دکتر مهدی شاگردی (دکتر شاکری)؛ پزشک و پژوهشگر هوش و شخصیت کودکان و نوجوانان
آیا هوش برای موفقیت و زندگی ایدهآل کافی است؟
لازم است بدانید بررسی بسیاری از شخصیتهایی که در کودکی و نوجوانی همیشه مورد تشویق و تمجید به علت هوش بالای خود بودهاند و حتی موفق به کسب ردههای بالای تحصیلی و علمی شدهاند، نشان میدهد متأسفانه این افراد با شکستهای پیاپی در زندگی مواجه شده و نهایتاً به یک زندگی ایدهال و مطلوب در بزرگسالی نرسیدهاند.
به خاطر همین واقعیت است که روانشناسان و صاحبنظران امور اجتماعی موضوع مهمی را با عنوان «هوش هیجانی» مطرح کردند. هوشی که میتوان آن را آموزش داد و تقویت کرد؛ هوشی که بسیار متفاوت از ضریب هوشی (IQ) افراد میباشد.
قابل ذکر است که اگر ما همه سعی خود را جهت افزایش ضریب هوشی (IQ) فرزندانمان کنیم، شاید حداکثر بتوانیم 10 تا 20 درصد هوش بچهها را افزایش دهیم، اما تحقیقات نشان میدهد که برعکس، آموزش و تقویت هوش هیجانی بسیار تأثیرگذار است.
اکنون ما به اهمیت تأثیر عامل دیگری در موفقیت فرزندانمان در بزرگسالی میرسیم که آن «خرد و خردورزی» است. به بیانی روانتر آموزش خردورزی و تقویت خرد در کودکانمان همان آموزش و تقویت هوش هیجانی است و البته عدم توجه به آن میتواند آینده فرزندان ما را با شکستهای پیاپی فردی و اجتماعی و یا خانوادگی مواجه کند، حتی با داشتن نمرات بالا در امتحانات ورودی دانشگاهی و یا حتی زمانی که فرزندان ما فارغالتحصیلان مراکز تیزهوشان و دانشگاههای اول کشور باشند.
خرد
واژه «خرد» (wisdom) یک مفهوم بسیار مهم و لازمه یک زندگی موفق در آینده فرزندان ماست. چراکه کاربرد هوش، نهایتاً رسیدن سریع و سریعتر به پاسخها سوالهای علمی و پاسخ بسیاری از چراییها و کاربرد آنهاست اما «خرد» و «خردورزی» استفاده صحیح از دانستهها، آموختههای علمی و اتخاذ تصمیمهای مناسب برای اهداف مناسب در زندگی است. باید گفت خرد قطبنمای همه داناییها و شناختها و توانمندیهای فردی برای هدایت صحیح زندگی است.
به تعبیری بهتر هوش، قدرت اندیشیدن است اما خرد، هنر درست اندیشیدن است. ما دانش را با هوش خود یاد میگیریم اما خرد است که توانایی استفاده درست از دانش را به ما میآموزد. اتخاذ تصمیمهای درست در زندگی، سلامت روان، روابط اجتماعی پایدار، توان تابآوری در مقابل مشکلات و سختیهای زندگی، اخلاق و مسئولیتپذیری، همه این کارهای مهم توسط نیروی خرد در انسان انجام میگیرد.
در نظر داشته باشید هوش اگر چه میتواند انسان را به موفقیتها و رتبههای بالای علمی و اجتماعی برساند اما خرد است که به انسان میآموزد «فقط ما نیستیم، دیگران هم هستند» و «چگونه بهترینها را علاوه بر خود، برای دیگران هم بخواهیم.»
