کوچینگ تاب آوری چیست و چگونه به عبور از بحران‌ها کمک می‌کند؟
کوچینگ تاب آوری چیست و چگونه به عبور از بحران‌ها کمک می‌کند؟
زندگی فردی و حرفه‌ای انسان معاصر آکنده از چالش‌های پیش‌بینی‌نشده، فشارهای شغلی، تغییرات ساختاری و بحران‌های گوناگون است. در دنیایی که ابهام و تحول پیوسته از مشخصه‌های بارز آن به شمار می‌روند، صرف برخورداری از دانش تخصصی یا تجربه کاری برای حفظ پایداری و سلامت روان کفایت نمی‌کند. در چنین بستری، کوچینگ تاب آوری به عنوان یکی از مؤثرترین و نوین‌ترین متدهای توانمندسازی فردی و سازمانی شناخته می‌شود که به افراد یاری می‌رساند تا در رویارویی با بحران‌ها، نه‌تنها از فرسودگی و شکست نجات یابند، بلکه این وقایع را به بستری برای جهش و بازسازی هویت حرفه‌ای و شخصی خود تبدیل سازند. کوچینگ تاب آوری با بهره‌گیری از اصول روان‌شناسی مثبت‌گرا، الگوهای شناختی رفتاری و فنون نوین تسهیل‌گری، ساختاری نظام‌مند فراهم می‌آورد تا مراجعان بتوانند ظرفیت روانی و عملکردی خود را برای بازیابی پس از ناملایمات ارتقا دهند.
مبانی و چارچوب مفهومی کوچینگ تاب آوری
کوچینگ تاب آوری شکلی فوق‌تخصصی از همراهی حرفه‌ای است که تمرکز اصلی آن بر شناسایی، تقویت و فعال‌سازی دارایی‌های درونی انسان قرار دارد. این فرایند بر این فرض استوار است که تاب‌آوری یک ویژگی ذاتی ثابت و دست‌نیافتنی نیست، بلکه مجموعه‌ای از مهارت‌ها، فرایندهای شناختی و رفتارهای آموختنی است که می‌توان با تمرین، بازاندیشی و هدایت هدفمند آن را پرورش داد (Pemberton, 2015). مربی تاب‌آوری با ایجاد فضایی امن، بدون قضاوت و مبتنی بر گفت‌وگوی سقراطی، به مراجع کمک می‌کند تا تجربیات گذشته، موفقیت‌ها، شکست‌ها و نقاط عطف زندگی خود را بازخوانی کند. این بازخوانی به فرد نشان می‌دهد که در چه موقعیت‌هایی مقاومت کرده، چگونه از موانع پیشین عبور کرده و چه قابلیت‌هایی را می‌توان برای مواجهه با چالش‌های کنونی احضار نمود.
رویکرد شناختی رفتاری در کوچینگ تاب آوری
یکی از پایه‌های نظری بنیادین در فرایند کوچینگ تاب آوری، رویکرد شناختی رفتاری است. بر پایه این مدل، نوع ارزیابی و تفسیری که ذهن از یک رویداد دشوار به دست می‌دهد، تعیین‌کننده واکنش احساسی و رفتاری فرد است، نه خود آن رویداد بیرونی. هنگامی که افراد با بحران‌ها، ناکامی‌های شغلی یا دگرگونی‌های ناگهانی مواجه می‌شوند، ممکن است گرفتار تحریف‌های شناختی نظیر فاجعه‌سازی، تعمیم افراطی یا شخصی‌سازی شوند. کوچینگ تاب آوری از طریق واکاوی نظام باورها و گفت‌وگوهای درونی مراجع، باورهای بازدارنده و ناکارآمد را آشکار می‌سازد و فضایی را برای ساخت چارچوب‌های فکری واقع‌بینانه، امیدوارکننده و عمل‌گرایانه فراهم می‌آورد. این فرایند شناختی مراجع را هدایت می‌کند تا از جایگاه انفعال خارج شده و موقعیت بحرانی را به عنوان مسئله‌ای قابل حل یا وضعیتی نیازمند سازگاری فعال در نظر بگیرد.
