كه در آب‌هاي اندونزي توقيف شد، بيشتر جنبه فني داشته و از منظر سياسي بزرگ‌نمايي شده است. ناگفته نماند كه واكنش ايران به توقيف نفتكش در اندونزي این بود که  آن را نشانگر برخي اطلاعات ضد و نقيض دانست كه لازم است از سوي دولت اندونزي شفاف سازي شود. در اين ميان توقيف نفکش ايراني در اندونزي ممكن است، پاسخي باشد به اقدام مشابه كه چند هفته پيش با  نفتكش كره جنوبي انجام شد تا امتيازي براي آزادي نفتكش فوق در خليج فارس باشد؛ البته اما اين احتمال چندان قوی نیست.

بنابراین رویدادی که جنبه جديد دارد و  اهميت خود را مطرح مي‌سازد، خبر مهم افزايش صادرات نفتي ايران است. همان طوري كه به صورت پراكنده در اخبار داخلي آمده است، ايران به‌زودي بدون تحريم‌ها يا با تحريم‌ها از فروش يك ميليون بشكه نفت در روز خواهد گذشت كه رقم خيره‌كننده‌اي از زمان آغاز تحريم‌ها در دوره رياست جمهوري قبلي آمريكاست . همين رقم نشان مي‌دهد كه شايد پیش‌بینی فروش دو ميليون و سيصد هزار بشكه‌اي نفت براي سال آينده، چندان هم فضايي نيست؛ هر چند كه اختلاف نظرهاي غير‌حرفه‌اي متعددي كماكان در صحنه اقتصادي كشور و بويژه در مطبوعات و سايت‌هاي متعدد اطلاع‌رساني در این باره مشاهده می‌شود كه افتراق آنها از يكديگر موضوعات جديدي را رقــم مي‌زند.

از سوی دیگر، گزارش صندوق بين‌المللي پول نيز خبر مي‌دهد كه سال 2021، پايان بحران همه‌گيري كرونا فرا مي‌رسد. اين نهاد معتبر اقتصادي پيش‌بيني كرده  است كه اقتصاد دنيا امسال  از ركود خارج شود و رشد  اقتصادي جهان به 5.5 درصد برسد. اين رقم در قياس با رشد منفي 3.5 درصدي جهان در سال 2020، يك جهش فوق‌العاده به شمار مي رود. اقتصاد آمريكا رشد 5.1 درصدي و كشورهاي حوزه يورو رشد 4.2درصدي را پشت سر مي‌گذارند اما نكته جالب رشد اقتصادي دو رقيب قدرتمند اقتصاد آنها يعني هند با رشد  11.5 درصدی و چين با رشد 8.1 درصدی است که بالاترين نرخ‌هاي  رشد اقتصادي در سال 2021خواهد بود. حضور كانون انتشار كوويد 19 در جايگاه دوم به‌خوبي نشان مي‌دهد كه همه‌گيري كرونا چگونه به چين با تمام توان خود كمك كرد. رشد اقتصاد جهان اثر خوبي بر قيمت جهاني نفت خواهد داشت كه تا 20 درصد افزايش خواهد يافت و بازگشت رونق به تجارت جهاني در سال 2021 مي‌تواند معادل 8 درصد بهبود اين حوزه را به دنبال داشته باشد . فعال شدن بخش‌هاي تعطيلي مانند جهانگردي و سفرهاي هوايي نیز به‌شدت بر اقتصادهاي نوظهور اثر خواهد داشت. به نظر مي‌رسد كه جهان اکنون وارد دوره‌اي مي‌شود كه آماده نزاع بر سر نقش اصلی اقتصادي در آينده است.

 به هر صورت، قيمت نفت از اواخر سال گذشته با وارد شدن واكسن به مراحل پاياني آزمايش‌های انساني و پس از آن توليد و واكسيناسيون در بسياري از كشورها رشد كرده است. علاوه بر اين، اوپك و متحدانش با تلاش براي تخليه موجودي  انبارهاي جهاني نفت نيز دائما از قيمت‌ها حمايت كرده‌اند . بازار فيزيكي نفت نيز نشانه‌هاي مثبتي نشان مي‌دهد . براي مثال ، شركت رويال داچ شل دوشنبه در حركتي تهاجمي بيشترين خريد روزانه نفت شاخص را در 10 سال اخير در بازار درياي شمال رقم زد. اين غول نفتي همچنين در ميان فعاليت‌هاي پرشمارش درخواست خريد هفت محموله ديگر را ثبت كرده است.

 در كنار اين تحريك در بازار فيزيكي، ساختار منحني نفت در بازار آتي نيز تقويت شده كه به خوش‌بيني‌ها درباره چشم‌انداز آن افزوده است. اکنون قرارداد با سررسيد نزديك برنت بيشترين پريميوم نفتي را نسبت به سررسيد‌هاي دورتر در يك سال گذشته پيدا كرده كه نشانگر محدوديت در سمت عرضه است.

اما نفت هنوز با موانعي در راه ريكاوري نقاضا در كوتاه‌مدت روبه‌رو است. نگراني‌هايي در مورد اينكه نوع جهش‌يافته كرونا منجر به قرنطينه بيشتر شود در كنار اينكه توزيع واكسن آن طور كه انتظار مي‌رفت پيش نرفته است، بررونـــد افزايش تقـــاضا فشار مي‌آورد. با اين حال ، از آنجا كه موج هواي سرد به آمريكا رسيده و بيشتر بانك‌هاي وال استريت پيش‌بيني مي‌كنند موجودي‌ها در ماه‌هاي آينده همچنان كاهشي باشند . قيمت‌ها احتمالا به روند صعودي خود ادامه دهند.