سراب یارانه در کویر دستمزد کارگری

مریم غدیرپور

جهش تورم نقطه به نقطه شهریور به ۸۳.۸ درصد و ثبت رکورد ۱۱۸.۱ درصدی در بخش کالاها، تعمیق بحران معیشتی طبقه کارگر را در گزارش‌های رسمی آشکار ساخته است؛ با این حال دولت به دلیل نگرانی از تعمیق کسری بودجه، تشدید ناترازی بانکی و گرفتاری در مارپیچ دستمزد-تورم، از ترمیم دستمزد در نیمه دوم سال طفره می‌رود و ترجیح می‌دهد بار کسری منابع را با طرح‌های بی‌اثر نظیر کالابرگ ۳۰۰ هزار تومانی پنهان سازد.

افزون بر این، تبدیل ارز ترجیحی به شوک‌های پیاپی در بازار کالا سبب شده تا سیاست‌گذار تثبیت دستمزد اسمی را تنها اهرم مهار تقاضا بداند و عملاً بر خلف وعده قانونی خود در شورای عالی کار پافشاری ورزد، علاوه بر این که سقوط ارزش پول ملی تا محدوده دلار ۲۵7 هزار تومانی، قدرت مانور مالی دولت را به حداقل رسانده است.

در نتیجه این سیاست انقباضی، دستمزد روزانه یک کارگر روزمزد که در خوش‌بینانه‌ترین حالت کمتر از ۶۰۰ هزار تومان برآورد می‌شود، در برابر تورم سه‌رقمی سبد خوراکی‌ها حتی تکافوی تهیه یک کیلوگرم گوشت قرمز یا اقلام بنیادین پروتئینی برای یک وعده خانواده را نمی‌دهد، در نهایت کارگران روزمزد با تبدیل کامل دستمزد روزانه خود به نان و نشاسته، به ورطه سوءتغذیه مفرط سقوط کرده‌اند و شکاف عمیق میان درآمد روزانه و هزینه معیشت، توان بقای اقتصادی آنان را به کلی بلعیده است.

عصر اقتصاد برای واکاوی راهکارهای عملیاتی حمایت از معیشت کارگران روزمزد در این ساختار تورم‌زده به سراغ عباس سلیمیان اقتصاددان و استاد دانشگاه رفته است تا دیدگاه‌های این صاحب‌نظر را درباره میزان کارآمدی طرح کالابرگ، مهار امواج تورمی و چگونگی حفظ توان بقای نیروهای کار روزمزد جویا شود.

کالابرگ سیصدهزار تومانی شوخی تلخ با کارگران روزمزد است

عباس سلیمیان اقتصاددان و استاد دانشگاه با انتقاد از رویکرد حمایتی دولت در مواجهه با امواج گرانی تصریح کرد: وعده جبران هزینه‌های معیشتی از محل تعدیل بهای بنزین به هیچ عنوان با واقعیت‌های میدانی همخوانی ندارد زیرا جهش صددرصدی نرخ سوم بنزین از پنج هزار تومان به ده هزار تومان موج سهمگینی از تورم انتظاری را در تمام سطوح توزیع کالا رقم زده است.

بحرانی‌ترین لایه ماجرا نادیده انگاشتن کارگران روزمزد است؛ زیرا این گروه به سبب اشتغال غیررسمی و فقدان پرونده‌های بیمه‌ای مشخص عملاً در داده‌های پایگاه رفاه ایرانیان ثبت نشده‌اند و در محاسبات دهک‌بندی یارانه‌ای ناپدید باقی مانده‌اند

وی در ادامه افزود: زمزمه‌های افزایش ۳۰۰ هزار تومانی اعتبار کالابرگ الکترونیک در برابر این جهش ساختاری سوخت شوخی تلخی بیش به شمار نمی‌رود و این مبلغ ناچیز حتی توان پوشش کسری یک قلم کالای اساسی سفره خانوار را در طول ماه ندارد.

