بازار پر است جیبها خالی
اکرم رضائی نژاد
بازار گوشت قرمز پس از ماهها نوسان شدید و جهشهای قیمتی، این روزها نشانههایی از عقبنشینی قیمتها و شکلگیری رقابت را تجربه میکند، روندی که به گفته رئیس شورای تأمین دام کشور، نتیجه همزمان وفور دام آماده کشتار در داخل، افزایش واردات دام زنده و گوشت و فعال شدن ظرفیتهای مرزی و کشتارگاهی است.
با این حال، اگرچه نمودار قیمتها نزولی شده، اما واقعیت میدانی بازار نشان میدهد که گوشت قرمز همچنان برای بخش بزرگی از خانوارها کالایی گران و کمدسترس باقی مانده و کاهشهای اخیر، بیش از آنکه به ارزانی منجر شود، صرفاً از شدت گرانی کاسته است.
به گزارش عصراقتصاد، منصور پوریان، رئیس شورای تأمین دام کشور، با استناد به دادههای میدانی و شبکه پایش متشکل از حدود ۶۳۰ مرکز در استانهای مختلف کشور اعلام کرده است که در حال حاضر حدود ۴ میلیون و ۶۳۰ هزار رأس دام سبک پرواری آماده کشتار در کشور وجود دارد.
کاهش قیمت گوشت در آمار رسمی دیده میشود، اما بازار مصرف همچنان در رکود مانده و خانوارها میگویند واقعاً درآمدشان دیگر با نیازهای غذایی ابتدایی همخوانی ندارد
این رقم تنها شامل برههای پرواری است و در کنار آن، دامهایی نظیر میش و بز نیز در چرخه عرضه قرار دارند. با توجه به اینکه میزان کشتار ماهانه دام سبک در کشور حدود ۷۰۰ هزار رأس برآورد میشود، این آمار نشاندهنده آن است که از منظر تأمین دام، کشور در وضعیت نرمال و حتی مطلوبی قرار دارد.
در بخش دام سنگین نیز شرایط مشابهی گزارش میشود. به گفته پوریان، حدود ۳۷۵ هزار رأس گوساله آماده کشتار در کشور موجود است؛ در حالی که نیاز ماهانه کشور، حتی در بالاترین سطح، بین ۴۵ تا ۵۰ هزار رأس تخمین زده میشود. این فاصله معنادار میان عرضه بالقوه و نیاز مصرفی، بیانگر آن است که کمبود فیزیکی دام، عامل اصلی گرانیهای اخیر بازار گوشت نبوده است.
نزدیک شدن به فصل بهار نیز عامل دیگری است که سمت عرضه را تقویت میکند. زایشهای مناسب امسال، بهویژه در مناطق غربی، جنوبغربی و فلات مرکزی، موجب افزایش تعداد دامهای آماده عرضه شده و کاهش اثرات خشکسالی سال گذشته نیز شرایط تولید را بهبود بخشیده است. مجموع این عوامل، بازار داخلی گوشت را از نظر تأمین، در وضعیت باثباتتری قرار داده است.
کاهش قیمتها در بخشهایی از بازار
در کنار تولید داخلی، واردات گوشت و دام زنده نقش مهمی در تغییر فضای بازار ایفا کرده است. واردات از مرزها و بنادر جنوبی و شرقی کشور طی هفتههای اخیر افزایش یافته و بخشی از محمولهها وارد کشور شده، بخشی کشتار شده و بخشی دیگر در آستانه ورود به بازار قرار دارند. فعال شدن کشتارگاههای مرزی و عرضه منظم لاشههای گرم و گوشت منجمد، موجب شده است که رقابت قیمتی میان عرضهکنندگان شکل بگیرد.
نتیجه این رقابت، کاهش قیمتها در بخشهایی از بازار بوده است. بهعنوان مثال، قیمت گوشت منجمد گوسفندی که پیشتر تا حدود یک میلیون تومان نیز افزایش یافته بود، اکنون به محدوده ۷۵۰ هزار تومان رسیده است.
