از دریای سرخ تا سفره مردم؛ مسیر پنهان گرانی

سمیه شوریابی؛ روزنامه نگار

در ماه‌های اخیر، ناامنی در مسیرهای کلیدی کشتیرانی به‌ویژه در دریای سرخ بار دیگر نشان داد که اقتصاد جهانی تا چه اندازه به ثبات ژئوپلیتیک وابسته است.

این آبراه، یکی از شریان‌های اصلی انتقال کالا میان آسیا و اروپاست و هرگونه اختلال در آن، زنجیره تأمین جهانی را با شوک مواجه می‌کند.

با افزایش ریسک‌های امنیتی، بسیاری از شرکت‌های کشتیرانی مسیر خود را تغییر داده و به دور زدن قاره آفریقا از طریق دماغه امید نیک روی آورده‌اند؛ مسیری طولانی‌تر و پرهزینه‌تر. نتیجه مستقیم این تغییر، افزایش زمان حمل، رشد هزینه سوخت، بالا رفتن نرخ بیمه و در نهایت افزایش کرایه حمل کانتینر است، این افزایش هزینه‌ها به سرعت به قیمت تمام‌شده کالا منتقل می‌شود؛ از مواد اولیه صنعتی گرفته تا کالاهای مصرفی.

اقتصاد جهانی پیش‌تر نیز تجربه شوک زنجیره تأمین در دوران همه‌گیری کرونا را پشت سر گذاشته بود، اما تفاوت امروز در آن است که این‌بار عامل اصلی، ریسک ژئوپلیتیک است نه تعطیلی کارخانه‌ها. به بیان ساده‌تر، سیاست و امنیت بار دیگر بر تجارت سایه انداخته‌اند.

برای کشورهایی که وابستگی بالایی به واردات دارند، این تحولات می‌تواند به معنای موج جدیدی از فشار تورمی باشد، در ایران نیز هرچند بخشی از تجارت از مسیرهای جایگزین انجام می‌شود، اما افزایش عمومی هزینه حمل‌ونقل جهانی به طور غیرمستقیم بر قیمت کالاهای وارداتی اثر می‌گذارد.

وقتی هزینه واردات مواد اولیه بالا برود، تولیدکننده داخلی نیز ناچار به افزایش قیمت خواهد شد. از سوی دیگر، نااطمینانی در مسیرهای تجاری، برنامه‌ریزی بنگاه‌ها را دشوار می‌کند. قراردادهای بلندمدت، مدیریت موجودی و حتی پیش‌بینی نرخ ارز تحت تأثیر این بی‌ثباتی قرار می‌گیرد.

سرمایه‌گذاران در چنین فضایی محتاط‌تر می‌شوند و این احتیاط می‌تواند رشد اقتصادی را کند نماید. با این حال، هر بحران فرصتی نیز در دل خود دارد، کشورهایی که بتوانند مسیرهای ترانزیتی جایگزین و امن فراهم کنند، می‌توانند سهم بیشتری از تجارت منطقه‌ای را جذب کنند.

توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل ریلی و بندری، تنوع‌بخشی به شرکای تجاری و تقویت دیپلماسی اقتصادی می‌تواند بخشی از اثرات منفی این شوک‌ها را کاهش دهد.

واقعیت این است که در اقتصاد جهانی‌شده امروز، هیچ کشوری از پیامدهای تنش‌های ژئوپلیتیک مصون نیست. حتی اگر درگیری‌ها هزاران کیلومتر دورتر رخ دهد، اثر آن می‌تواند در قیمت نان، خودرو یا لوازم خانگی نمایان شود.

بنابراین، رصد تحولات امنیتی دیگر فقط دغدغه سیاست‌مداران نیست؛ بلکه به موضوعی اقتصادی و معیشتی برای همه تبدیل شده است.

بحران‌های ژئوپلیتیک شاید در میدان سیاست شکل بگیرند، اما هزینه نهایی آن‌ها در بازار و سفره مردم پرداخت می‌شود.