علیرضا محمودی فرد؛ پسادکترای حرفهای آیندهپژوهی، پژوهشگر و مدرس دانشگاهها
کانال سوئز، که بهعنوان یکی از مهم و استراتژیکترین مسیرهای آبی جهان شناخته میشود، در کنار اهمیت اقتصادی، از جنبههای فرهنگی و اجتماعی نیز دارای تأثیرات عمیق و گستردهای است.
کانالی که بین دریای مدیترانه و دریای سرخ قرار دارد، نهتنها یکی از مهمترین کانالها و کانونهای آبی جهان به شمار میرود، بلکه بر تاریخ بشر و شکلگیری ارتباطات فرهنگی میان ملتها نیز تأثیر بسزایی داشته است.
در مورد تاریخچه و ساخت کانال سوئز باید گفت که این کانال در سال 1869 میلادی بهطور رسمی افتتاح و با طول تقریبی 193 کیلومتر، امکان عبور کشتیها را بدون نیاز به دور زدن قاره آفریقا فراهم میکند.
پس از افتتاح کانال، جابهجایی کالا از یک نقطه به نقطه دیگر و ارتباط بین قارههای آسیا، آفریقا و اروپا، بهویژه در تجارت جهانی تسهیل شد و تأثیرات اقتصادی آن بهسرعت در سطح جهانی حس گردید. امروزه این کانال بهعنوان مسیر اصلی کشتیهای تجاری زیادی محسوب میشود که روزانه میلیونها تن کالا از آن حمل و نقل میشوند.
در خصوص نقش اقتصادی کانال سوئز میبایست اشاره کرد که کانال سوئز به یکی از اصلیترین مسیرهای تجارت جهانی، به کشورهای مختلف این امکان را میدهد که محصولات را با هزینه و زمان کمتر به بازارهای هدف برسانند؛ در واقعا در مصرف سوخت، هزینه دلاری، مسافت، ریسک حملهی دزدان دریایی، تامین امنیت و بُعد زمان، بهینهسازی صورت میگیرد.
طبق آمار، تقریباً ۱۰ الی ۱۲ درصد از کل تجارت دریایی جهان، از این کانال عبور میکند. این امر بهمعنای آن است که عدم فعالیت این کانال میتواند دامنگیر اقتصاد جهانی شود و موجب افزایش قابل توجه هزینه و زمان تحویل کالاها و ریسکهای مربوطه گردد؛ اگه مسیر عبور از دریای سرخ، با مسدود کردن کانال سوئز یا تنگه بابالمندب بسته شود، عملا انرژی به کشورهای اروپایی نمیرسد، که همین موضوع، اهمیت این مسیر عبوری دریای سرخ را عیان میکند.
علاوهبر این، کانال سوئز منبع درآمد قابل توجه برای دولت مصر نیز به شمار میرود؛ حق عبور کشتیها و هزینههای مرتبط با امنیت کانال، بهعنوان یکی از منابع اصلی درآمد ملی این کشور محسوب میشود و در تقویت اقتصاد محلی و ملی آن تأثیر بسیار زیادی دارد.
در رابطه با تأثیرات فرهنگی و اجتماعی این کانال باید بیان کرد که علاوهبر ابعاد سیاسی و اقتصادی، کانال سوئز از منظر فرهنگی نیز دارای اهمیت بسیار است.
این کانال، بهعنوان یک پل ارتباطی میان شرق و غرب، موجب تبادل فرهنگی و لحاظ درک متقابل میان ملتها شده است. بازدید گردشگران، پژوهشگران و علاقمندان به تاریخ از این منطقه، به غنای فرهنگی تاریخی آن افزوده است.
کانال سوئز همچنین زمینهساز شکلگیری جامعههای متنوعی از فرهنگها و زبانها در اطراف خود بوده است. این تعاملات میتوانند موجب تقویت همزیستی مسالمتآمیز و تبادل تجربیات میان ملتها شده که در نهایت به افزایش همبستگی اجتماعی منجر خواهد شد.
دربارهی چالشها و آینده کانال سوئز لازم به ذکر است که با وجود مزایای کانال سوئز، راهآبی در دهههای اخیر با چالشهای متعددی مواجه بوده است؛ عواملی نظیر تهدیدات امنیتی، تغییرات اقلیمی و افزایش رقابت از سوی دیگر مسیرهای تجاری نظیر کانال پاناما، میتوانند تأثیرات منفی بر عملکرد این کانال داشته باشند؛ به همین دلیل، نیاز به نوآوری و بهروزرسانی رفتارها و عملکردها احساس میشود.
سرمایهگذاری در امنیت کانال سوئز میتواند به تقویت موقعیت آن در تجارت جهانی کمک کند؛ همچنین، توجه به مسائل زیستمحیطی و تاثیرات فعالیتهای کشتیرانی نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
پس بهعنوان نتجهگیری میتوان گفت که کانال سوئز بهعنوان یک شاهرگ حیاتی در تجارت و جهانی بوده و برای تداوم بقای خود نهتنها نیاز به حفظ و بهبود زیرساختهای خود داشته، بلکه نمیتوان از ابعاد فرهنگی و اجتماعی آن نیز غافل شد؛ این کانال با تاریخ پر فراز و نشیب خود و تأثیرش بر زندگی انسانهای چند قاره، بیشک نمونهای از ارتباط میان ملتها و تبادل فرهنگی است.
طبیعتا کشورهایی هستند که در تلاشند با رویکردی نوآورانه و سازگار با تجارت جهانی، به این شاهرگ حیاتی هویت بیشتری دهند و از آن بهطور بهینه استفاده کنند؛ به این ترتیب، کانال سوئز همچنان قدرتمند باقی خواهد ماند و بهعنوان نمادی از اتصال، همکاری و همزیستی در جهانی که همواره در حال تغییر و تحول است، از آن یاد خواهد شد.
مسلما هرگونه اختلال و ناامنی در این منطقه، میتواند روی اقتصاد و زنجیره تامین کشورهای زیادی از جهان، تاثیر مستقیم گذارد.
