نواوری سبز

مرتضی ایراندوست (کارشناس ارشد مدیریت صنعتی ) – مهندس مجتبی ایراندوست

نوآوری سبز موضوعی محبوب و قابل توجه است که بهعنوان نوآوری با هدف حفاظت از محیط زیست، صرفه‌جویی در انرژی و ارتقای پایداری تعریف می‌شود. نوآوری سبز یک استراتژی سازمانی به هنگام و ضروری برای رسیدگی به شدت بحران اقلیمی فعلی است که با کاهش یا اجتناب از آسیب‌ های منفی زیست‌محیطی، نوآوری را به ارمغان می‌آورد و برای سازمان‌ها و جوامع ارزش می‌افزاید.

سازمان همکاری و توسعه اقتصادی در سال 2009 تعریف جامعی از نواوری سبز را ارائه نمود که بر اساس آن؛ نواوری سبز؛ خلق یا بهبود قابل توجه محصولات (کالا یا خدمات)؛ فرایندها؛ رویکردهای بازاریابی؛ سازماندهی‌ها و ساختارهای سازمانی است که نسبت به گزینه‌های موجود؛ به صورت مستقیم یا غیر مستقیم به پیشرفت در زمینه محیط زیست منجر می‌شود.

نوآوری سبز در اصل به توسعه فناوریها و فرآیند های جدیدی مربوط می‌شود که سازگار با محیط زیست و پایدار هستند. که می‌تواند به معنای هر چیز از توسعه یک منبع انرژی تجدیدپذیر جدید تا ایجاد روشی کارآمدتر برای بازیافت مواد باشد. نواوری سبز برای کسب و کارها بسیار مهم است با اتخاذ نوآوری سبز، شرکتها می‌توانند هزینه‌های عملیاتی را از طریق بهره‌وری انرژی، به حداقل رساندن ضایعات و استفاده از منابع تجدیدپذیر کاهش دهند. نواوری سبز نهایتا کسب‌ وکارها را قادر می‌سازد تا انتشار گازهای گلخانه‌ای را کاهش دهند، آلودگی محیط زیست را کنترل کنند و مسیری را به سمت رشد پایدار ترسیم کنند.

نواوری سبز شامل چهار بعد نواوری در فرایند؛ محصول؛ سیستم و فناوری سبز است. نواوری فرایند سبز بر بهبود روشهای تولید با هدف کاهش اثرات منفی زیست محیطی تمرکز دارد. نواوری سبز در محصولات به معنی ایجاد محصولاتی با حداقل اسیب به محیط زیست است. نواوری در سیستم سبز؛ به فرایند شناسایی، اجرا و نظارت بر ایده‌های پیشگامی اشاره دارد که به بهبود عملکرد زیست محیطی و افزایش رقابت‌پذیری شرکتها کمک می‌کند.نواوری فناوری سبز؛ شامل سرمایه‌گذاری در تجهیزات سبز و فناوریهای تولید پیشرفته سبز است و نقش راهبردی در هدایت و حمایت از تحولات نواورانه شرکتها دارد.

اما چرا شرکت‌ها تمایل دارند به سمت نوآوری سبز روی آورند؟ این امر نه تنها نتیجه قوانین سختگیرانه یا فشار بازار است، بلکه به این دلیل است که اجرای سیاست‌های مدیریت زیست‌محیطی فرصت‌های زیادی را برای شرکت‌ها فراهم می‌کند که برخی از آنها عبارتند از :

– عملکرد اقتصادی و اجتماعی را از طریق کاهش ضایعات، هزینه‌ها و سایر ناکارآمدی‌ها افزایش می‌دهد.

– مشتریان جدید را جذب می‌کند.

– نوآوری سبز توسط شرکت‌ها در فرآیند تولید برای به حداقل رساندن زمان و هزینه‌های تولید استفاده می‌شود.

– موقعیت بازار را بهبود می‌بخشد و به آنها در رقابت برتری می‌دهد.

– نوآوری سبز باعث ایجاد پیشرفت‌های چشمگیری می‌شود.

به رغم اهمیت و مزایای این نوع نوآوری، مشارکت سازمان‌ها در این نوآوری کمتر از حد انتظار است. برخی سازمان‌ها به دلیل عادت کردن به روال‌ها و فرایندهای روتین از درگیر شدن واقعی با سختی‌های نوآوری خودداری می‌کنند. برخی شرکت‌ها تلاش می‌کنند تا در نوآوری سبز مشارکت و سرمایه‌گذاری داشته باشند. اما ممکن است به دلیل عدم توانایی در غلبه بر موانع با شکست مواجه شوند و نتوانند محصول/ خدمت یا فرایند سبزی را ایجاد کنند.

