رشد صادرات، حاصل مذاکرات یا رقابت با روسیه؟

علی رمضانیان

بر اساس گزارش های مختلفی که از سوی گمرک ایران، مرکز آمار ایران، مرکز آمار و گمرک های کشورهای طرف مبادلات با ایران، در مجموع نشان می دهد که وضعیت صادرات و واردات ایران در سال جاری رشد جهشی داشته و این روند رو به رشد در ماه‌های اخیر شدت بیشتری گرفته‌است.

به گزارش عصراقتصاد؛ روشن است که عامل اصلی رشد صادرات ایران ، صادرات بیشتر نفت است و نسبت صادرات کالاهای نفتی به غیرنفتی بسیار بیشتر است.

برخی از تحلیل گران می گویند که یکی از دلایل اصلی افزایش صادرات و واردات ایران، کاهش سخت گیری‌های تحریمی است و کشورهایی مانند چین و هند تلاش کردند که واردات نفت از ایران را افزایش دهند.

برخی دیگر از کارشناسان اعتقاد دیگری داشته و می گویند که عامل اصلی این رشد، تخفیفی است که ایران و روسیه برای رقابت با یکدیگر به مشتریان خود اعطا می کنند تا جایی که در حال حاضر روسیه به نقل از برخی خبرگزاری ها تا 30 درصد به مشتریان نفتی خود تخفیف می دهد تا ایران را از بازار نفت چین و هند خارج کند بر همین اساس ایران نیز اقدام به تخفیف بیشتر می کند.

تفاوت قیمت بین نفت ایران و روسیه در اواخر ماه گذشته میلادی بین 3.5 تا 4 دلار بود.

وضعیت کلی صادرات و واردات بر اساس آمارهای گمرک ایران:

صادرات:

تجارت غیر نفتی کشور درچهار ماه نخست امسال با 46میلیون و 815 هزار تن کالا به ارزش 34میلیارد و 480میلیون دلار رسید، این میزان نسبت به مدت مشابه 19 درصد رشد داشته است.

سهم صادرات از تجارت چهار ماهه ایران 35میلیون و 656هزار تن کالا به ارزش 17میلیارد و 240میلیون دلار بوده که نسبت به چهار ماه نخست سال قبل با رشد 22درصدی در ارزش همراه بوده‌ است.

بر اساس این گزارش، چین با خرید 10میلیون و 63هزار تن کالا به ارزش پنج میلیارد و 617میلیون دلار، عراق با 6میلیون و 932هزار تن کالا به ارزش دو میلیارد و 398میلیون دلار،امارات با سه میلیون و 952هزار تن به ارزش دو میلیارد و 264میلیون دلار، ترکیه با سه میلیون و 363هزار تن به ارزش دو میلیارد و 60میلیون دلار و هند با یک میلیون و 327هزار تن کالا به ارزش 567میلیون دلار ،پنج مقصد اول کالاهای صادراتی ایران در چهار ماه نخست امسال بودند.

وارادت:

ایران، 11میلیون و 159هزار تن کالا به ارزش 17میلیارد و 240میلیون دلار نیز در چهار ماه ابتدایی سال وارد و از گمرکات کشور ترخیص شدند که نسبت به مدت مشابه با رشد 17درصدی همراه بوده است. امارات با فروش سه میلیون و 600هزار تن کالا به ارزش چهار میلیارد و 875میلیون دلار، چین با یک میلیون و 186هزار تن به ارزش چهار میلیارد و 422میلیون دلار، ترکیه با 983هزار تن به ارزش یک میلیارد و 787میلیون دلار، هند با 528هزار تن به ارزش 859میلیون دلار و روسیه با 930هزار تن کالا به ارزش 599میلیون دلار،پنج کشور اول فروش کالا به ایران در این مدت چهار ماهه بودند.

بر اساس این گزارش ، گندم معمولی، برنج سفید، گوشی تلفن همراه، ذرت دامی، دانه سویا، روغن آفتابگردان، شکرخام، کنجاله سویا، تراکتورهای جاده ای و کک های زغال سنگ 10قلم اول کالاهای وارده به کشور در چهار ماه اخیر بودند.

صادرات ایران شامل چه کالاهایی است؟

ایران تاکید دارد که همواره صادرات و واردات خود را به دو بخش نفتی و غیر نفتی تقسیم کند چرا که نشان دهد که میزان وابستگی به نفت در اقتصاد ایران به چه میزان است.

بر اساس آخرین گزارش گمرک از ابتدای سال 1401 تا تیرماه امسال، 10 قلم اصلی صادرات ایران شامل پروپان مایع، متانول، گاز طبیعی مایع‌شده، اوره، بوتان مایع، پلی اتیلن، قیر نفت، روغن‌های سبک نفتی، شمش آهن و فولاد و فرآورده‌های سبک نفتی(دارای بیش از 70 درصد نفت  یا روغن‌های معدنی قیری) بود.

تجارت غیر نفتی کشور در چهار ماه نخست امسال به 46 میلیون و 815 هزار تن کالا به ارزش 34 میلیارد و 480 میلیون دلار رسید که نسبت به مدت مشابه رشد 19 درصدی داشته، سهم واردات و صادرات از این میزان در ارزش یکسان بوده و هر کدام 17 میلیارد و 240 میلیون دلار را نشان می‌دهند که با رشد 22 درصدی صادرات و 17 درصدی واردات همراه بوده است.

