استراتژی اقیانوس آبی و اقیانوس قرمز در کسب و کار؛ بخش اول: اقیانوس آبی

مرتضی ایراندوست (کارشناس ارشد مدیریت صنعتی) – مهندس مجتبی ایراندوست

یکی از مهمترین تصمیمات هر صاحب کسب و کار این است که چه استراتژی کسب و کاری را اتخاذ کند و متناسب با محصول و خدماتی که ارائه می‌کند وارد چه بازاری شود.

از معروفترین استراتژی‌‌های مورد استفاده صاحبان کسب و کار برای انتخاب بازار مناسب استراتژی اقیانوس آبی و قرمز است.

اقیانوس‌آبی و اقیانوس‌قرمز اولین بار توسط چان کیم و رنه موبورن در سال 2004 ابداع شدند که میتواند برای موفقیت در یک محیط کسب و کار دشوار مورد استفاده قرار گیرد.

این دو استراتژی به کسب و کارها کمک می‌کنند تا تصمیم بگیرند که آیا برای توسعه کسب و کار و برند خود وارد بازارهای متلاطم موجود شده و در آن رقابت کنند یا وارد بازارهای دست نخورده شوند.

اقیانوس آبی و قرمز، دو استراتژی متفاوت در فضای کسب و کار محسوب می‌شوند که نتیجه خلاقیت و نوآوری در استراتژی‌ها هستند. این دو استراتژی، روش‌های برخورد متفاوتی را با چالش‌ها و مسائل کسب و کار ارائه می‌دهند که شناخت این دو فضا و تفکرات حاکم بر هرکدام از آنها به مدیران کسب و کارها کمک خواهد کرد تا خود را محکوم به ماندن در فضای سخت رقابتی نبینند و راهکارهای برون رفت از این فضا را با بهره‌گیری از نوآوری و خلق بازارهای جدید امتحان کنند.

 اقیانوس آبی

از میان مدلهای برنامه‌ریزی استراتژیک موجود، استراتژی اقیانوس آبی را میتوان صلح‌طلب‌ترین مدل این گروه دانست. استراتژی اقیانوس آبی در مورد کمک به شرکتها برای کسب فضای بازاری بی‌رقیب و جدا از سایر کسب‌وکارهای مشابه است. اقیانوس‌آبی یعنی بازاری که درآن هنوز قواعد بازی مشخص نشده و فرصت برای سودآوری و رشد بسیار وجود دارد.

این رویکرد به سازمانهای سراسر جهان کمک نموده تا ازرقابت رو در رو فاصله گرفته و به فضاهای نوآوری استراتژیک و تحول‌آفرین وارد شوند. استراتژی اقیانوس آبی روشی است که رهبران می‌توانند از آن برای کشف فرصتهای بکر و تبدیل آنها به ارزش پایدار استفاده کنند. شرکتها ممکن است زمانی از استراتژی اقیانوس آبی استفاده کنند که عرضه فعلی در بازار موجود آنها از تقاضا بیشتر باشد یا گردش مالی افزایش یافته و حاشیه سود در حال کاهش باشد

این استراتژی روی سه مفهوم کلیدی زیر تمرکز دارد:

– فضای بازار بی‌رقیب : کارآفرینان را تشویق می‌کند تا یک فضای بازار بی‌رقیب یا بازاری ایجاد کنند که در آن رقابت بی‌اهمیت باشد

– نوآوری ارزش: بر پیگیری همزمان تمایز و هزینه پایین تمرکز دارد.

– بازنویسی قوانین رقابتی: مرزهای صنعت را برای ایجاد تقاضای جدید بازتعریف می‌کند.

استراتژی اقیانوس آبی براین اصل استوار است که کسب‌وکارها می‌توانند بدون رقابت مستقیم با نقش‌آفرینان موجود، تقاضای جدید ایجاد کنند.

همچنین شرکت‌ها به جای تمایز بر اساس قیمت یا ارزش افزوده، می‌توانند مرزهای بازار را باز تعریف و محصولات یا خدمات کاملاً جدیدی ارائه دهند. این استراتژی رویکردی منحصر به فرد برای رشد کسب و کار است که شرکت‌ها را تشویق می‌کند به جای رقابت در بازارهای اشباع شده، فضاهای بازار جدیدی ایجاد کنند.شرکت‌هایی که از این رویکرد استفاده می‌کنند، محصولات یا خدمات نوآورانه و قبلاً دیده نشده‌ای ارائه می‌دهند.

این استراتژی نشان می‌دهد که موفقیت را میتوان در فضاهای بازار بکر و بدون رقیب اقیانوس‌های آبی یافت که برای رشد آماده هستند.هدف استراتژی اقیانوس آبی اینست که سازمانها، اقیانوس‌های آبی (بازارهای غیرقابل رقابت و رو به رشد) را یافته و توسعه دهند و از اقیانوس‌های قرمز (بازارهای توسعه‌یافته و اشباع شده) اجتناب کند.

مزایای استراتژی اقیانوس آبی:

– کسب و کارها می‌توانند بازارهای بی‌رقیبی ایجاد کنند که فرصت‌های جدید دارند.
– این چارچوب، دیدگاه جدیدی ارائه می‌دهد و تفکر غیر متعارف در مورد ایجاد ارزش مصرف‌کننده را تشویق می‌کند.
– فرآیند اقیانوس آبی به شرکت‌ها کمک می‌کند تا نیازها و خواسته‌های مشتریان را عمیق‌تر درک کنند.
– اولویت‌های استراتژیک را از رقابت به تمایز منتقل می‌کند.

