سرهنگ علی صباحی فرد؛ معاون اجتماعی پلیس امنیت اقتصادی فراجا
اقتصاد مقاومتی چیست؟
اقتصاد مقاومتی مفهومی است که نخستین بار در سال ۱۳۸۹ مطرح شد و سیاستهای کلی آن در سال ۱۳۹۲ ابلاغ گردید.
این سیاستها در قالب ۲۴ بند تدوین شد تا مسیر حرکت اقتصاد کشور مشخص شود. هدف اصلی آن، کاهش آسیبپذیری اقتصاد در برابر شوکهای داخلی و خارجی، مانند تحریم، جنگ، نوسان قیمت و بحرانهای ناگهانی است.
برخلاف برداشت رایج، اقتصاد مقاومتی به معنای بستن درها یا اقتصاد ریاضتی نیست.
اصول کلیدی آن عبارتاند از درونزایی و بروننگری کنترلشده، عدالتمحوری، و اقتصادی بر پایه صرفهجویی آگاهانه و داوطلبانه، سختکوشی و کار حداکثری. یعنی اقتصادی که بر توان داخلی تکیه دارد اما از ارتباط هوشمند با جهان غافل نیست. محورهای مهم دیگر آن نیز عبارتاند از تکیه بر مردم و بخش خصوصی، حمایت از تولید داخلی، مدیریت درست منابع ارزی و اصلاح الگوی مصرف.
چگونه تابآوری مردم را بالا ببریم؟
تابآوری یعنی توان تحمل فشار، سازگاری با شرایط و بازگشت به وضعیت پایدار. این توان فقط اقتصادی نیست و سه بُعد دارد.
بُعد مالی. خانوادهای که پسانداز احتیاطی دارد، بدهی سنگین ندارد و یک منبع درآمد بیشتر از یکی دارد، در برابر شوکها مقاومتر است. آموزش مدیریت مالی خانواده، برنامهریزی هزینه و پرهیز از خرید هیجانی، اولین قدمهاست. همچنین مهارتآموزی و تقویت توان کسبوکار، مثل مشاغل خانگی و دیجیتال، امنیت درآمد را بالا میبرد.
بُعد اجتماعی. جامعهای که همبستگی دارد، سختی را راحتتر تحمل میکند. همکاری محلهای، تعاونیها، خیریهها و شبکههای حمایتی، بار فشار را بین مردم تقسیم میکند.
بُعد روانی. امید، اعتماد و شفافیت، مهمترین سرمایههای روانیاند. اگر مردم احساس کنند اطلاعات صادقانه به آنها داده میشود و فشارها عادلانه تقسیم شده، بسیار بیشتر تحمل میکنند. در مقابل، تبعیض و ابهام، اعتماد را از بین میبرد.
راههای صرفهجویی در اقتصاد مقاومتی
صرفهجویی به معنای محرومیت نیست؛ به معنای استفاده درست از منابع است. نمونههای عملی آن چنیناند:
انرژی: استفاده از لوازم کممصرف، عایقبندی خانه، کنترل دمای گرمایش و سرمایش و کاهش مصرف در ساعات اوج.
آب: اصلاح الگوی مصرف، تعمیر نشتیها و استفاده مجدد از آب خاکستری.
غذا: برنامهریزی خرید و پرهیز از دورریز. بخش مهمی از مواد غذایی در خانه و بازار هدر میرود.
خرید: تمرکز بر نیاز واقعی و ترجیح کالای بادوام و ایرانی با کیفیت.
حملونقل: استفاده از حملونقل عمومی و همسفری و کاهش سفرهای غیرضروری.
کاهش تشریفات: مراسمهای پرهزینه، مهمانیها و جهیزیههای سنگین که فشار مالی ایجاد میکنند.
رسانهها در ترویج این فرهنگ نقش مهمی دارند. اما نکته کلیدی این است که دولت نیز باید الگوی این رفتار باشد، چون بزرگترین مصرفکننده در کشور محسوب میشود. اگر مردم ببینند دولت خودش صرفهجو نیست، دعوت به صرفهجویی اثر نمیکند.
دولت چگونه میتواند مستقیماً صرفهجویی کند؟
۱. کاهش هزینههای جاری و تشریفاتی: حذف همایشها، سفرها، پذیراییها و خریدهای غیرضروری، و کاهش تعداد خودروهای دولتی.
۲. بهینهسازی مصرف انرژی در ساختمانهای اداری: تعویض سامانههای گرمایش، سرمایش و روشنایی با نمونههای کممصرف و کنترل هوشمند.
۳. چابکسازی دولت: ادغام یا حذف نهادهای موازی و تکراری که هزینه دارند اما اثر مستقلی ندارند.
۴. دولت الکترونیک: کاهش کاغذبازی، مراجعه حضوری و هزینههای پشتیبانی با خدمات برخط.
۵. اصلاح مصرف در پروژهها: ارزیابی دقیق هزینه و فایده پیش از شروع، و تکمیل پروژههای نیمهتمام بهجای شروع پروژههای جدید.
۶. کاهش اتلاف در شبکهها: کاهش هدررفت آب، برق و گاز در شبکه توزیع که مقدار قابلتوجهی از منابع را هدر میدهد.
۷. شفافیت و مبارزه با فساد: هر ریال فساد، یعنی منبعی که از چرخه مفید خارج شده است. شفافیت در قراردادها و مناقصهها، مؤثرترین ابزار حفظ منابع است.
۸. هدفمند کردن یارانهها: تمرکز حمایت بر اقشار نیازمند، بهجای پرداخت همگانی که هزینه بالا و اثر محدود دارد.
۹. مدیریت مصرف ارز: اولویتبندی واردات ضروری و پرهیز از واردات کالاهای غیرضروری.
جمعبندی
اقتصاد مقاومتی در عمل یعنی کاهش اتلاف، افزایش بهرهوری، تکیه بر تولید و مردم، و انصاف در تقسیم فشارها. تابآوری مردم را نمیتوان با توصیه ساخت؛ باید با اعتماد، شفافیت و عدالت ساخت.
صرفهجویی هم از بالا آغاز میشود: وقتی دولت پیش از مردم کمربند خود را سفت کند، فرهنگ صرفهجویی به یک حرکت ملی تبدیل میشود








