شهریه کامل برای ترم نیمه کاره
مریم غدیرپور
در سالهای گذشته، تقویم آموزشی دانشگاه آزاد از نظم زمانی مشخصی پیروی میکرد. انتخاب واحد از ۲۴ مرداد تا ۱۲ شهریور انجام میشد، کلاسها از ۲۱ شهریور آغاز میشد و دانشجویان تا ۲ مهر فرصت حذف و اضافه داشتند. پایان کلاسها نیز ۱۰ دی تعیین میشد و امتحانات از ۱۲ تا ۲۴ دی برگزار میشد.
این فاصله زمانی به دانشجو اجازه میداد در یک بازه تقریبا چهارماهه، مطالب درسی را مرحله به مرحله دنبال کند، فرصت کافی برای حضور در کلاس، انجام تکالیف، رفع اشکال و مرور درسها داشته باشد و در نهایت با آمادگی بیشتری وارد امتحانات شود.
اما در سال ۱۴۰۵، این الگو برای دانشجویان جدیدالورود دانشگاه آزاد به شکل معناداری تغییر کرده است. کلاسهای دانشجویان ترم یک عملا از اواخر آذر یا دی ماه آغاز میشود؛ یعنی زمانی که در تقویم معمول، بخش مهمی از نیمسال تحصیلی سپری شده و حتی کلاسها به پایان خود نزدیک شدهاند.
بنابراین دانشجوی تازه وارد، به جای آنکه از ابتدای نیمسال وارد فرآیند آموزشی شود، باید در زمانی کوتاه خود را با دانشگاه، استاد، شیوه آموزش و حجم درسها هماهنگ کند.
آموزش چندماهه در فاصله چند هفته
مسئله اصلی این تغییر فقط جابهجایی تاریخ شروع کلاسها نیست، بلکه فشرده شدن شدید فرصت آموزش است. دانشجویان جدیدالورود باید درسهایی را که در شرایط عادی طی حدود سه ماه آموزش داده میشوند، در فاصلهای بسیار کوتاه دنبال کنند و از اواخر دی تا ابتدای بهمن نیز برای شرکت در امتحانات آماده شوند.
در نتیجه، فاصله میان آغاز کلاس و پایان امتحانات عملا به کمتر از یک ماه میرسد؛ بازهای که حتی برای مرور مطالب دشوار است، چه رسد به آموزش کامل و یادگیری عمیق.
این وضعیت میتواند کیفیت آموزش، امکان رفع اشکال و عدالت آموزشی را تحت تاثیر قرار دهد؛ زیرا دانشجویی که هنوز با فضای دانشگاه آشنا نشده است، ناگهان با امتحاناتی روبهرو میشود که باید نتیجه یادگیری یک نیمسال را نشان دهد.
یک ماه برای شروع دانشگاه
برای دانشجویان تازهوارد، فاصله آغاز کلاسها تا امتحانات عملا به حدود یک ماه محدود میشود؛ فرصتی کوتاه برای ورود به فضای دانشگاه، آشنایی با شیوه آموزش و یادگیری درسهایی که قرار است مبنای ادامه تحصیل آنها باشد.
شماری از افراد آشنا با روند آموزشی دانشگاه آزاد میگویند در این بازه، برنامه دانشجویان ترم یک مانند یک نیمسال کامل نیست و فقط چند درس پایه، آن هم بهصورت محدود، ارائه میشود؛ به گفته آنان، دانشجویان معمولا سه یا چهار درس دارند و قرار است همین درسها را در فرصت موجود بخوانند و امتحان بدهند.
با این حال، محدود بودن تعداد درسها بهتنهایی پاسخ پرسش اصلی نیست: آیا یک ماه برای یادگیری همین چند درس کافی است؟
دانشجوی تازهوارد باید همزمان با محتوای درسی، با فضای دانشگاه و الزامات تحصیل در دوره دانشگاهی نیز آشنا شود. از این رو، حتی اگر برنامه آموزشی به چند درس پایه محدود شده باشد، منتقدان میگویند زمان کوتاه کلاسها میتواند فرصت تدریس، تمرین، پرسشوپاسخ و تثبیت آموختهها را کاهش دهد؛ عواملی که صرفا با کمشدن تعداد درسها جبران نمیشوند.
شهریه ثابت، با آموزش کمتر؟
بخش دیگری از انتقادها به نسبت میان شهریه و خدمات آموزشی بازمیگردد. منتقدان میپرسند اگر تعداد درسهای ارائهشده و زمان آموزش کاهش پیدا کرده، چرا شهریه ثابت دانشجویان به همان نسبت کمتر نشده است؟
از نگاه آنان، دانشجو با دورهای کوتاهتر و تعداد محدودتری از درسها روبهرو میشود، اما هزینه ثابت تحصیل همچنان برقرار میماند؛ وضعیتی که میتواند این برداشت را تقویت کند که بار اصلی سازگاری با تقویم فشرده بر دوش دانشجو گذاشته شده است.
برخی منتقدان حتی این پرسش را مطرح میکنند که آیا استمرار دریافت شهریه ثابت، بدون کاهش متناسب آن در برابر افت زمان و حجم آموزش، عملا به نفع درآمد دانشگاه تمام نمیشود.
