82 نقطه کور در کارنامه شرکت های دولتی

فرزانه طهرانی

ابرشرکت‌ها با سهمی بیش از 85 درصد از کل بودجه شرکت‌ های دولتی، هنوز حاضر به ارائه صورت های مالی خود نیستند.

هرچند مجلس شرکت‌های دولتی را مکلف به ارائه صورت های مالی سالانه کرده اما در سه سال گذشته 82 شرکت از مجموع 380 شرکت دولتی حاضر به ارائه صورت های مالی خود نشدند که در بین آنها نام غول‌های دولتی نیز دیده می شود.

امتناع از ارائه صورت‌های مالی، به عقیده برخی بر محرمانه شدن غیرقانونی برخی عملکردهای مالی دلالت دارد، چنانکه محسن زنگنه نماینده مجلس با اشاره به عدم ارائه صورت های مالی شرکت ملی نفت گفت: هیچ کسی به شما نخواهد گفت که این شرکت چقدر درسال درآمد دارد.

حتی نمایندگان مجلس و من به عنوان رئیس کمیته اصلاح ساختار بودجه هیچ پاسخی از شرکت ملی نفت دریافت نکردم. ابتدا چندین بار از مسئولان در صحن علنی مجلس سئوال کردیم اما هیچ پاسخی دریافت نشد.

بعد در جلسات خصوصی‌تر درباره درآمد این شرکت پرسیدیم اما باز هم جوابی به این درخواست ندادند. امروز هم نمی دانیم که درآمد این شرکت چقدراست.

حسن خوشپور کارشناس و از مدیران اسبق سازمان برنامه‌وبودجه در گفت‌وگو با عصراقتصاد براین باور است که هیچ محرمانگی در صورت های مالی شرکت های دولتی و حتی شرکت ملی نفت وجود ندارد.

او معتقد‌است: شرکت ملی‌نفت صورت‌های مالی غیرمحرمانه دارد و علاوه بر بازرس‌قانونی، سازمان‌حسابرسی نیز براین صورت‌های مالی نظارت می‌کنند.

خوشپور این را هم اضافه کرد که میزان تولید روزانه نفت به سه دستگاه یعنی دیوان محاسبات، بانک مرکزی و سازمان برنامه و بودجه اعلام می شود.

خوشپور خاطرنشان کرد: اگرچه میزان درآمدها به صورت محرمانه اعلام می‌شود اما صورت‌های مالی از این قاعده پیروی نمی‌کند و محرمانه نیست.

در واقع درآمدهای نفت بعد از یک سال از حالت محرمانه، خارج می‌شود و فقط اطلاعات روزانه محرمانه شمرده می‌شود.

علی‌رغم اظهارات خوشپور، اما محسن زنگته عضو کمیسیون برنامه و بودجه تاکید دارد که در آخرین پاسخی که از مسئولان دریافت کرده اند؛ گفته شده آمار عملکرد شرکت ملی نفت تنها به 2 یا 3 نفر در کشور اعلام می شود.

واقعیت نیز به نظر می‌رسد به گفته‌های زنگنه شبیه‌تر باشد چرا که در سه سال گذشته این شرکت دولتی حاضر به ارائه صورت‌های مالی خود به مجلس نشده‌است.

در بین 82 شرکتی که در سال گذشته صورت مالی خود را به مجلس ارائه نکرده اند، نام شرکت ملی گاز و شرکت پالایش و پخش نیز قرار دارد که این 2 نیز جزو 5 ابرشرکت دولتی هستند که 85 درصد از بودجه شرکت های دولتی در اختیار آنهاست.

سازمان هدفمندی یارانه‌ها و صداوسیما هم صورت مالی ندادند

سال 1398 قانونی تصویب شد که براساس آن شرکت های دولتی موظف شدند یک ماه زودتر از تقدیم لایحه بودجه، بودجه خود را اعلام کنند.

این قانون که به عنوان یک تبصره به ماده 182 آیین نامه داخلی مجلس اضافه شده می‌گوید: شرکت‌های دولتی باید تا پانزدهم آبان هرسال عملکرد بودجه سال گذشته، صورت‌های مالی حسابرسی شده خود را ارائه دهند.

در سه سال گذشته یعنی سال‌هایی که از اجرای قانون می‌گذرد؛ ارائه صورت‌های مالی شرکت‌ها روند نزولی داشته و سال به سال بر تعداد شرکت‌هایی که از این قانون سرپیچی کرده‌اند؛ افزوده شده است.

به طوری که از 380 شرکت دولتی در سال اول 328 شرکت، صورت‌های مالی خود را تقدیم مجلس کردند، اما درسال 1399 تعداد آنها به 303 شرکت و در سال 1400 به 281 شرکت کاهش یافت.

در این سه سال برخی از شرکت‌ها مانند سازمان هدفمندی یارانه‌ها، شرکت سهامی نفت ایران- نیکو و صداوسیما درهیچ یک از سال‌ها صورت مالی خود را به مجلس تقدیم نکردند و به عبارت دیگر از قانون سرپیچی کرده‌اند.

