منابع تابآوری برای کارآفرینان؛ راهنمای تقویت تابآوری و پایداری کسبوکار
منابع تابآوری برای کارآفرینان؛ راهنمای تقویت تابآوری و پایداری کسبوکار
تابآوری یکی از مهمترین تواناییهای کارآفرینان برای مواجهه با شکست، بحران، تغییرات بازار و فشارهای اقتصادی است. شناخت منابع تابآوری مانند دانش، مهارت، شبکه ارتباطی، سرمایه مالی، فناوری و برنامهریزی به کارآفرینان کمک میکند در شرایط دشوار عملکرد خود را حفظ کنند و مسیر رشد و پایداری کسبوکار را ادامه دهند.
کارآفرینی فقط ساختن یک محصول، راهاندازی یک فروشگاه یا ایجاد یک شرکت نیست. کارآفرینی یعنی وارد شدن به مسیری که در آن همیشه مقداری از ابهام و ریسک وجود دارد. ممکن است یک ایده با استقبال روبهرو شود و مدتی بعد بازار تغییر کند. ممکن است فروش کاهش پیدا کند، هزینهها بالا برود، یک شریک از مجموعه جدا شود، مشتریان رفتار تازهای پیدا کنند یا یک بحران اقتصادی و اجتماعی شرایط فعالیت را دشوار کند. در چنین شرایطی، تنها داشتن سرمایه و دانش تخصصی کافی نیست. کارآفرین به توانایی دیگری نیز نیاز دارد که از آن با عنوان «تابآوری» یاد میشود.
تابآوری یکی از مهمترین تواناییهای فردی و سازمانی در دنیای امروز است. تابآوری به زبان ساده یعنی توانایی روبهرو شدن با دشواری، حفظ عملکرد مناسب، سازگار شدن با شرایط تازه و دوباره ساختن مسیر پس از بحران. فرد تابآور کسی نیست که هیچگاه شکست نمیخورد یا هیچ فشاری را تجربه نمیکند. فرد تابآور کسی است که در برابر فشار و شکست، توان ادامه دادن، یاد گرفتن و تغییر دادن روش خود را حفظ میکند.
تابآوری در زندگی شخصی اهمیت زیادی دارد، اما در کارآفرینی اهمیت آن بیشتر میشود؛ زیرا کارآفرین دائماً با تصمیم، ریسک، عدم قطعیت، رقابت و تغییر روبهرو است. به همین دلیل امروز در ادبیات مدیریت و کارآفرینی، تابآوری فردی و تابآوری کسبوکار در کنار یکدیگر مورد توجه قرار گرفتهاند. سازمانهایی مانند سازمان بینالمللی کار نیز تابآوری کسبوکار را به توانایی یک کسبوکار برای پیشبینی، پاسخ دادن به بحران، بقا، بازیابی و حتی تغییر و رشد پس از بحران مرتبط میدانند.
به بیان دکترمحمدرضا مقدسی بنیانگذار خانه تاب آوری پایداری کسبوکار تنها به چگونگی رشد آن نیست، بلکه به هنرِ حفظ آن در روزهای دشوار است.
تابآوری چیست؟
تابآوری را میتوان «توانایی ادامه دادن در شرایط دشوار» تعریف کرد. این توانایی فقط به تحمل سختی محدود نمیشود. تابآوری یعنی انسان یا کسبوکار بتواند در زمان فشار، واقعیت را ببیند، احساسات خود را مدیریت کند، تصمیم مناسب بگیرد و خود را با شرایط جدید هماهنگ کند.
برای مثال، تصور کنید یک کارآفرین با کاهش شدید فروش روبهرو شده است. واکنش غیرتابآور ممکن است ناامیدی، انکار مشکل یا تصمیمهای عجولانه باشد. واکنش تابآورانه این است که ابتدا شرایط بررسی شود، علت کاهش فروش مشخص شود، هزینههای غیرضروری کاهش یابد، نظر مشتریان بررسی شود و در صورت نیاز محصول یا روش فروش تغییر کند.
بنابراین تابآوری به معنای خوشبینی ساده و گفتن جملههایی مانند «همه چیز درست میشود» نیست. تابآوری یک توانایی عملی است. فرد تابآور مشکل را میبیند، اما در همان مشکل متوقف نمیشود.
تابآوری کارآفرینان چیست؟
تابآوری کارآفرینان یعنی توانایی صاحبان کسبوکار و افراد کارآفرین برای روبهرو شدن با شکستها، فشارها، تغییرات بازار، بحرانهای مالی و سایر دشواریها و ادامه دادن مسیر با تصمیمهای آگاهانه و انعطافپذیر.
