ارز دیجیتال طلا در خاورمیانه، ایران کجاست؟
فاطمه عارفی علمداری؛ کارشناس ارشد اقتصاد
طلا در خاورمیانه تنها یک کالای سرمایهای نیست؛ بخشی از فرهنگ اقتصادی، پسانداز خانوارها و تجارت منطقه را تشکیل میدهد.
به همین دلیل، ورود طلا به دنیای بلاکچین و ظهور «طلای توکنیزهشده» میتواند برای کشورهای این منطقه اهمیت بیشتری نسبت به بسیاری از بازارهای دیگر داشته باشد.
ارز دیجیتال طلا در سادهترین تعریف، یک دارایی دیجیتال است که ارزش آن به طلا وابسته است و در برخی مدلها، هر توکن نماینده مقدار مشخصی طلای فیزیکی محسوب میشود.
هدف اصلی این مدل، ترکیب قابلیتهای طلا بهعنوان یک دارایی شناختهشده با مزایایی مانند انتقال دیجیتال، مالکیت خرد و معامله سریعتر است.
با این حال، وضعیت کشورهای خاورمیانه در این حوزه یکسان نیست. تفاوت اصلی بیش از آنکه به علاقه مردم به طلا مربوط باشد، به زیرساختهای مالی، قوانین و نگاه دولتها به داراییهای دیجیتال بازمیگردد.
امارات؛ حرکت از بازار رمزارز به داراییهای واقعی
امارات متحده عربی در سالهای اخیر تلاش کرده جایگاه خود را بهعنوان یکی از مراکز مهم داراییهای دیجیتال در منطقه تثبیت کند. ساختارهای نظارتی در دبی و ابوظبی، زمینه فعالیت قانونمندتر شرکتهای فعال در حوزه داراییهای دیجیتال و توکنیزهسازی را فراهم کردهاند.
نمونه مهم این روند، شناسایی Tether Gold یا XAU₮ بهعنوان یک کالای نقدی پذیرفتهشده در چارچوب بازار مالی بینالمللی ابوظبی در سال ۲۰۲۶ است. هر واحد کامل این توکن، نماینده یک اونس تروا طلای فیزیکی است.
این اتفاق نشان میدهد که بازار امارات بهتدریج از نگاه صرفاً رمزارزی فاصله گرفته و به سمت استفاده از بلاکچین برای داراییهای واقعی حرکت میکند. مزیت امارات فقط در فناوری نیست.
این کشور از قبل یکی از مراکز مهم تجارت و نگهداری طلا در منطقه بوده و اکنون تلاش میکند میان زیرساخت سنتی طلا و زیرساخت دیجیتال ارتباط برقرار کند. همین پیوند، میتواند زمینه رشد طلای توکنیزهشده را تقویت کند.
کشورهای خلیج فارس؛ سرعتهای متفاوت در مسیر دیجیتالی شدن
نگاه به خاورمیانه بهعنوان یک بازار واحد، تصویر دقیقی ارائه نمیدهد. کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در حوزه داراییهای دیجیتال مسیرهای متفاوتی را انتخاب کردهاند.
بحرین چارچوبهایی برای فعالیتهای رمزارزی و برخی خدمات مرتبط ایجاد کرده است. قطر بیشتر روی چارچوبهای توکنیزهسازی و داراییهای دیجیتال در محیطهای مالی کنترلشده تمرکز دارد.
عربستان سعودی نیز اگرچه در حوزه فناوریهای مالی و پروژههای مبتنی بر دفترکل توزیعشده فعال است، هنوز یک نظام مستقل و گسترده برای صدور و فعالیت خردهفروشی داراییهای دیجیتال مشابه مدل امارات ایجاد نکرده است.
در مقابل، برخی کشورهای منطقه همچنان رویکرد محدودکنندهتری دارند. این تفاوت نشان میدهد آینده ارز دیجیتال طلا در خاورمیانه، بیش از هر چیز به چارچوبهای نظارتی وابسته خواهد بود.
ایران؛ تقاضای بالا، اما مسیر متفاوت
ایران از نظر علاقه مردم به طلا، ظرفیت بالقوه قابل توجهی دارد. طلا سالها یکی از ابزارهای مهم حفظ ارزش دارایی برای خانوارهای ایرانی بوده است و افزایش تورم و کاهش قدرت خرید نیز این گرایش را تقویت کرده است.
در چنین شرایطی، ایده طلای دیجیتال میتواند جذاب باشد؛ زیرا امکان خرید مقادیر کوچکتر و مدیریت دیجیتال دارایی را فراهم میکند. اما مقایسه ایران با کشورهایی مانند امارات نشان میدهد چالش اصلی ایران، صرفاً کمبود تقاضا نیست.
