گرانی شیر، زنگ خطر سوءتغذیه را به صدا درآورد
مریم غدیرپور
شیر و فرآوردههای لبنی از مهمترین اجزای سبد غذایی خانوار به شمار میروند و نقش اساسی در تأمین سلامت و نیازهای تغذیهای افراد جامعه دارند. این محصولات به دلیل دارا بودن کلسیم، پروتئین و سایر مواد مغذی، بهویژه برای رشد کودکان، استحکام استخوانها و حفظ سلامت عمومی ضروری هستند.
با این حال، در سالهای اخیر افزایش قیمت لبنیات به یکی از دغدغههای مهم خانوارها تبدیل شده و بر الگوی مصرف آنها تأثیر قابل توجهی گذاشته است.
اکنون ۱۰ روز از افزایش ۲۰ درصدی قیمت شیر خام در پسا جنگ گذشته است و مشاهدات عصر اقتصاد نشان میدهد که قیمت برخی محصولات لبنی حتی تا بیش از ۷۰ درصد نیز افزایش یافته است.
این مسئله نشان میدهد که افزایش بهای شیر خام، به عنوان ماده اولیه اصلی، تأثیر مستقیمی بر قیمت نهایی محصولات لبنی داشته و موجب شده است فشار اقتصادی بیشتری بر خانوارها وارد شود.
در چنین شرایطی، بسیاری از خانوادهها، بهویژه اقشار کمدرآمد، توان خرید سابق خود را از دست میدهند و ناچار به کاهش مصرف شیر و لبنیات میشوند.
کاهش مصرف سرانه شیر و فرآوردههای لبنی، علاوه بر آنکه یک مسئله اقتصادی به شمار میرود، میتواند پیامدهای منفی گستردهای در حوزه سلامت و تغذیه جامعه نیز به همراه داشته باشد. از این روعصراقتصاد، به بررسی تأثیر گرانی شیر بر کاهش مصرف سرانه، از جنبههای اقتصادی، اجتماعی و بهداشتی، پرداخته است.
فاصله چشمگیر ایران با استانداردهای جهانی
علی احسان ظفری، مدیرعامل اتحادیه تعاونیهای لبنی، در گفتوگوی با عصر اقتصاد با هشدار نسبت به شتاب گرفتن موج گرانی در بازار لبنیات گفت: «گران شدن لبنیات حتماً سرانه مصرف مردم را پایین میآورد.»
او تأکید کرد: کاهش مصرف لبنیات موضوع امروز و دیروز نیست و این روند از مدتها قبل آغاز شده، اما حالا با جهشهای پیاپی قیمت، وارد مرحله نگرانکنندهتری شده است.
گرانی لبنیات در عمل نسل آینده را با بحران مواجه میکند؛ نسلی که باید از امروز مواد مغذی کافی دریافت کند اما زیر فشار اقتصادی، از ابتداییترین نیازهای تغذیهای محروم میشود
ظفری با اشاره به فاصله چشمگیر ایران با استانداردهای جهانی افزود: «سرانه مصرف لبنیات در ایران حدود یکچهارم میانگین جهانی است.»
به گفته او، ادامه این مسیر یعنی کوچکتر شدن سفره مردم و بزرگتر شدن تبعات سلامت عمومی؛ از سوءتغذیه پنهان تا آسیبهای جدیتر برای کودکان، نوجوانان و سالمندان.
مدیرعامل اتحادیه تعاونیهای لبنی، انگشت اتهام گرانی را مستقیم به سمت دولت گرفت و گفت عامل اصلی این افزایشها، سیاستهای دولتی در قیمتگذاری مواد اولیه است.
بحران در کمین لبنیات
او توضیح داد: «دولت شیر خام را در همین چند روزه از کیلویی ۴۶ هزار تومان به ۶۱ هزار تومان رسانده است.» ظفری همچنین از جهش دیگر در هزینه تولید خبر داد و افزود: «وقتی دولت نرخ چربی حاصل شیر را از ۴۵۰ هزار تومان به ۶۵۰ هزار تومان افزایش میدهد، دیگر چه انتظاری از بازار دارید؟»
او با لحنی صریح ادامه داد: وقتی مواد اولیه با چنین سرعتی گران میشود، ثابت ماندن قیمت لبنیات عملاً غیرممکن است؛ چون تولیدکننده نمیتواند با هزینههای جدید، محصول را با نرخهای قبلی عرضه کند.
ظفری هشدار داد :این فشار در نهایت به مصرفکننده منتقل میشود؛ مصرفکنندهای که درآمدش همپای افزایش هزینهها بالا نرفته و در عمل، ناچار به حذف یا کاهش خرید لبنیات میشود.
به گفته ظفری، «با این اقدام دولت و با این وضعیت درآمد مردم، قیمت لبنیات به زودی به نقطهای میرسد که خرید آن دیگر برای مردم توجیهی نخواهد داشت.»
او تأکید کرد: اگر روند فعلی اصلاح نشود، نتیجه روشن است: سرانه مصرف بیش از پیش کاهش مییابد، فشار معیشتی تشدید میشود و سلامت تغذیهای جامعه با یک بحران آرام مواجه خواهد شد.
