از حمایت ساخت داخل تا هدایت به سمت بازارهای جهانی

پرداختن به ساخت داخل در صنعت نفت و بومی سازی اقلام و تجهیزات مورد نیاز قابل ساخت آن از سوی شرکت های دانش بنیان و سازندگان و تولید کنندگان داخلی، از جمله سیاست های راهبردی به شمار می رود که وزارت نفت دولت سیزدهم از همان شروع کار، آن را فصل الخطاب قرار داد و بر همین اساس  با انجام سلسله اقدام هایی تلاش خود را برآن معطوف داشت که با تکیه بر فضای اعتماد به سازندگان داخلی، اهداف ترسیم شده در سیاست های کاری خود ر ا عملی سازد.

سياست ­های وزارت نفت دولت سيزدهم با رویکرد تقویت ساخت داخل، توسعه زيست­بوم نوآوري و حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان به ‌منظور کاهش وابستگی خارجی، تعدیل آسیب‌پذیری اقتصادی و ایجاد اشتغال اتخاذ شده است. این وزارتخانه در راستاي نيل به اهداف ترسیم‌شده در اسناد بالادستي و توسعه نقش شركت­هاي دانش­بنيان در صنعت نفت، اقدام هایی  انجام داده است که در ادامه به آن پرداخته ایم .

گسترش رويكرد توسعه صنعت نفت بر مبنای اقتصاد دانش بنيان

در راستاي بهره‌برداري حداكثري از ظرفيت «مصوبه ستاد مقابله با تحريم شوراي عالي امنيت ملي در خصوص توليد بار اول» و همچنين ساير حمايت‌هاي مربوط به شركت‌ها و موسسات دانش بنيان به منظور مقابله با تحريم‌ها و رفع نيازهاي فناورانه صنعت نفت، با هدف پشتيباني و مانع‌زدايي و اجراي طرح‌هاي توليد بار اول شركت‌هاي اصلي و تابعه وزارت نفت كارگروه توليد بار اول در صنعت نفت تشکیل شد.. در گزارش این کارگروه به مواردی به شرح ذیل اشاره شده است.

*شناسايي و تجميع 544 نياز فناورانه شركت­هاي تابعه وزارت نفت و بيش از 4 برابر شدن تعداد شركت­ های دانش ­بنيان همكار صنعت نفت

*كسب رتبه نخست در توليد بار اول براي دومين باردربین دستگاه هاي اجرايي كشور

*استفاده حداكثري از ظرفيت هاي موجود با ديگر وزارتخانه /ارگان هاي توانمند( نداجا- ودجا- سازمان انرژي اتمي ) در قالب قرارداد همكاري هاي مشترك- برگزاري جلسات مستمر به منظور رفع نيازهاي صنعت نفت(ساخت كالا و تجهيز/ خدمات)

*حضور در نمايشگاه توانمندي هاي صنعتي كشور واحصاي فهرست نيازهاي راهبردي همچنين تحقق جزئ الف ماده 1 قانون جهش توليد و رونمايي از فهرست نيازمندي هاي صنعت نفت در بيست و هفتمين  نمايشگاه بين المللي  نفت، گاز، پالايش و پتروشيمي تهران از منظر سياستگذاري و راهبري اجراي رويكرد “تقاضا محور”

*استفاده حداكثري از ظرفيت شركت هاي توانمند داخلي و دانش بنيان در مگا پروژه هاي صنعت نفت

*استفاده از ظرفيت هاي موجود در آيين نامه توليد دانش بنيان و اشتغال زايي در صنعت نفت

*ارتقاي سطح همكاري با شركت هاي دانش بنيان و انجمن هاي تخصصي مرتبط با صنعت نفت

*بررسي و پيگيري مسائل و مشكلات سازندگان و واحدهاي توليدي در خصوص موضوعات مرتبط با وزارت نفت در چارچوب حمايت از ساخت داخل و بهره مندي از ظرفيت هايي موجود نهادهاي بازرسي در راستاي تحقق قوانين حمايت از شركت ها ي سازنده  داخلي

*پيگيري ساخت داخل 10 قلم كالاي مهم و اساسي مورد نياز صنعت نفت همسو با اجراي سياست هاي اقتصاد مقاومتي  و خروج تورمي  از ركود و حمايت از ساخت داخل دانش بنيان و پيگيري فاز دوم برنامه ساخت داخل كالاهاي اولويت دار صنعت نفت پايش و بررسي فهرست پروژه هاي ساخت بار اول در سطح وزارت نفت