انواع نوآوری سبز

کاترین ای. راموس، بسته به نوع پیاده‌سازی و پیامدهای احتمالی، نوآوری سبز را به سه نوع طبقه‌بندی کرده است. این سه نوع عبارتند از:

– نوآوری سبزی که تأثیر زیست‌محیطی یک شرکت را کاهش می‌دهد. (از طریق استفاده مجدد و بازیافت محصولات)

– نوآوری سبزی که به نگرانی‌های زیست‌محیطی شرکت می‌پردازد. (با کاهش استفاده از اجزای مضر)

– نوآوری سبزی که محصولات سازگار با محیط زیست را توسعه می‌دهد و از فرآیندهای مؤثر استفاده می‌کند. (با استفاده از منابع یا انرژی کمتر)

چگونه می‌توان به نوآوری سبز دست یافت؟

شرکت‌ها دریافته‌اند که واکنش به نوآوری سبز هم یک چالش و هم یک فرصت است.بسیاری از شرکت‌ها اکنون در حال ارزیابی فرآیندهای داخلی خود برای بهبود وضعیت زیست‌محیطی چرخه عمر محصول خود، از تهیه مواد اولیه گرفته تا استفاده نهایی و دفع آن، هستند.اما، تغییر به نوآوری سبز آسان نیست. بنابراین، یک شرکت برای حداکثر تأثیر مثبت به یک نقشه راه روشن نیاز دارد و باید مراحلی را طی کند که عبارتند از :

– با ایجاد تغییرات کوچک شروع کنید: شرکت‌های جدید باید سفر خود را به سمت نوآوری سبز با ایجاد تغییرات کوچک در فرآیند توسعه و تولید خود در چارچوب یک پروتکل استاندارد آغاز کنند.

– در مورد مسیری که باید طی شود تصمیم بگیرید: این به معنای ماشین‌آلات جدید، ایده‌های جدید برای خط تولید و مواد اولیه جدید است که سازگار با محیط زیست و سودآور باشند. افزودن «عنصر سبز» به روش‌های سنتی تفکر، به کمی تمرین نیاز دارد، اما غیرممکن نیست.

– ایجاد ارتباطات حرفه‌ای با سازمان‌ها و ذینفعانی که قبلاً حمایت مالی دریافت کرده‌اند: ایجاد شبکه‌ای از شرکا بالقوه در دستیابی به هدف حفظ محیط زیست شرکت کمک خواهد کرد. این امر درهای جدیدی را برای شرکت در آینده باز می‌کند و فرصت‌های بیشتری را فراهم می‌کند.

– بازنویسی قوانین شرکت برای کسب مزیت استراتژیک: این کار قوانین اساسی کسب و کار را تغییر داده و آن را از نو شکل می‌دهد.

سخن پایانی

نوآوری سبز بهره‌برداری، تولید یا جذب یک فرایند، خدمت یا محصول یا روش سیستمی و مدیریتی جدید برای سازمان است. این شیوه از نوآوری با در نظرگرفتن ملاحظه‌های زیست‌محیطی، به دنبال ارتقای کارایی سازمان است.. نوآوری سبز، شرکت‌ها را قادر می‌سازد مزایای محیطی و اهداف اقتصادی را همزمان دنبال کنند. چنین روشی از نوآوری به کاهش اثرهای مخرب محیط زیستی و همچنین می‌تواند زمینه‌ساز کارآفرینی سبز شود. موفقیت نوآوری سبز بستگی به توانایی شرکت برای غلبه بر موانع آن دارد.

منابع

کیانی‌پور؛ پژمان؛ مشایخ‌؛ جواد؛ ذاکری؛ امیر (1403) تحلیل موانع نواوری سبزدر صنعت خودروسازی ایران؛ نشریه علمی مدیریت نواوری؛ سال سیزدهم شماره 2؛ صفحات 156-117
Xiangru Qin, Birgit Muskat, Ying-Yi Chih (2025), Green Innovation Implementation: A Systematic Review and Research Directions, https://journals.sagepub.com
What Green Innovation Means for Environmental, Social and Governance, https://www.ikeinstitute.org
Xiao Ren & Md Aslam Mia (2025), The determinants of green innovations in manufacturing industries: a systematic literature review, https://link.springer.com
Prachi Mishra (2021), green innovation, https://www.feedough.com