این انتقاد بهتنهایی اثباتکننده انگیزه درآمدزایی نیست، اما دانشگاه آزاد را با پرسشی جدی روبهرو میکند: وقتی آموزش در بازهای کوتاهتر و با درسهای محدودتر ارائه میشود، چه تضمینی وجود دارد که کیفیت یادگیری حفظ شود و هزینه پرداختی دانشجو نیز با خدمات آموزشی دریافتشده تناسب داشته باشد؟
کیفیت تدریس در برابر محدودیت زمان
دکتر یوسفی، از استادان حقالتدریس دانشگاه آزاد، میگوید استادان میکوشند درسهای محدود این ترم را با بهترین کیفیت ممکن آموزش دهند، اما تلاش استادان بهتنهایی کمبود زمان را جبران نمیکند.
از نگاه او، حدود یک ماه برای دانشجوی تازهوارد فرصتی کافی نیست تا هم با فضای دانشگاه آشنا شود و هم کتابها و محتوای تازه درسی را فرا بگیرد. این گروه از دانشجویان، برخلاف دانشجویان سالهای بالاتر، باید همزمان با یادگیری درسها، با شیوه آموزش دانشگاهی و انتظارات تازه تحصیلی نیز کنار بیایند؛ بنابراین فشردگی تقویم آموزشی میتواند فشار بیشتری بر آنان وارد کند.
یوسفی دریافت کامل شهریه ثابت را نیز در همین چارچوب قابل بررسی میداند و احتمال میدهد این درآمد برای تامین هزینههای جاری دانشگاه به کار گرفته شود. اما برای دانشجو، پرسش اصلی تناسب میان هزینه و خدمات آموزشی است: اگر زمان آموزش و شمار درسها محدود شده، دریافت کامل شهریه ثابت چه توجیهی دارد و دانشگاه برای حفظ کیفیت یادگیری چه سازوکاری در نظر گرفته است؟ این پرسش، بدون پاسخ روشن از سوی دانشگاه، میتواند نارضایتی از تقویم فشرده را به بحثی گستردهتر درباره عدالت در پرداخت شهریه تبدیل کند.
تقویم متفاوت برای پزشکی و پیراپزشکی
در سوی دیگر، یکی از اعضای دانشگاه آزاد که نخواست نامش فاش شود، توضیح میدهد: برنامه دانشجویان پزشکی و پیراپزشکی بهدلیل ارتباط این واحدها با وزارت بهداشت، متفاوت تنظیم شده است.
به گفته وی، ترم این گروه دیرتر آغاز شده، اما پایان کلاسها نیز دیرتر خواهد بود و دانشجویان تا اسفند به کلاس میروند. این زمانبندی، بنا بر توضیح این منبع، با هدف فراهمکردن امکان ورود مناسب دانشجویان سال سوم به واحدهای دوره فیزیوپات انجام شده است.
تفاوت دو تقویم نشان میدهد که تاخیر در شروع ترم لزوما به معنای کاهش فرصت آموزش برای همه دانشجویان نیست؛ در رشتههای پزشکی و پیراپزشکی، پایان دیرتر کلاسها بخشی از زمان ازدسترفته را جبران میکند.
با اینحال، این سازوکار پرسشی مهم برای سایر دانشجویان باقی میگذارد: چرا امکان پیشبینی یا جبران زمان آموزشی برای آنان فراهم نشده است؟ توضیح تفاوتهای آموزشی میتواند ضرورتهای هر گروه را روشن کند، اما همچنان نیاز به شفافسازی درباره کیفیت تدریس، شمار درسها و تناسب شهریه با مدت واقعی آموزش را از میان نمیبرد.
دانشگاه آزاد توضیح بدهد
عصر اقتصاد از دانشگاه آزاد میخواهد در جوابیهای شفاف، برای تنویر افکار عمومی توضیح دهد چرا از دانشجویان جدیدالورود، با وجود محدودشدن دوره آموزشی به حدود یک ماه و ارائه چند درس، شهریه ثابت بهطور کامل دریافت میشود. این پرسش در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که افزایش هزینههای زندگی و رشد شهریهها، فشار سنگینی بر خانوادهها گذاشته و بسیاری از آنان برای تامین هزینه تحصیل فرزندانشان با دشواری روبهرو هستند.
دانشگاه باید روشن کند مبنای دریافت کامل شهریه چیست، این مبلغ چه نسبتی با مدت آموزش و شمار درسهای ارائهشده دارد و آیا برای جبران فرصت آموزشی محدود، برنامهای در نظر گرفته شده است یا نه. تاکنون توضیح روشنی در اینباره در وبسایت دانشگاه آزاد منتشر نشده و پیگیریهای عصر اقتصاد برای ارتباط با روابط عمومی دانشگاه نیز بیپاسخ مانده است. انتظار میرود دانشگاه، بهجای سکوت، به پرسش دانشجویان و خانوادههایشان پاسخ دهد و جزئیات تصمیم خود را شفافسازی کند.