*تهيه و تدوين دستورالعمل ارزيابي شركتهاي دانش بنيان جهت تسهیل ورود این شرکتها به فهرست بلند منابع واحد دستگاه مرکزی در رابطه با زنجیره تامین کالا

*ابلاغ دستورالعمل اجرائی تخصیص امتیاز معیارها و ارزیابی صلاحیت و سطح بندی سازندگان دانش بنیان

*تدوين ساز و كار حمايت از فعاليت شركت‌هاي دانش‌بنيان در قراردادهاي حوزه خدمات آزمايشگاهي بالادستي

*الزام تمام شركت هاي زير مجموعه هاي وزارت نفت به خريد كالاهاي داراي سازنده داخلي

*مشاركت با معاونت علمي فناوري و اقتصاد دانش بنيان رياست جمهوري در تحقق روند اجرايي رفع چالش ها ي فناوري و نوآوري تجهيزات گلوگاهي صنعت نفت همچون لوله مغزي سيار، سيستم دوراني هدايت شونده در حفاري جهت دار …

*ممنوعيت خريدهاي خارجي داراي توليد مشابه داخلي

*راه اندازي سامانه ارزيابي ساخت داخل در صنعت نفت و توسعه آن در قالب سامانه جهش توليد به منظور نظارت و پايش قراردادهاي توليد بار اول

*تدوين دستورالعمل اجرايي صدور ضمانت نامه بيمه مسوليت كالاهاي شركت هاي دانش بنيان  در صنعت نفت

*تدوين نقشه راه بومي سازي و ساخت داخل اقلام راهبردي و فناورانه (پيگ هوشمند/ لوله هاي كامپوزيتي/ توربين هاي گازي و …)

ارتقای سهم خريد كالا يا خدمات با گواهينامه كيفيت به كل كالای تحويلی به صنعت نفت

در راستاي حمايت از ساخت تجهيزات و به منظور خريد تضميني كالا، صدور گواهينامه كيفيت ريسك را منطقي و امكان استفاده از ساخت تجهيزات داخلي را فراهم مي سازند. بدين منظور امكان صدور گواهينامه هاي ضد انفجار و ايمني عملكرد IPI-EX/SIL توسط انجمن نفت ايران محقق شد. در ادامه تصديق اصالت ، صحت سنجي و صدور بيانيه اصالت اين گواهينامه ها توسط انجمن نفت ايران انجام مي شود.

منظور حصول اطمینان از ارائه خدمات آزمایشگاه‌های آزمون در صنعت نفت، ایجاد فهرست بلند دستگاه مرکزی وزارت نفت برای آزمایشگاه‌ها امری ضروری است به همین منظور برای اثبات صلاحیت آزمایشگاه‌ها از ارزیابی‌های انطباق بر اساس الزامات استاندارد ISO/IEC 17025 تهيه دستورالعمل مذكور در دستور كار قرار گرفت. هدف از تهیه این مستند، مشخص کردن نحوه ورود به فهرست بلند دستگاه مرکزی وزارت نفت برای آزمایشگاه‌ها است.

نهاد صدور گواهينامه كيفيت انجمن نفت طي ارزيابي جامع و كامل با همكاري مركز ملي تائيد صلاحيت ايران و با همكاري و هدايت سازمان ملي استاندارد در راستاي حمايت از ساخت داخل و ارتقاي توانمندي سازندگان داخلي صنعت نفت در حال حاضر براي 17 رسته كالايي گواهي كيفيت اخذ کرده است و با هدف كمك به توسعه صادرات و بين المللي شدن گواهينامه ها از طريق مراكزي، اعتبار دهي بين المللي صاحب صلاحيت در دستور كار نهاد صدور گواهينامه كيفيت انجمن نفت قرار دارد. از سوی دیگر ، تدوين دستورالعمل تاسيس مراكز ارزيابي فناوري و آزمايشگاه هاي مرجع در صنعت نفت و اعطاي گواهينامه و تدوين دستورالعمل ماده 14 آيين نامه توليد دانش بنيان و اشتغال زايي در صنعت نفت مصوبه هيات مديران از دیگر اقدام های صورت گرفته در این زمینه به شمار می آید.

توسعه صادرات خدمات فنی- مهندسی

صدورخدمات فنی- مهندسی بخش دیگری ازاقدام های وزارت نفت است که رویکرد حمایت گرایانه از سازندگان و تولید کنندگان ایرانی در آن بسیار پر رنگ و مشهود است.  وزرات نفت در این مسیر نیز تلاش کرده است با سلسله اقدام هایی راه را برای  صدور خدمات فنی و مهندسی هموار تر سازد و در کنار شرکت های دانش بنیان، تولید کنندگان و سازندگان داخلی را نیز  با خود برای توسعه خدمات فنی و مهندسی همراه سازد.