ذهن‌آگاهی و نقش آن در پایداری جلسات کوچینگ تاب آوری
تلفیق تمرینات ذهن‌آگاهی با فرایند کوچینگ، یکی دیگر از ارکان پایداری و اثربخشی این رویکرد به شمار می‌رود. حضور ذهن به فرد این توانایی را می‌بخشد که در لحظه اکنون مستقر شود، هیجانات منفی شدید مانند اضطراب یا خشم را بدون همانندسازی مشاهده کند و از واکنش‌های تکانه‌ای و خودکار بپرهیزد. این ابزار هم برای مراجع و هم برای مربی نقشی حیاتی ایفا می‌کند. اجرای تمرینات ذهن‌آگاهی پیش از شروع جلسات توسط کوچ، به او کمک می‌کند تا ذهن خود را از دغدغه‌های شخصی پاکسازی کرده و با تمرکز، همدلی و آرامش کامل در خدمت هدایت مراجع قرار گیرد. این پایداری روانی مربی به فضای جلسه عمق می‌بخشد و بستر مناسبی برای مراجع فراهم می‌کند تا مکانیسم‌های بازداری و استرس مزمن خود را کاهش دهد.
مخاطبان و دامنه‌های کاربرد کوچینگ تاب آوری
کوچینگ تاب آوری رویکردی جهان‌شمول با کاربردهای متنوع است که طیف گسترده‌ای از افراد و گروه‌ها می‌توانند از آن بهره‌مند شوند. مدیران ارشد و رهبران سازمانی که در معرض تصمیم‌گیری‌های پیچیده و تنش‌های مداوم قرار دارند، با کمک این روش یاد می‌گیرند چگونه انرژی روانی خود را بازسازی کنند و سازمان را در میان امواج متلاطم هدایت نمایند. همچنین افرادی که دستخوش دگرگونی‌های بزرگ در زندگی مانند مهاجرت، تغییر مسیر شغلی، بازنشستگی یا از دست دادن موقعیت‌های اجتماعی شده‌اند، به کمک کوچینگ تاب آوری می‌توانند هویت خود را در شرایط جدید بازتعریف کنند. علاوه بر این، کارکنانی که در معرض استرس‌های فرساینده و فرسودگی شغلی قرار دارند، مراجعانی که از بیماری‌های مزمن رنج می‌برند و تمامی افرادی که به دنبال رشد و شکوفایی ظرفیت‌های درونی خود هستند، از ثمرات مستقیم این شیوه بهره می‌برند.
دیدگاه‌ها و خدمات دکتر کارول پمبرتون در توسعه کوچینگ تاب آوری
در عرصه جهانی، یکی از چهره‌های شاخص و پیشگام که توانسته است پیوندی استوار میان پژوهش‌های دانشگاهی و عملکرد اجرایی در حوزه تاب‌آوری برقرار کند، دکتر کارول پمبرتون است. پمبرتون با بیش از سه دهه سابقه درخشان در زمینه مربی‌گری حرفه‌ای، هدایت اجرایی و توسعه منابع انسانی، مراجعان فراوانی را در اقصی نقاط جهان برای رسیدن به احساس رضایت و شکوفایی شغلی هدایت کرده است. او دارای مدرک دکتری تخصصی در رشته تاب‌آوری بوده و ترکیب این پشتوانه غنی علمی با مهارت‌های عملی در کوچینگ، او را به یکی از مراجع ممتاز بین‌المللی در زمینه کوچینگ تاب آوری تبدیل نموده است. پمبرتون عضو رسمی فدراسیون بین‌المللی کوچینگ، عضو برجسته مؤسسه ارشد توسعه و منابع انسانی انگلستان و استاد مدعو در دانشگاه آلستر ایرلند است.
دکتر پمبرتون به سبب خدمات ارزنده‌اش به ساختارهای مدیریتی، مورد تأیید مؤسسه معتبر بین‌المللی مدیریت و رهبری قرار دارد. کارنامه کاری او دربرگیرنده مشاوره و هدایت مدیران ارشد اجرایی در صنایع بزرگ مخابرات، کادر مدیریتی نظام سلامت و بهداشت و درمان بریتانیا، کارمندان تراز اول دولتی و مؤسسات معتبر در بخش‌های خرده‌فروشی، سرمایه‌گذاری و فناوری اطلاعات است. این تجربه عمیق زیسته در بخش‌های گوناگون اقتصادی و سازمانی، به او این بینش را بخشیده است تا نظریه‌های تاب‌آوری را از سطوح انتزاعی دانشگاهی به راهکارهای کاربردی برای مواجهه با چالش‌های روزمره تبدیل کند.
