مقاومت سوداگران و دلالان در برابر کاهش قیمت خودرو!
بازار خودرو ایران این روزها شاهد پدیدهای عجیب و پیچیده شده است؛ با افزایش نرخ ارز، قیمتها افزایشی میشوند، اما زمانی که نرخ دلار کاهش مییابد، قیمت خودروها اغلب مقاومتی چشمگیر نشان میدهند و افت قابلتوجهی ندارند.
این مسئله در دیماه ۱۴۰۴ نیز مشهود است؛ جایی که نرخ دلار بازار آزاد از سطوح بالای ۱۴۵ هزار تومان به حدود ۱۳۸ هزار تومان عقبنشینی کرده است، اما قیمتها در بازار خودرو همچنان در سطوح بالا تثبیت شده یا حتی در برخی موارد افزایش جزئی داشتهاند.
ریشه این مقاومت چیست؟ چه عواملی بازار خودرو را از رفتار منطقی دور نگه میدارد؟
وابستگی تولید به ارز
یکی از اصلیترین دلایل این پدیده، وابستگی مستقیم و غیرمستقیم تولید به ارز است. حتی خودروهای داخلی که ظاهراً ریالی تولید میشوند، بخش قابلتوجه ای از مواد اولیه و قطعاتشان وارداتی است.
کارشناسان تأکید دارند که کاهش نرخ دلار، هزینههای تولید را بهصورت فوری پایین نمیآورد، زیرا قراردادهای قبلی با نرخهای بالاتر بسته شده و تغییرات تعرفههای گمرکی یا حقوق ورودی، گاهی هزینه تمامشده را افزایش میدهد.
سیاستهای دولتی مانند کنترل قیمت کارخانهای یا محدودیت واردات نیز این مقاومت را تقویت میکند
علاوه بر این، خودروسازان اغلب قیمتهای کارخانهای را با تأخیر تعدیل میکنند، یا حتی در برابر کاهش مقاومت نشان میدهند تا زیان انباشته خود را جبران کنند. ضمن اینکه تجربه سالهای اخیر باعث شده است به ادامه روند نزولی نرخ ارز نتوان چندان امیدوار بود و بر آن ماند.
نگاه سرمایهای به خودرو
عامل دیگر، نگاه سرمایهای به خودروست. در اقتصاد ایران، خودرو نهتنها کالای مصرفی، بلکه دارایی برای حفظ ارزش پول محسوب میشود. با وجود رکود سنگین تقاضای مصرفی ناشی از کاهش قدرت خرید مردم، دلالان و سفتهبازان وارد بازار میشوند تا خودرو را بهعنوان جایگزینی برای طلا یا دلار نگه دارند.
این رفتار باعث میشود قیمتها در برابر افت ارز مقاوم بمانند، زیرا فروشندگان منتظر بازگشت صعودی نرخها هستند و خریداران واقعی نیز دست نگه میدارند.
نقش کلیدی رکود تورمی و بلاتکلیفی بازار
رکود تورمی و بلاتکلیفی بازار نیز نقش کلیدی ایفا میکند. بازار خودرو در حال حاضر در کمای کامل به سر میبرد: معاملات کم، تقاضای ضعیف و انتظارات تورمی بالا. خریداران به امید کاهش بیشتر قیمتها صبر میکنند، در حالی که فروشندگان از ترس زیان، قیمتها را پایین نمیآورند. این بلاتکلیفی، حتی با کاهش ۵ تا ۱۰ درصدی نرخ دلار، مانع ریزش شدید قیمتها میشود.
تاریخچه بازار نشان میدهد افت قیمت خودرو معمولاً با تأخیر زیاد رخ میدهد و اغلب ناپایدار است. در واقع، با توجه به انتظارات تورمی و بیثباتی اقتصادی، فعالان بازار خودرو معتقدند کاهش نرخ دلار پایدار نیست و هر لحظه امکان بازگشت آن وجود دارد. همین انتظار باعث میشود فروشندگان از کاهش قیمت خودداری کرده و خریداران نیز در وضعیت انتظار باقی بمانند؛ موضوعی که به رکود معاملاتی اما تثبیت قیمتها منجر شده است.
کاهش عرضه و مشکلات تولید
علاوه بر این، کاهش عرضه و مشکلات تولیدی خودروسازان، فنر قیمت را فشرده نگه داشته است. تیراژ تولید پایین، کمبود قطعه و اختلالات زنجیره تأمین باعث شده عرضه نتواند با تقاضای بالقوه همخوانی داشته باشد. در چنین شرایطی، حتی افت ارز نیز نمیتواند تعادل را برقرار کند.
کنترل قیمت و محدودیت واردات
سیاستهای دولتی مانند کنترل قیمت کارخانهای یا محدودیت واردات نیز این مقاومت را تقویت میکند. واردات محدود خودروهای خارجی نتوانسته فشار را بهطور کامل کاهش دهد، زیرا تعرفههای بالا و نوسانهای ارزی، قیمت خودروهای وارداتی را نیز در سطح بالا نگه داشته است.
نااطمینانی سیاسی-اقتصادی
این راز مقاومت، نشاندهنده عمق مشکلات ساختاری بازار خودرو ایران است؛ ترکیبی از تورم مزمن، نااطمینانی سیاسی-اقتصادی و رفتارهای سفتهبازانه. تا زمانی که قدرت خرید مردم افزایش نیابد، عرضه واقعی تقویت نشود و نرخ ارز به ثباتی پایدار نرسد، قیمت خودروها همچنان در برابر افت ارز مقاوم خواهند ماند و مصرفکننده واقعی قربانی اصلی این چرخه معیوب خواهد بود.
سخنآخر
همه این عوامل موجب میشود بازار بیشتر از کاهش قیمت و ثبات به افزایش قیمتها علاقه داشته باشد، از اینرو، در شرایط کنونی، چه کسی که خودرویی را برای مصرف و چه کسی که خودرویی را برای سرمایهگذاری خریده است، انتظار دارد داراییاش با افزایش قیمت همراه شود، چراکه در غیر این صورت دچار ضرری جدی میشود.
ثبات قیمتها با سود دلالان منافات دارد و سوداگران بازار که در بسیاری موارد، نقش های مهمی در راس بازار دارند
در این شرایط، حساسیت بازار به اخبار و عوامل افزاینده توسط دارندگان کالا بزرگنمایی خواهد شد و عوامل کاهنده نادیده گرفته می شوند، از این رو، می بینیم که مثلاً افزایش هزار تومانی نرخ ارز، قیمت خودرو را ۲ درصد افزایش می دهد، اما کاهش هزار تومانی نرخ ارز قیمت خودرو را یک درصد، و یا حتی نیم درصد، کاهش میدهد.
از اینرو، میبینیم که قیمتها در بازار خودرو آن طور که باید کاهش پیدا نمیکنند و مهمترین عامل این مقاومت قیمتها در بازار خودرو، انتظارات تورمی است. انتظاراتی که موجب میشوند مصرفکنندگان واقعی نتوانند از کاهش و یا ثبات قیمت ها بهرهمند شوند، چراکه این ثبات قیمتها با سود دلالان منافات دارد و سوداگران بازار که در بسیاری موارد، نقش های مهمی در راس بازار دارند، اجازه نمی دهند که عوامل کاهنده بازار را تحت تأثیر قرار دهند.