امضاي قرارداد سوآپ گازي و تسويه بدهي يك ميليون و 650 ميليون دلاري مربوط به دولت گذشته و تفاهم نامه هاي گسترش و توسعه همكاري هاي مشترك،اعلام آمادگي صنعت نفت ايران براي احداث پالايشگاه، توسعه ميادين نفتي و گازي همچنين تامين قطعات و تجهيزات با كيفيت رقابتي و قيمت مناسب به طرف تركمني و استقبال هيئت هاي تركمني  از ارائه پيشنهادات طرف ايراني و تمايل به تداوم همكاري هاي بيشتر در چهاردهمين نمايشگاه اختصاصي  جمهوری اسلامی ایران در تركمنستان. حضور فعال در نمايشگاه اختصاصي جمهوری اسلامی ایران با عنوان “ايران پروژه- عشق آباد تركمنستان ” به منظور توسعه همكاري هاي مشترك برون مرزي بخشی از اقدام های انجام شده در حوزه صدور خدما فنی – مهندسی است.

تدوین نقشه راه همکاری های  علمی و فنی با کشورهای CIS

مشاركت در تدوين تفاهم نامه و سند نقشه راه همكاري هاي علمي و فني در صنايع نفت و گاز با كشورهاي مستقل مشترك المنافع(CIS) ، چين، روسيه، كشورهاي آفريقائي، عراق، سوريه، اندونزي و ونزوئلا در مسير توسعه خدمات فني و مهندسي، پيگيري بند صادرات خدمات فني و مهندسي در تفاهم نامه هاي امضا شده ميان وزارت نفت با ساير كشورها و شناسائي و بررسي فرصت ها، برگزاري نمايشگاه هاي مختلف از توانمندي هاي صنعت نفت در خارج از كشور. نیز اقدام دیگری در بخش صدور خدمات فنی – مهندسی به شمار می رود.

توانمندی های ساخت داخل شرکت های ایرانی در برون مرزها

مطالعه و بررسي فرصت هاي سرمايه گذاري و قوانين مرتبط با نفت و گاز در عرصه بين المللي،تشكيل كارگروه صادرات خدمات فني و مهندسي به منظور تسهيل در ارائه خدمات شركتهاي سازنده و دانش بنيان داخلي به ساير كشورها و مطالعه فهرست نيازمندي هاي پالايشگاه ها در افريقاي جنوبي، روسيه و ونزوئلا بر پايه توانمندي هاي ساخت داخل شركت هاي ايرانی، تهيه “سند نقشه راه همكاري هاي علمي و فني در صنايع نفت و گاز بين فدراسيون روسيه و جمهوري اسلامي ايران”، برگزاري جلسات مشترك در حوزه تبادل فناوري و پيگيري مصوبات  همچنین پيگيري انتقال فناوري نوار سه لايه خود ممزوج، راهبري كارگروه همكاري با روسيه به منظور انتقال فناوري هاي مورد نياز صنعت نفت و مشاركت در برگزاري جلسات B2B ميان شركت هاي ايراني و روسي به منظور توسعه همكاري را می توان به عنوان برخش دیگری از فعالیت های صنعت نفت در حوزه صدور خدمات فنی – مهندسی برشمرد.

حمایت از شرکت‌های سازنده دانش‌بنیان

حمایت ازشرکت های دانش بینان،موضوع بسیار پراهمیتی است تا آنجا که می تواند بسیاری از وابستگی ها را با تکیه برآنها کاهش داد وحتی قطع کرد.در این حوزه نیز نگاه صنعت نفت به ویژه درنزدیک به سه سال گذشته بسیار هوشمندانه بوده و با استفاده از این ظرفیت بالقوه توانسته است به اهداف مورد نظر خود دست یابد.

بی تردید،چنین اقدام های حمایتی از شرکت های دانش بینان و تولید کنندگان اقلام و تجهیزات مورد نیاز صنعت نفت به عنوان یک سیاست راهبردی، می تواند نوید بخش آن باشدکه این شرکت ها نیز با تکیه بر این نگاه حمایتی،ضمن ایجاد شرایط رقابتی برای حضور هرچه بیشتر آنها در بازارهای بین  المللی،  آینده بهتر و مطمئن تری را کاهش و حتی قطع وابستگی برای صنعت نفت کشور رقم بزنند.