سلامت مردم قربانی گرانی شیر
دکتر محمد هاشمی، متخصص تغذیه، در گفتوگو با عصر اقتصاد با انتقاد از موج فزاینده گرانی شیر و فرآوردههای لبنی خاطرنشان کرد: طبیعی است که این وضعیت تبعاتی گسترده و نگرانکننده برای جامعه داشته باشد.
وی بیان کرد: وقتی قیمت شیر، پنیر، ماست و سایر لبنیات از توان خرید بخش بزرگی از مردم خارج میشود، دیگر نمیتوان آن را صرفاً یک نوسان قیمتی در بازار مواد غذایی تلقی کرد؛ این موضوع مستقیماً با سلامت عمومی، فقر تغذیهای و آینده نسل بعدی گره خورده است.
هاشمی یادآور شد: طی سالهای گذشته مردم بهتدریج ناچار شدهاند بخشی از اقلام ضروری غذایی خود را حذف کنند و به سمت مواد جایگزین ارزانتر اما کمارزشتر حرکت کنند.
او تصریح کرد: این روند بهوضوح نشان میدهد که سفره خانوار هر روز کوچکتر شده و کیفیت تغذیه در حال سقوط است. این متخصص تغذیه هشدار داد ادامه چنین شرایطی آثار مستقیمی بر فقر، سلامت و وضعیت بهداشتی جامعه خواهد گذاشت و در بلندمدت پیامدهای اجتماعی و درمانی خود را آشکار میکند.
وی همچنین تأکید کرد: گرانی لبنیات در عمل نسل آینده را با بحران مواجه میکند؛ نسلی که باید از امروز مواد مغذی کافی دریافت کند اما زیر فشار اقتصادی، از ابتداییترین نیازهای تغذیهای محروم میشود.
هاشمی اظهار کرد اگر این روند اصلاح نشود، باید منتظر حذف حتی یک صبحانه ساده مانند کره و پنیر از سفره بسیاری از خانوادهها بود.
او اضافه کرد بیشترین آسیب این وضعیت متوجه کودکان و سالمندان است؛ گروههایی که بیش از همه به لبنیات نیاز دارند، اما نخستین قربانیان حذف آن از سبد غذایی خواهند بود.
سوتغدیه پنهان در راه است
این متخصص تغذیه، تأکید کرد: در شرایطی که بسیاری از منابع پروتئینی مانند گوشت، مرغ و ماهی برای اقشار کمدرآمد عملاً از دسترس خارج شدهاند، لبنیات یکی از معدود منابع مغذیِ قابل اتکا برای این گروهها بوده است؛ اما حالا همان هم در آستانه لاکچری شدن قرار گرفته و بهتدریج از سفره خانوار حذف میشود.
وی بیان کرد: حذف شیر، ماست و پنیر فقط یک تغییر مصرفی نیست، بلکه آغاز یک زنجیره آسیبزاست که مستقیم به سوءتغذیه پنهان، ضعف سیستم ایمنی و افزایش هزینههای درمانی ختم میشود. هاشمی یادآور شد این روند بیش از همه کودکان را هدف میگیرد؛ کودکانی که برای رشد استخوان، قد و تکامل بدن به دریافت کافی پروتئین و کلسیم نیاز دارند.
این متخصص تغذیه تصریح کرد: دولت باید فوراً به داد این بخش از سبد غذایی برسد؛ چون ادامه بیتوجهی، رشد کودکان را نشانه رفته و تبعات آن سالها بعد به شکل بحرانهای سلامت و اجتماعی آشکار خواهد شد.
سخنی به مسئولان
آنچه امروز در بازار شیر خام و لبنیات جریان دارد، دیگر یک افزایش قیمت عادی تلقی نمیشود، بلکه به یک فشار کمرشکن و آشکار بر سبد غذایی مردم تبدیل شده است.
وقتی قیمت لبنیات با شتابی نزدیک به ۱۰۰ درصد بالا میرود و درآمد حقوقبگیران تنها حدود ۲۰ درصد افزایش پیدا میکند، دولت عملاً مردم را به حذف یکی از ضروریترین اقلام غذایی وادار میکند.
اگر برای مابهالتفاوت قیمت شیر خام و محصولات نهایی چارهای فوری اندیشیده نشود و اگر یارانهای مستقیم برای اقلام حیاتی لبنی اختصاص پیدا نکند، لبنیات خیلی زود از یک کالای ضروری به یک کالای لوکس تبدیل میشود.
نام این جلسات افزایش قیمت را «کارگروه امنیت غذایی» میگذارند، اما خروجی چنین تصمیماتی مستقیماً امنیت غذایی را تضعیف میکند و سلامت جامعه را هدف قرار میدهد. وقتی ارزانترین پنیر به مرز ۲۰۰ هزار تومان میرسد و شیر نایلونی بیش از ۱۰۰ درصد گران میشود، این فقط یک آمار اقتصادی ثبت نمیشود، بلکه دسترسی دهکهای پایین به پروتئین و کلسیم قطع میشود.
این مسیر نهتنها رشد کودکان را تهدید میکند، بلکه سالمندان را هم در معرض آسیبهای جدی قرار میدهد. اگر این بیتدبیری ادامه پیدا کند، دولت در سالهای آینده باید چندین برابر یارانه امروز را صرف درمان پوکی استخوان، سوءتغذیه و عوارض ناشی از فقر غذایی کند.