افزون بر این بحرانی‌ترین لایه ماجرا نادیده انگاشتن کارگران روزمزد است زیرا این گروه به سبب اشتغال غیررسمی و فقدان پرونده‌های بیمه‌ای مشخص عملاً در داده‌های پایگاه رفاه ایرانیان ثبت نشده‌اند و در محاسبات دهک‌بندی یارانه‌ای ناپدید باقی مانده‌اند، علاوه بر این که رکود سنگین حاکم بر بخش ساختمان و کارگاه‌های خرد کارگران روزمزد را به مرز بیکاری کامل کشانده است، در نتیجه واریز چند صد هزار تومان اعتبار اعطایی هیچ گرهی از بحران سرسام‌آور مسکن و تغذیه این قشر فرودست نمی‌گشاید و دولت با تداوم این سیاست‌های تکلیفی ناتوان سفره نیروهای مولد بی‌پناه را رسماً به باد حراج سپرده است.

کالابرگ سیصدهزار تومانی سرپوش بی‌اثر بر تعمیق فقر است

سلیمیان با تاکید بر ناکارآمدی سازوکار توزیع یارانه‌ها خاطرنشان ساخت: شکاف عمیق میان مبلغ ناچیز کالابرگ با جهش افسارگسیخته قیمت اقلام خوراکی نشان می‌دهد حتی واریز ۳۰۰ هزار تومانی به حساب سه دهک نخست نیز توان پر کردن گسل عمیق هزینه‌های زندگی را ندارد، افزون بر این که شتاب گرانی سفره محرومان را خالی‌تر ساخته است.

سلیمیان با نقد سیاست‌گذاری فعلی تصریح کرد: تخصیص منابع حمایتی برای سبد معیشت کارگران باید تفاوت ماهوی با عموم مردم داشته باشد، زیرا تورم درمانی و مواد غذایی فشار مضاعف بر این قشر تحمیل می‌کند و با نرخ تورم کنونی هیچ بسته حمایتی پاسخگوی هزینه‌های موجود نیست.

وی در ادامه افزود: امروز قیمت یک شونه تخم‌مرغ بخش بزرگی از دستمزد روزانه یک کارگر را می‌بلعد و این یعنی دریافتی هشت ساعت کار طاقت‌فرسا حتی کفاف خرید یک قلم پروتئینی ساده را نمی‌دهد، در نتیجه وقتی حقوق بدین حد ناچیز است، کالابرگ عملاً نقشی در بهبود معیشت ایفا نمی‌کند، افزون بر این اگر فرض کنیم رقم کالابرگ سیصد هزار تومان اضافه شود، این اعتبار حتی هزینه تهیه یک کنسرو لوبیا را هم پوشش نمی‌دهد، بنابراین اولویت اصلی دولت باید ترمیم دستمزدها باشد و پس از آن حمایت یارانه‌ای تعریف شود، علاوه بر این با تداوم وضعیت کنونی، سفره معیشت کارگران روزمزد بیش از پیش کوچک و ناچیز خواهد شد.

کلام آخر

دولت به جای توزیع مستقیم مابه‌التفاوت منابع حاصل از تعدیل بنزین بهتر است به تعهدات بر زمین مانده خود در شورای عالی کار بازگردد و به وعده ترمیم دستمزد در نیمه دوم سال جامه عمل بپوشاند، زیرا تا هنگامی که قدرت خرید پایه نیروی کار به صورت ریشه‌ای ترمیم نشود، هرگونه تزریق نقدینگی تحت عنوان کالابرگ مقهور امواج تورمی خواهد شد و در هر ساختاری گام‌ها عقب‌تر از شتاب قیمت‌ها می‌ماند.

افزون بر این، حتی اگر همین امروز نیز افزایش ۳۰۰ هزار تومانی اعتبار معیشتی به حساب سرپرستان خانوار واریز شود، اثر آن پیشاپیش در برابر تورم نقطه به نقطه شهریور دود شده است و گرهی از بحران دخل و خرج اقشار ضعیف باز نمی‌کند، در نتیجه تنها راهکار خروج از این بن‌بست معیشتی احیای ظرفیت دستمزد واقعی متناسب با سبد هزینه‌ها به شمار می‌رود تا کرامت انسانی کارگران زیر بار تورم سرکوب نشود.