علارغم مزایای بسیاری که این رویکرد دارد با این حال استراتژی اقیانوس آبی نوشدارویی برای همه مسائل مربوط به استراتژی کسب و کار نیست، بنابر این اکیداً توصیه می‌شود که هنگام بکارگیری آن این چالش‌ها و خطرات بالقوه را در نظر بگیرید

– طراحی می‌تواند منابع زیادی را مصرف کند.در مورد تقاضای بازار احتمال قضاوت نادرست وجود دارد که میتواند منجر به ضررهای مالی بالقوه ‌شود.

– شرکت‌ها ممکن است هنگام تغییر از استراتژی‌های سنتی به رویکردهای نوآورانه با مقاومت داخلی مواجه شوند.

– در حالیکه استراتژی اقیانوس آبی تمایز را تشویق می‌کند، با این حال ممکنست از شایستگی‌های اصلی شرکت فاصله زیادی گرفته و منجر به مشکلات عملیاتی شود.

چه زمانی از استراتژی اقیانوس آبی استفاده کنیم؟

– صنعت شما بسیار رقابتی و با حاشیه سود رو به کاهش است : استراتژی اقیانوس آبی به شما کمک می‌کند تا فضاهای بازار جدیدی با رقابت کمتر پیدا کنید.

– بخواهید از رقابت فاصله بگیرید و ارزش‌های پیشنهادی جدیدی ایجاد کنید : استراتژی اقیانوس آبی این امکان را برای شما فراهم می‌کند تا نوآوری کنید و پیشنهادات خود را متمایز کنید.

– بدنبال راههای نوآورانه برای گسترش پایگاه مشتریان خود و افزایش رشد باشید : این استراتژی میتواند در ایجاد تقاضا جدید و دستیابی به بازارهای بکر به شما کمک کند.

سخن پایانی

اگرچه اقیانوس‌آبی اصطلاح جدیدی است اما اگر نگاهی به سیر تکاملی صنعت داشته باشیم متوجه خواهیم شد که ایجاد صنایع جدید همواره در اقیانوس‌ های آبی اتفاق افتاده است. نکته مهم اینست که تمایل همزمان به ایجاد تمایز و کاهش هزینه همیشه به آسانی اتفاق نمی‌افتد. بسیاری از شرکت‌ها دچار این سوتفاهم می‌شوند که استراتژی اقیانوس‌آبی با تمایز مترادف است.

در این حالت بیشترتمرکز شرکت صرف بهبود وضع موجود یا ایجاد تنوع و نوآوری خواهد شد و همین رویکرد موجب می‌شود توجه به کاهش هزینه‌ها از طریق حذف برخی از عوامل بی‌اهمیت و اضافی به صفر برسد. استراتژی اقیانوس آبی، یک رویکرد نوین در حوزه استراتژی‌های کسب و کار است که بوسیله آن، سازمانها توانایی ایجاد فضای بازار جدید و بی‌رقیب را دارند.

این استراتژی از دو عنصر اصلی “تمایز” و “کاهش هزینه” بهره می‌برد و با استفاده از مجموعه‌ای از روشها و ابزارهای مدیریتی، به شرکتها کمک می‌کند تا از رقبا پیشی بگیرند و به بازارهای جدید نفوذ کنند.

منابع

اقیانوس آبی و قرمز؛ دو استراتژی متفاوت در کسب وکار(1401) https://www.irandnn.ir

آموزش استراتژی‏ اقیانوس آبی و قرمز در کسب و کار(1403) https://vla.ir

اقیانوس ابی و قرمز (2024) https://aminpaytakht.ir

حسین‌پور، زکیه (1403) استراتژی اقیانوس ابی، https://sharifstrategy.org

برومند، ژاله (1402) استراتژی اقیانوس ابی چیست؟ https://www.karlancer.com

Jackson، Ted (2023) The Blue Ocean Strategy: What It Is & How to Use It، https://www.clearpointstrategy.com

Freedman، max (2024) Blue Ocean Strategy: Creating Your Own Market، https://www.businessnewsdaily.com

Finding Untapped Markets: An Introduction to Blue Ocean Strategy (2024)  https://www.thestrategyinstitute.org

The Blue Ocean Strategy: learn how to foster innovation and value creation (2025) https://www.imd.org

Blackmore، Laura (2024) Red Ocean Vs Blue Ocean Strategy Overview + Examples، https://www.cascade.app/blog/blue-ocean-vs-red-ocean-strategy

What Is the Blue Ocean Strategy: Meaning, Steps, and Benefits (2025) https://www.mypos.com

What Is The Blue Ocean Strategy? How To Apply It To Find Untapped Markets (2024) https://quantive.com

The Blue Ocean Strategy (Examples + Templates) (2024) https://slidemodel.com

What is Red Ocean Strategy and Why You Need to Shift to a Blue Ocean, https://www.blueoceanstrategy.com

Red Ocean Strategy, https://mooncamp.com

Alfen،nora (2024) Red Ocean vs. Blue Ocean Strategy – Which is Right for Your Company? https://www.wayra.de

Young،juli (2025) Understanding Blue Ocean Strategy: Definition, Features, and Examples، https://www.investopedia.com

Smith ، James (2025) What is Red Ocean Strategy, and How Does it Work? https://www.theknowledgeacademy.com

What is red ocean? https://www.designmatch.io