کتاب تاب‌آوری اقدام در کوچینگ و ورود آن به جامعه علمی ایران
دکتر کارول پمبرتون تالیفات متعددی در قالب کتاب، مقاله و بسته‌های آموزشی تخصصی پیرامون مسائلی چون مدیریت، مسیر شغلی و مربی‌گری ارائه داده است که از جمله آن‌ها می‌توان به کتاب کوچینگ راه‌حل‌محور و توافق شغلی جدید اشاره کرد. اما اثر ماندگار و مرجع او در سال ۲۰۱۵ با عنوان «تاب‌آوری: اقدام در کوچینگ» انتشار یافت. این کتاب به عنوان راهنمایی جامع و راهبردی برای مربیان، مشاوران، مدیران و روان‌شناسان تدوین شده است تا چگونگی مداخله مؤثر در جهت تقویت تاب‌آوری مراجعان را با استفاده از مثال‌های عینی و مدل‌های گام‌به‌گام تشریح کند.
این اثر برجسته توسط دکتر محمدرضا مقدسی، بنیان‌گذار و مدیر خانه تاب‌آوری ایران، با همراهی دکتر مرضیه نزاکت‌الحسینی به زبان فارسی ترجمه شده و از سوی انتشارات پروچستا روانه بازار کتاب ایران شده است. برگردان فارسی این کتاب منبعی ارزنده در اختیار جامعه علمی، مشاوران سازمانی و فعالان حوزه سلامت روان کشور قرار داده تا مفاهیم بنیادین کوچینگ تاب آوری را با زبانی علمی و منطبق بر نیازهای روز جامعه بازشناسی کنند.
مزایای بهره‌مندی از فرایند کوچینگ تاب آوری
دستیابی به تاب‌آوری پایدار نیازمند بازنگری در الگوهای عملکردی و عاطفی است.
از جمله مزایای بارز حضور در فرایند کوچینگ تاب آوری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
افزایش آگاهی نسبت به منابع درونی و توانمندی‌های نادیده‌گرفته‌شده فردی
کاهش نشانه‌های فرسودگی شغلی و مهار عوارض ناشی از استرس‌های درازمدت
بهبود مهارت‌های حل مسئله در لحظات بحرانی و پیچیده کاری
ایجاد انعطاف‌پذیری رفتاری و شناختی در مواجهه با ناپایداری‌های محیطی
تقویت امیدواری و خوش‌بینی واقع‌بینانه به آینده
تحکیم مرزهای روانی و ارتقای سلامت عمومی در ابعاد زیستی و روانی
جمع‌بندی و نتیجه‌گیری
کوچینگ تاب آوری دانشی کاربردی و هنری انسانی برای تبدیل رنج‌ها و تنگناهای زیسته به منابعی سرشار از خرد و توانمندی است. انسان معاصر در مسیر پیچیده کار و زندگی، ناگزیر از مواجهه با تکانه‌ها و شکست‌ها است؛ آنچه سرنوشت او را رقم می‌زند، نه وقوع این بحران‌ها، بلکه نوع پاسخ‌دهی و کیفیت بازیابی او پس از هر تکانه است. بهره‌گیری از چارچوب‌های مدون این رشته، بازخوانی تجربیات پیشگامانی چون دکتر کارول پمبرتون و پیاده‌سازی فنون رفتاری و شناختی به دست متخصصان این حوزه، ساختاری مطمئن برای شکوفایی پایدار و عبور مقتدرانه از چالش‌ها فراهم می‌آورد. ترویج این رویکرد در سطوح فردی و سازمانی، به تقویت سرمایه روان‌شناختی جامعه انجامیده و زمینه را برای خلق زندگی معنادار، پویا و مولد مهیا می‌سازد.
در همین راستا، روزنامه عصر اقتصاد با همکاری خانه تاب آوری و در چارچوب ماموریت ملی تاب آوری فرهنگی دانشگاه حکیم سبزواری برای تمامی سازمان‌های دولتی و غیردولتی با تدریس دکتر محمدرضا مقدسی کارگاه تاب آوری برگزار می‌کند.
چنین دوره‌هایی فرصتی ویژه برای ارتقای سلامت روان و بهره‌وری برای کارکنان و مدیران سازمان‌های دولتی و غیردولتی است. جهت هماهنگی، مشاوره و ثبت‌نام با شماره ۰۲۱۸۸۰۰۱۰۲۳ تماس حاصل فرمایید.