مسئله مهمتر، نبود یک چارچوب شفاف و فراگیر برای تعریف مالکیت، پشتوانه، نگهداری و نظارت بر داراییهای طلای توکنیزهشده است. برای مثال، سرمایهگذار باید بداند توکنی که خریداری میکند دقیقاً چه حقی برای او ایجاد میکند.
آیا مالک مقدار مشخصی طلاست؟ آیا فقط از تغییرات قیمت طلا سود و زیان میبیند؟ طلا در کجا نگهداری میشود و چه نهادی مسئول تضمین پشتوانه آن است؟
این پرسشها در واقع نقطه اصلی تفاوت میان یک بازار رسمی و قابل اعتماد با بازاری است که صرفاً بر اعتماد کاربران به یک پلتفرم تکیه دارد.
فرصت ایران در بازار طلای توکنیزهشده
ایران با وجود محدودیتها، چند مزیت بالقوه دارد. نخست، بازار بزرگ و آشنایی عمومی مردم با طلاست. دوم، تقاضای بالا برای ابزارهای حفظ ارزش دارایی است. سوم، توسعه فناوریهای مالی داخلی میتواند زمینه ایجاد ابزارهای جدید سرمایهگذاری را فراهم کند.
اگر در آینده چارچوبی مشخص برای طلای دیجیتال ایجاد شود، این بازار میتواند به کاهش بخشی از مشکلات مربوط به نگهداری فیزیکی طلا و افزایش دسترسی سرمایهگذاران خرد کمک کند. البته ایجاد چنین بازاری نیازمند چند شرط اساسی است: پشتوانه واقعی و قابل اثبات، حسابرسی مستقل، مشخص بودن حقوق مالکیت، امکان بازخرید و نظارت مؤثر بر صادرکنندگان توکن.
تجربه بازار جهانی نیز نشان میدهد رشد سریع توکنهای طلا بدون وجود سازوکارهای شفاف میتواند ریسکهایی ایجاد کند. بازار توکنهای طلا در سالهای اخیر رشد قابل توجهی داشته، اما موضوعاتی مانند محل نگهداری ذخایر، کیفیت پشتوانه و حقوق سرمایهگذاران همچنان از مهمترین نگرانیهای این بازار است.
ایران و خاورمیانه؛ رقابت بر سر اعتماد
در نهایت، رقابت اصلی کشورهای خاورمیانه در حوزه طلای دیجیتال، تنها رقابت بر سر ایجاد یک رمزارز جدید نیست. کشورهایی موفقتر خواهند بود که بتوانند میان سه عنصر تعادل برقرار کنند: اعتماد به پشتوانه واقعی، فناوری قابل اتکا و مقررات شفاف.
امارات در حال حاضر به دلیل ترکیب بازار بزرگ طلا، زیرساختهای مالی بینالمللی و حرکت سریعتر در تنظیم مقررات، موقعیت پیشرفتهتری در منطقه دارد.
بحرین نیز مسیر نظارتشدهتری را دنبال میکند و سایر کشورهای منطقه با سرعتهای متفاوت در حال آزمایش مدلهای جدید هستند.
برای ایران، فرصت اصلی شاید در تقلید مستقیم از مدل دیگر کشورها نباشد؛ بلکه در طراحی مدلی متناسب با ساختار اقتصادی و بازار داخلی خود باشد. مدلی که بتواند دارایی فیزیکی طلا را بهصورت شفاف به مالکیت دیجیتال متصل کند و در عین حال، حقوق سرمایهگذار را بهطور واقعی تضمین کند.
جمعبندی
ارز دیجیتال طلا میتواند یکی از مهمترین نقاط اتصال بازار سنتی طلا و اقتصاد دیجیتال آینده باشد. خاورمیانه به دلیل جایگاه تاریخی طلا در اقتصاد و فرهنگ سرمایهگذاری منطقه، ظرفیت بالایی برای رشد این بازار دارد؛ اما مسیر کشورها یکسان نیست.
امارات در حال حاضر از نظر زیرساخت و مقررات در موقعیت پیشرفتهتری قرار دارد، در حالی که ایران از نظر تقاضای بالقوه و علاقه عمومی به طلا ظرفیت قابل توجهی دارد. فاصله اصلی میان ظرفیت و موفقیت، به ایجاد زیرساختهای شفاف، نظارت مؤثر و اعتماد عمومی بازمیگردد. به بیان ساده، آینده طلای دیجیتال در منطقه را فناوری بهتنهایی تعیین نمیکند؛ برنده واقعی، کشوری خواهد بود که بتواند طلا را به شکلی امن، شفاف و قابل اعتماد وارد اقتصاد دیجیتال کند.

