توقف ۳ هزار کامیون در غیاب دیپلماسی تجاری کارآمد

مریم غدیرپور

در حالی که تشدید تحریم‌های دریایی و فشارهای کشتیرانی بین‌المللی شریان‌های بازرگانی کشور را تنگ‌تر کرده و فشار مضاعفی بر معیشت جامعه وارد آورده است، مسدود شدن ناگهانی بخش تجاری مرز ریمدان در نزدیکی چابهار از سوی پاکستان، عملاً آخرین تنفس‌گاه‌های مبادلاتی تجار ایرانی را مسدود کرده است؛ رویدادی تلخ که علی‌رغم وعده‌های مکرر مقامات دولتی مبنی بر تسهیل و روان‌سازی مبادلات در مرزهای شرقی رخ داد تا نه‌تنها هیچ‌یک از گره‌های گذشته باز نشود، بلکه با بلاتکلیفی و انسداد کامل مبادی، بیش از ۳ هزار دستگاه کامیون باری حامل سرمایه صادرکنندگان ایرانی هفته‌ها در شرایط سخت آب‌وهوایی معطل بمانند.

فعالان اقتصادی به سبب محدودیت‌های خطوط دریایی بار خود را روانه معبر زمینی ریمدان کرده بودند، اما بی‌عملی دستگاه‌های مسئول و سکوت غیرقابل توجیه نهادهای تصمیم‌گیر، تاوان سنگین دموراژ، فساد کالاها و از دست رفتن بازارهای منطقه‌ای را بر دوش تجار تحمیل کرده است، زیرا متولیان امر هنوز هیچ پاسخ روشن و موضع کارآمدی در قبال این بدعهدی آشکار و انسداد یک‌طرفه ارائه نداده‌اند و اقتصاد کشور را در تنگنای مضاعف معطل گذاشته‌اند.

بلاتکلیفی مرزهای تجاری صدای فعالان اقتصادی را درآورد

اگرچه شریان‌های مبادلاتی ایران با پاکستان در دو گذرگاه راهبردی ریمدان و تفتان همچنان در وضعیت انسداد کامل به سر می‌برند و خسارت‌های سنگینی بر چرخه صادرات کشور وارد می‌آورند، اما تازه‌ترین بررسی‌های خبرنگار عصر اقتصاد حاکی از این واقعیت است: مقامات ایالت بلوچستان پاکستان با اشاره به پیشرفت مذاکرات دوجانبه پیرامون مسائل امنیتی و اداری، برای بازگشایی قریب‌الوقوع این گلوگاه‌های مرزی چراغ سبز نشان داده‌اند.

مشاور رسانه‌ای سروزیر ایالت بلوچستان نیز اعلام کرد: تدابیر اخیر اقدامی موقت برای ارتقای مدیریت مرز و مقابله با قاچاق به شمار می‌رود و احتمال گشایش معابر تجاری در آینده نزدیک بسیار بالا است. با وجود این پیام‌های مثبت از جانب همسایه شرقی، متولیان اقتصادی و دیپلماتیک ایران همچنان در لاک سکوت فرورفته‌اند و هیچ زمان‌بندی یا راهکار مشخصی جهت خروج ناوگان معطل بار اعلام نمی‌کنند؛ ابهامی فرساینده که صدای اصناف گوناگون و اعضای اتاق بازرگانی را درآورده است و فعالان بخش خصوصی را در اوج تحریم‌های دریایی در برزخ زیان‌های میلیاردی نگه می‌دارد.

گره کور ترانزیت در بنادر و مرزهای همسایه شرقی

درحالی‌که محدودیت‌های ناشی از تنش‌های دریایی، ضرورت بهره‌گیری از معابر زمینی و بنادر کشورهای همسایه را دوچندان کرده است، چالش‌های زیرساختی و انسداد گذرگاه‌های تجاری، شریان‌های مبادلاتی ایران و پاکستان را در بحرانی بی‌سابقه فرو برده است.

اگرچه پاکستان می‌تواند بستر مناسبی جهت واردات محصولاتی نظیر چای و برنج فراهم سازد، اما تبدیل این ظرفیت به یک مسیر پایدار تجاری، مستلزم ایجاد پروتکل‌های اجرایی مشترک و توسعه فوری زیرساخت‌های حمل‌ونقل است

در همین زمینه حسین ملک‌زاده، رئیس انجمن شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران، در گفتگو با عصر اقتصاد به تشریح موانع پیش‌رو پرداخت و اظهار داشت: اختلالات اخیر خطوط کشتیرانی سبب شد تا بخش قابل توجهی از محموله‌های تجاری وارداتی و صادراتی روانه بنادر کراچی، گوادر و قاسم پاکستان شوند، اما متأسفانه حجم بالایی از این بارها بدون تعیین تکلیف در محوطه‌های بندری دپو گردیده‌اند و هزینه‌های گزافی به تجار تحمیل می‌کنند.

تبدیل پاکستان به کریدور پایدار نیازمند توافق‌های عملیاتی است

وی با اشاره به ظرفیت بالقوه همسایه شرقی در زمینه تأمین اقلام اساسی افزود: اگرچه پاکستان می‌تواند بستر مناسبی جهت واردات محصولاتی نظیر چای و برنج فراهم سازد، اما تبدیل این ظرفیت به یک مسیر پایدار تجاری، مستلزم ایجاد پروتکل‌های اجرایی مشترک و توسعه فوری زیرساخت‌های حمل‌ونقل است، چراکه مذاکرات مستمر بخش‌های مسئول دو کشور از ابتدای سال آبی تاکنون نتوانسته است راهکاری فراگیر و کارآمد پیش روی فعالان اقتصادی قرار دهد.

ملک‌زاده ناهماهنگی استانداردهای فنی ناوگان جاده‌ای و تفاوت محسوس تناژ بارگیری کامیون‌های طرفین را از دیگر گره‌های اصلی این معبر نامید و تصریح کرد: الزام‌های دشوار ایمنی جهت ترانزیت گاز مایع و صعود جهشی نرخ کرایه حمل هر تن گاز از ۹۰ دلار به حدود ۳۵۰ دلار، عملاً توجیه اقتصادی تردد را برای شرکت‌های ایرانی از میان برده است.

کاهش معطلی در ریمدان پیش‌شرط تحقق تجارت ۱۰ میلیارد دلاری است

این مقام صنفی در پایان با تأکید بر لزوم بازنگری فوری در مدیریت پایانه‌ها خاطرنشان ساخت: دستیابی به اهداف کلان اقتصادی نظیر تجارت ۱۰ میلیارد دلاری با شعار یا گسیل مقطعی ناوگان محقق نخواهد شد، بلکه نهادهای تصمیم‌گیر باید با حذف توقف‌های طولانی‌مدت در مرز ریمدان، برقراری رویه حمل مستقیم بدون ترانشیپمنت و تسریع تخلیه بارهای رسوبی بنادر را پیگیری نمایند تا این کشور به گلوگاهی بازدارنده بر سر راه زنجیره تأمین ایران بدل نشود.