رشد صادرات و واردات ایران به روایت مرکز آمار کشورهای دیگر

آمارهای گمرکی نشان می‌دهد که مهم‌ترین مقصد صادرات کالاهای ایرانی کشورهای چین، عراق، امارات، ترکیه و هند است. بر اساس گزارش های منتشره از سوی وزارت اقتصاد هند، در نیمه ابتدایی 2022 حدود 334 میلیون دلار واردات از ایران داشته که نسبت به دور مشابه پارسال 54 درصد رشد دارد.

البته هند در دور مشابه 2018  که هنوز تحریم‌های آمریکا علیه ایران اعمال نشده بود، هشت میلیارد دلار واردات از ایران انجام داد که اغلب محصولات نفتی بودند.

در مقابل واردات از ایران، هند همچنین در نیمه ابتدایی امسال یک میلیارد و 37 میلیون دلار صادرات به ایران داشته که نسبت به دور مشابه سال گذشته 52 درصد افزایش نشان می‌دهد.

بر اساس گزارش مرکز آمار ترکیه  در نیمه ابتدایی 2022  بیش از یکی میلیارد و 900 میلیون  دلار واردات از ایران داشته که نسبت به دور مشابه سال گذشته 60 درصد افزایش داشته و  بخش عمده این افزایش به خاطر اوج‌گیری قیمت گاز در بازارهای جهانی است.

ترکیه بعد از عراق تنها مشتری گازی ایران است.  مرکز آمار اتحادیه اروپا، یورواستات، نیز در تازه‌ترین گزارش ماهانه خود می‌گوید، این حوزه طی نیمه ابتدایی سال جاری میلادی حدود 555 میلیون یورو واردات از ایران انجام داده که نسبت به دور مشابه سال گذشته 36 درصد رشد داشته است.

واردات ایران از اتحادیه اروپا نیز در شش ماه ابتدایی امسال با 10 درصد رشد به بالای دو  میلیارد یورو رسیده است. آلمان به تنهایی سهمی بالای 30 درصدی هم در صادرات ایران به 27 عضو اتحادیه اروپا و هم واردات ایران از این اتحادیه دارد.

بررسی آمارهای گمرک چین نشان می‌دهد رشد 31 درصدی صادرات ایران به چین در شش  ماهه 2022 همچنین آمارهای منتشر شده از سوی گمرک چین حاکی از این است که واردات این کشور از ایران در شش ماهه 2022 میلادی، 31 درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش نشان می‌دهد.

صادرات چین به ایران در ماه‌های ژانویه تا ژوئن امسال نیز با رشد 16 درصدی مواجه شده و به چهار میلیارد و 182 میلیون دلار رسیده است. چین در ماه‌های ژانویه تا ژوئن سال قبل چین سه میلیارد و 606 میلیون دلار کالا به ایران صادر کرده بود.

علاوه بر این، رویترز در تیرماه امسال گزارش داد: یکی از اسناد نشان می‌دهد که شرکت نفتی دولتی ونزوئلا معروف به PDVSA قرار است ماهانه 4 میلیون بشکه نفت سنگین ایران را‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ دریافت کند که افزایش 1.07 میلیون بشکه نسبت به ماه ژوئن و همین میزان افزایش نسبت به ماه «می» دارد.

سوآپ نفت سنگین ونزوئلا و دیگر کالاها با بنزین،‌ میعانات گازی، بخش‌های پالایشگاهی و حمایت‌های فنی ایران سوآپ می‌شود. مبادلات این دو کشور از ماه می، زمانی که شرکت‌های دولتی دو کشور قراردادی را‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ برای ارتقای پالایشگاه ال‌پالیتوی ونزوئلا امضا کردند، افزایش یافته است.

به نقل از رویترز، ایران عرضه نفت خود را‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ به ونزوئلا افزایش می‌دهد. ونزوئلا نفت خام ایران را‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ برای افزایش بهره وری پالایشگاه‌های پا به سن گذاشته و فرسوده خود استفاده می‌کند.

رشد صادرات گاز ایران

جواد اوجی وزیر نفت در  ابتدای مرداد 1401   اعلام کرد در چهار ماهه اول امسال فروش نفت‌ و وصول مطالبات‌مان نسبت به مدت مشابه سال گذشته روند صعودی داشته و  بیش از 540 درصد وصول مطالبات نفت، میعانات گازی و فرآورده‌های نفتی داشتیم.

هم‌چنین در این چهار ماه حدود 4 میلیارد دلار صادرات گاز داشتیم که معادل کل وصول صادرات گاز در سال 1400 است.

برای قرارداد میعانات گازی و نفتی دولت اجازه داد که سرمایه‌گذاران با ضریب بازیافتی زیر 20 درصد ورود کرده و این ضریب به بیش از 35درصد افزایش یابد. تا امروز نزدیک به 14 میلیارد دلار قرارداد و تفاهم‌نامه در بحث توسعه میادین نفتی و گازی امضا کرده‌ایم.