کارآفرین تابآور میداند که همه چیز قابل پیشبینی نیست. به همین دلیل خود را برای تغییر آماده میکند. او ممکن است مجبور شود یک محصول را کنار بگذارد، بازار تازهای پیدا کند، روش فروش را تغییر دهد، هزینهها را مدیریت کند یا حتی مدل کسبوکار خود را بازطراحی کند.
در این نگاه، تابآوری کارآفرین فقط یک ویژگی روانشناختی نیست. این مفهوم به مهارتهای مدیریتی، مالی، ارتباطی، یادگیری، برنامهریزی و تصمیمگیری نیز ارتباط دارد. پژوهشها و برنامههای مرتبط با تابآوری بنگاههای کوچک نیز بر همین موضوع تأکید دارند و تابآوری را مجموعهای از ظرفیتها در سطح فرد، کسبوکار و محیط پیرامونی میدانند.
چرا تابآوری برای کارآفرینان اهمیت دارد؟
کارآفرینی با عدم قطعیت همراه است. حتی یک کسبوکار خوب ممکن است به دلیل شرایطی خارج از کنترل صاحب آن با مشکل روبهرو شود. بحران اقتصادی، تغییر فناوری، تغییر سلیقه مشتری، اختلال در زنجیره تأمین، کاهش قدرت خرید، حوادث طبیعی و حتی مشکلات نیروی انسانی میتوانند فعالیت یک کسبوکار را تحت تأثیر قرار دهند. سازمان بینالمللی کار تأکید میکند که بنگاههای کوچک و متوسط در برابر شوکها آسیبپذیرند و آمادگی برای بحران و تداوم کسبوکار برای آنها اهمیت زیادی دارد.
تابآوری کمک میکند کارآفرین در زمان بحران تصمیمهای منطقیتری بگیرد. فردی که تابآوری بیشتری دارد، شکست را پایان راه نمیبیند. او میتواند از تجربه شکست برای اصلاح مسیر استفاده کند.
تابآوری همچنین از فرسودگی کارآفرین جلوگیری میکند. فشار کاری زیاد، مسئولیت مالی و نگرانی درباره آینده ممکن است انرژی روانی فرد را کاهش دهد. داشتن مهارتهای مناسب برای مدیریت فشار، کمک گرفتن از دیگران، ایجاد تعادل میان کار و زندگی و حفظ ارتباط با شبکه حمایتی میتواند به کارآفرین کمک کند در مسیر طولانی کسبوکار توان خود را حفظ کند.
منابع تابآوری برای کارآفرینان
۱. منابع فردی کارآفرین
منابع تابآوری به چیزهایی گفته میشود که به کارآفرین کمک میکنند در برابر دشواریها آمادهتر باشد و بتواند بهتر با تغییرات روبهرو شود. این منابع فقط پول و سرمایه نیستند. سرمایه مالی مهم است، اما تابآوری پایدار از ترکیب چند نوع منبع ساخته میشود.
یکی از نخستین منابع، خود کارآفرین است. دانش، تجربه، اعتمادبهنفس، مهارت حل مسئله، کنترل هیجان و توان یادگیری از شکستها، سرمایههای مهم یک کارآفرین هستند. فردی که بتواند هنگام بحران آرام بماند و مسئله را مرحلهبهمرحله بررسی کند، احتمال بیشتری دارد که تصمیم مناسب بگیرد.
۲. دانش و یادگیری مستمر
منبع مهم دیگر، دانش و یادگیری است. دنیای کسبوکار دائماً تغییر میکند و کارآفرینی که یادگیری را متوقف کند، ممکن است خیلی زود از بازار عقب بماند. یادگیری درباره بازاریابی، فروش، امور مالی، فناوری، مذاکره و مدیریت میتواند ظرفیت تابآوری را افزایش دهد. OECD نیز مهارتآموزی و یادگیری مستمر را از عوامل مهم رقابتپذیری و تابآوری بنگاههای کوچک و کارآفرینان میداند.
۳. شبکه ارتباطی و حمایت اجتماعی
منبع مهم بعدی، شبکه ارتباطی است. هیچ کارآفرینی نباید تصور کند که باید همه مشکلات را به تنهایی حل کند. دوستان حرفهای، مشاوران، همکاران، مربیان، انجمنهای صنفی، اتاقهای کسبوکار و سایر کارآفرینان میتوانند در زمان بحران اطلاعات، تجربه و حمایت در اختیار فرد قرار دهند. شبکه ارتباطی در بسیاری از مواقع باعث میشود کارآفرین مسئلهای را که به تنهایی بزرگ و پیچیده به نظر میرسد، بهتر مدیریت کند.