در بخش گوشت گوساله وارداتی، بهویژه محمولههای واردشده از هند و پاکستان، قیمتهایی که تا ۹۰۰ هزار یا حتی یک میلیون تومان مشاهده میشد، اکنون در حدود ۷۳۰ هزار تومان گزارش میشود.
قیمت دام سبک زنده نیز که زمانی به حدود ۶۲۰ هزار تومان رسیده بود، اکنون در معاملات مدتدار حوالی ۵۰۰ هزار تومان و در معاملات نقدی بین ۴۷۵ تا ۴۸۰ هزار تومان نوسان دارد.
این اعداد و ارقام نشان میدهد که بازار، دستکم از منظر فعالان و سیاستگذاران، وارد فاز تعدیل شده است. اما پرسش اصلی اینجاست که آیا این کاهش قیمتها، در زندگی روزمره خانوارها نیز احساس میشود؟
تداوم ناتوانی خرید خانوارها
واقعیت این است که حتی پس از کاهشهای اخیر، قیمت گوشت قرمز همچنان در سطوحی قرار دارد که با قدرت خرید بخش بزرگی از جامعه همخوانی ندارد. وقتی قیمت هر کیلو گوشت منجمد همچنان در بازه ۷۰۰ هزار تومان تا یک میلیون تومان قرار میگیرد، برای خانواری که با تورم بالا، هزینههای سنگین مسکن، حملونقل، آموزش و درمان مواجه است، این کالا عملاً به یک کالای لوکس تبدیل میشود. به بیان دیگر، کاهش قیمتها بیشتر به معنای «کمتر گران شدن» است تا «واقعاً ارزان شدن».
خود رئیس شورای تأمین دام کشور نیز پیشتر به این نکته اشاره کرده که پس از حذف ناگهانی ارز ترجیحی، «قیمت واقعی گوشت» در بازار گم شده است. شوک ارزی و افزایش هزینه نهادههای دامی، ساختار هزینه تولید را بهشدت بالا برد و دامداران خرد و متوسط را تحت فشار قرار داد. در چنین شرایطی، اگرچه اکنون با افزایش عرضه و واردات، بازار به سمت رقابت حرکت کرده، اما سطح عمومی قیمتها همچنان بالاتر از توان خرید بسیاری از خانوارهاست.
از سوی دیگر، کاهش درآمد واقعی مردم و فرسایش قدرت خرید، باعث شده است که حتی با تعدیل قیمتها، تقاضای مؤثر در بازار شکل نگیرد. این شکاف میان عرضه نسبتاً مناسب و تقاضای ضعیف، یکی از دلایل اصلی رکود پنهان در بازار گوشت است؛ رکودی که در آن، کالا وجود دارد اما خریدار توانمند نه.
از تعادل بازار گوشت سخن میگوید ولی فروشندگان تأکید دارند مصرف خانوارها به پایینترین حد سالهای اخیر سقوط کرده و خرید روزانه تقریباً متوقف شده است
با این حال، متولیان بازار امیدوارند که با تداوم واردات، ثبات سیاستی و کاهش هزینههای جانبی مانند حملونقل و مالیات، قیمتها بیش از این تعدیل شود. پوریان تأکید کرده است که کمبودی برای تأمین بازار شب عید و ماه رمضان وجود ندارد و قیمت تمامشده دام وارداتی، بهویژه در کشتارگاههای مرزی، امکان عرضه گوشت با نرخ پایینتر را فراهم میکند.
در مجموع، بازار گوشت قرمز از فاز التهاب و کمبود فاصله گرفته و وارد مرحله رقابت و تعدیل شده است، اما تا زمانی که سطح قیمتها با واقعیت درآمدی خانوارها همراستا نشود، نمیتوان از بازگشت گوشت به سفره عموم مردم سخن گفت. کاهش قیمت، اگرچه گامی مثبت است، اما برای بسیاری از خانوارها هنوز کافی نیست و گوشت قرمز همچنان کالایی گران در سبد مصرفی باقی مانده است.