هیچ یک از شرکت‌هایی که قانون را اجرا نکردند نیز دلیلی برای این سرپیچی خود ارائه نکرده‌اند.

سازمان هدفمندی یارانه ها به عنوان شرکتی که کل یارانه‌های کشور را در اختیار داشته و توزیع می‌کند؛ در هیچ یک از این سال‌ها حاضر نشده صورت مالی خود را به مجلس ارائه کند.

صداوسیما نیز که هرسال از بودجه کل کشور سهم گیری کرده و حتی از منابع صندوق توسعه ملی نیز بهره می‌برد؛ اما به رغم عملکرد پرحرف و حدیثی که دارد؛ حاضر به ارائه صورت مالی نشده تا هزینه کردهایش را افشاء نشوند.

صورت‌های مالی بدون حسابرسی

براساس اطلاعات به دست آمده از صورت‌های ارائه شده به مجلس، در برخی از شرکت‌ها اگرچه صورت‌های مالی ارائه شده اما این صورت‌ها مالی فاقد حسابرس بوده‌است از جمله این شرکت‌ها می‌توان به شرکت ملی نفت ایران، سهامی پترو اشاره کرد.

همچین در برخی صورت‌های مالی نیز نظر حسابرس وجود نداشته است، مانند صورت مالی شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، شرکت ملی گاز ایران و مجتمع گاز پارس جنوبی.

در سال 1400 در مجموع 99 شرکت صورت‌های مالی خود را به مجلس ارائه نکردند که 12 شرکت از نامدارترین آنها عبارتند از: شرکت سهامی نفت ایران- نیکو، شرکت ملی صنایع پتروشیمی، سازمان‌هدفمندی یارانه‌ها، صداوسیما، شرکت سرمایه گذاری‌خارجی ایران، شرکت سهامی پتروایران، شرکت سهامی پتروپارس ایران، شرکت ملی مهندسی‌وساختمان نفت ایران، شرکت ملی نفت‌ایران، شرکت ملی گاز ایران، شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، شرکت پالایش نفت آبادان و مجتمع گاز پارس جنوبی.

آبان سال گذشته سازمان برنامه و بودجه صورت‌های مالی حسابرسی شده 281 شرکت را به مجلس تقدیم کرد. به این ترتیب 99 شرکت دولتی صورت‌های مالی خود را به مجلس ارائه نکردند. در بین این 99 شرکت، صورت‌های مالی 17 شرکت که در حیطه دفاعی، امنیتی، سوخت هسته‌ای و مادرتخصصی تولید فعالیت دارند؛ محرمانه محسوب می‌شود؛ اما 82 شرکت دیگر بدون قید محرمانه بودن، از ارائه صورت مالی سرباز زده‌اند.

سوءاستفاده در شرکت های چند لایه

غلامحسین کرمی عضو کمیسیون برنامه و بودجه نیز در گفت‌وگو با عصراقتصاد گفت: شرکت‌های دولتی چندلایه هستند و همین چند لایه بودند باعث ایجاد فضایی برای سوءاستفاده شده‌است. به طوری که شرکت‌های بزرگ دولتی عمدتا شرکت‌های وابسته زیادی دارند که عملیات مالی عمده‌ای را از طریق این شرکت‌ها انجام می‌دهند. و همین امر آنها را تبدیل به حیاط خلوت دولت‌ها کرده‌است.

او اظهار کرد: برای روشن شدن زوایای پنهان بودجه بزرگ شرکت‌های دولتی، مجلس طرح ارائه بودجه و صورت‌های مالی شرکت‌ها یک ماه قبل از بودجه سالانه را تصویب کرد، اما در طول سه سالی که از تصویب این قانون می‌گذرد تعداد زیادی از شرکت‌ها از اجرای قانون سرباز زده‌اند.

بررسی عملکرد شرکت‌ها در اجرای قانون

اطلاعات واصله نشان می‌دهد در سال 1398 به عنوان نخستین سال اجرای این قانون از 380 شرکت دولتی، 328 شرکت صورت مالی سال گذشته و 378 شرکت عملکرد بودجه سال گذشته و عملکرد 6 ماهه سال جاری خود را ارائه دادند.

در سال 1399 از 380 شرکت دولتی، 303 شرکت صورت مالی سال گذشته و 340 شرکت عملکرد بودجه سال گذشته را ارائه کردند اما تعدادشرکت‌هایی که عملکرد 6 ماهه سال جاری را تقدیم کردند به 378 شرکت رسیده است.

در سال 1400 نیز از 380 شرکت دولتی تنها 281 شرکت صورت‌مالی سال گذشته را ارائه کرده‌اند ولی تعداد شرکت‌هایی که عملکرد بودجه سال گذشته را ارائه داشته به 375 شرکت و تعداد شرکت‌هایی که عملکرد بودجه 6 ماهه سال جاری را ارائه کردند به 376 شرکت رسیده است.