۴. سرمایه و مدیریت مالی
سرمایه مالی نیز یکی از منابع مهم تابآوری است. داشتن مدیریت مالی مناسب، کنترل هزینهها، توجه به نقدینگی و ایجاد ذخیره مالی میتواند به کسبوکار کمک کند در دورههای دشوار دوام بیشتری داشته باشد. تابآوری مالی به این معنا نیست که یک کسبوکار باید سرمایه بسیار زیادی داشته باشد؛ مهم این است که منابع مالی به شکل هوشمندانه مدیریت شوند و کارآفرین تصویر روشنی از درآمد، هزینه، بدهی و نقدینگی خود داشته باشد.
۵. فناوری و تحول دیجیتال
فناوری نیز به یکی از منابع مهم تابآوری تبدیل شده است. استفاده درست از ابزارهای دیجیتال میتواند به کسبوکار کمک کند بازارهای تازهای پیدا کند، ارتباط خود را با مشتری حفظ کند و در زمان بحران بعضی فعالیتها را از راه دور ادامه دهد. OECD نیز تحول دیجیتال، توسعه مهارتهای دیجیتال و مدیریت ریسکهای دیجیتال را در ارتباط با تابآوری بنگاههای کوچک و متوسط مورد توجه قرار داده است.
برنامهریزی؛ یکی از مهمترین منابع تابآوری
یکی از سادهترین و در عین حال مهمترین منابع تابآوری، برنامهریزی است. برنامهریزی به این معنا نیست که کارآفرین باید آینده را دقیقاً پیشبینی کند. چنین چیزی امکانپذیر نیست. هدف برنامهریزی این است که فرد برای چند وضعیت مختلف آماده باشد.
کارآفرین میتواند از خود بپرسد اگر فروش ۳۰ درصد کاهش پیدا کرد چه باید کرد؟ اگر یکی از تأمینکنندگان اصلی فعالیت خود را متوقف کرد چه جایگزینی وجود دارد؟ اگر هزینهها افزایش پیدا کرد کدام هزینهها قابل کاهش هستند؟ اگر مشتریان روش خرید خود را تغییر دادند چه باید کرد؟
این پرسشها ساده هستند، اما ذهن کارآفرین را برای بحران آماده میکنند. برنامه تداوم کسبوکار نیز دقیقاً با همین هدف شکل میگیرد؛ یعنی مشخص شود در هنگام بحران، فعالیتهای ضروری چگونه ادامه پیدا کنند و بازگشت کسبوکار چگونه انجام شود.
منابع آموزشی تابآوری برای کارآفرینان
برای تقویت تابآوری کارآفرین، منابع آموزشی مختلفی وجود دارد. یکی از منابع معتبر، مطالب و برنامههای سازمان بینالمللی کار یا ILO است. این سازمان مجموعهای از تحقیقات، راهنمایی های تخصصی و برنامههای آموزشی درباره تابآوری کسبوکارهای کوچک و متوسط منتشر کرده است. که میتواندمورد استفاده علاقهمندان واقع شود. به اطلاع میرساند این منابع فارسی در حال حاصر بفارسی ترجمه نشده است . خانه تاب آوری با همکاری عصر اقتصاد امیدوار است بتواند بتواند بزودی منابع آموزشی ویژه ای را متناسب ا فضای کسب و کار کشور عزیزمان ارایه دهد.
یکی دیگر از منابع مهم، سازمان همکاری و توسعه اقتصادی یا OECD است. این سازمان در حوزه کارآفرینی، مهارتها، دسترسی به منابع، تحول دیجیتال، نوآوری و تابآوری بنگاههای کوچک و متوسط مطالب و چارچوبهای متعددی ارائه میکند.
یکی از بهترین برنامه تاب آوری با رویکرد معیشت پایدار طرح تاب آوری اجتماعی بود که در سال 1393 توسط معاونت زنان وخانواده ریاست جمهوری برای چندین پی در پی اجرا شد. البته ناگفته نماندگزارشهای پژوهشی دانشگاهی نیز منابع ارزشمندی هستند. مطالعه مقالات علمی درباره تابآوری کارآفرینان به فرد کمک میکند مفهوم تابآوری را بهتر بشناسد و از تجربه و یافتههای دیگران استفاده کند. البته برای یک کارآفرین، مطالعه علمی زمانی ارزشمندتر است که به زبان ساده به تصمیمهای عملی تبدیل شود.