شاید به خاطر داشته باشید وقتی به مطب پزشکی رفتهاید، پزشکی که خوب تشخیص میدهد، بهترین دارو را هم تجویز میکند. آن پزشک قطعاً یک شخص باهوش و پرتلاش در دوره تحصیل است. اما اگر پزشک شرایط اجتماعی بیمار را در نظر گرفت و همچنین از تجویز داروهای غیرضروری خودداری کرد و به فکر رفع اضطراب بیمار و همراه او نیز بود و منافع بیمار را بر منافع شخصی ترجیح داد، آنجاست که باید بدانید آموزش خردورزی شما اولیا به کمک آن پزشک که میتواند همان فرزند شما در بزرگسالی باشد، آمده است.
چگونه خرد را در کودکان پرورش دهیم؟
بسیاری از اولیای اخلاقمدار بهطور مستقیم و غیرمستقیم در آموزش خردورزی فرزندان خود در تلاشاند، در اینجا چند توصیه در جهت تعلیم این امر حیاتی وجود دارد که با افتخار به آن اشاره میشود:
1) تفکر انتقادی را به بچهها آموزش دهید: چرا که باعث میشود برای هر رفتاری چرایی و دلیلی را در ذهن خود ایجاد کنند و به راحتی هر چیزی را نپذیرند.
2) با بچهها گفتگو کنید: به نوعی گفتگو را جایگزین دستور کنید. این موضوع باعث آرامش درونی برای بچهها میشود و میتواند جلوی بسیاری از رفتارهای ناهنجار در آینده را که ناشی از کمبودهای فردی دوره کودکی و نوجوانی است، بگیرد.
3) همدلی و مفهوم آن را به بچهها آموزش دهیم: الگوی مناسبی برای بچهها در این موارد باشیم. این موضوع مانع بسیاری از کشمکشها و درگیریهای اجتماعی در آنها خواهد شد.
4) به بچهها اجازه تجربه شکستهای کوچک را بدهید: با این هدف که مسیر گذرِ سریع از شکستها را یاد بگیرند و در آینده با کوچکترین تجربه شکست، ذهنیت بنبستگونه در زندگی را در فکر خود نپرورانند.
5) به بچهها مسئولیت بدهید: بگذارید مسئولیتپذیری را از همان کودکی و نوجوانی تجربه کنند تا در بزرگسالی به عنوان پدر یا مادر و یا در انجام کارها به عنوان شغل، افرادی مسئولیتپذیر باشند.
6) قدرت تابآوری بچهها را افزایش دهید: همه چیز را به راحتی در اختیار آنها قرار ندهید. بگذارید برای بهدست آوردنِ هر چیزی تلاش خود را هم در آن سهیم بدانند. آنها را در همان دوره کودکی و نوجوانی به کارهای مختلف مشغول کنید تا طعم سختیها را تجربه کنند.
7) سواد مالی را به بچهها آموزش دهید: تا زمانی که قانون لزوم زحمت کشیدن برای بهدست آوردن پول را تجربه کنند به بچهها اصول مهم سواد مالی اعم از پسانداز، سرمایهگذاری و بهویژه بخشش را یاد دهید. به بچهها بیاموزید که در روی کره زمین هر کس نباید فقط در فکر برطرف کردن نیازهای مالی خود باشد. به آنها همدلی، به فکر دیگران بودن و اساساً ضرورت بخشش و همیاری به دیگران را آموزش دهید و در نهایت به آنها بیاموزید که حتی از پول توجیبی و پسانداز شخصی خود حداکثر 50% را مصرف کنند.
در خاتمه به یکی از بهترین راههای خردورزی تأکید میکنم و آن لزوم ایجاد حس خوب در زندگی بچههاست. سعی کنید به بچهها این حس را بدهید که از صمیم قلب دوستشان دارید و با هر میزان هوشی که دارند به آنها اعتماد میکنید و قبولشان دارید. این حس میتواند به شادی درونی فرزندان ما بیفزاید و یکی از عوامل مهم خردورزی در شخصیت فردی و اجتماعی آنها باشد و البته سبب موفقیتهای بسیار در آینده بچهها شود. به امید تربیت فرزندان هوشمند با خرد…