منابع انسانی و اجتماعی
یکی از فراموششدهترین منابع تابآوری، انسانها هستند. کارآفرین ممکن است بهترین برنامه مالی را داشته باشد، اما اگر نتواند با کارکنان، مشتریان، شرکا و همکاران ارتباط مناسب برقرار کند، در زمان بحران آسیبپذیر خواهد بود.
اعتماد درون تیم، گفتوگوی روشن، تقسیم مسئولیت و مشارکت کارکنان میتواند تابآوری یک کسبوکار را افزایش دهد. برنامههای ILO درباره تابآوری کسبوکار نیز بر نقش رهبری، فرهنگ سازمانی و مشارکت کارکنان در ایجاد ظرفیت تابآوری تأکید دارند. برای کارآفرین، خانواده و دوستان نیز میتوانند بخشی از منابع حمایتی باشند. حمایت اجتماعی در دورههای دشوار میتواند فشار روانی را کاهش دهد و به فرد کمک کند مسائل را با ذهنی آرامتر بررسی کند.
منابع مالی و نهادی
کارآفرین نباید فقط به منابع شخصی خود وابسته باشد. بانکها، صندوقهای تأمین مالی، نهادهای حمایتی، مراکز رشد، شتابدهندهها، انجمنهای کسبوکار، اتاقهای بازرگانی و شبکههای تخصصی میتوانند منابع مختلفی مانند آموزش، مشاوره، اعتبار، ارتباطات و اطلاعات در اختیار کسبوکار قرار دهند.
OECD نیز در سیاستهای مرتبط با تابآوری بنگاههای کوچک بر دسترسی به منابع مالی، مهارت، دانش، نوآوری و شبکههای ارتباطی تأکید میکند. در نتیجه، تابآوری را نباید فقط یک ویژگی شخصی دانست. محیط کسبوکار نیز در میزان تابآوری کارآفرین اثر دارد. زمانی که کارآفرین به آموزش، شبکه، اطلاعات، بازار، سرمایه و حمایت نهادی دسترسی بیشتری داشته باشد، قدرت بیشتری برای عبور از بحران خواهد داشت.
تابآوری از آمادگی شروع میشود
یکی از مهمترین نکات درباره تابآوری این است که نباید منتظر بحران بمانیم تا آن را بسازیم. تابآوری باید پیش از بحران ایجاد شود. همانطور که سازمان بینالمللی کار در برنامههای خود درباره تداوم کسبوکار تأکید میکند، آمادگی قبلی میتواند اثر شوکها را کاهش دهد و احتمال ادامه فعالیت را بیشتر کند.
کارآفرین تابآور هر چند وقت یکبار شرایط کسبوکار خود را بررسی میکند. او میداند چه چیزی برای کسبوکارش حیاتی است، کدام هزینهها قابل مدیریت هستند، مشتریان اصلی چه کسانیاند، جایگزینهای تأمین کداماند و در یک بحران چه کسی باید چه کاری انجام دهد.
جمع بندی نهایی و پایان سخن اینکه تابآوری کارآفرینان یعنی توانایی ایستادن، سازگار شدن، یاد گرفتن و ادامه دادن در شرایط دشوار. این توانایی برای کارآفرین امروز یک ویژگی لوکس یا اضافی نیست. بخشی از توان حرفهای اوست.
منابع تابآوری نیز فقط سرمایه مالی نیستند. دانش، تجربه، مهارت، سلامت ارتباطی، شبکه حرفهای، حمایت اجتماعی، فناوری، برنامهریزی، مدیریت مالی، دسترسی به مشاوره و حمایتهای نهادی همگی میتوانند منابع تابآوری باشند.
کارآفرین موفق کسی نیست که هیچگاه شکست نخورد. کارآفرین تابآور کسی است که وقتی شرایط تغییر میکند، بتواند خود را با شرایط جدید هماهنگ کند. او از شکست درس میگیرد، از دیگران کمک میگیرد، برنامه خود را اصلاح میکند و دوباره حرکت میکند.
در دنیای امروز، ساختن یک کسبوکار پایدار فقط به این معنا نیست که چگونه آن را رشد دهیم. باید بدانیم چگونه آن را در زمان دشواری حفظ کنیم. به همین دلیل، منابع تابآوری باید مانند سرمایه، دانش و فناوری، بخشی از داراییهای اصلی هر کارآفرین در نظر گرفته شوند.
