بخشی از جامعه نخبگانی کشور در سالهای اخیر از مطالبهگری صرف عبور کرده و خواهان حضور مستقیمتر در عرصه عمومی و فرآیندهای تصمیمگیری شده است.
با این حال، ورود متخصصان به حوزه سیاست و مدیریت عمومی، پرسشهایی درباره نحوه انتخاب افراد، معیارهای نمایندگی، شفافیت مالی و تشکیلاتی و همچنین نسبت میان تخصص علمی و مسئولیت سیاسی ایجاد میکند.
تخصص دانشگاهی به تنهایی نمیتواند ضامن موفقیت در اداره یک نهاد عمومی باشد و در کنار دانش تخصصی، آشنایی با حقوق عمومی، اقتصاد سیاسی، ساختارهای اجتماعی و سازوکارهای تصمیمگیری نیز اهمیت دارد.
تأکید بر استفاده از ظرفیت همه گروههای اجتماعی
رئیس انجمن نخبگان ایران همچنین بر ضرورت استفاده از ظرفیت گروههای مختلف اجتماعی تأکید کرد و گفت جنسیت، قومیت و گرایش مذهبی نباید مانعی برای بهرهگیری از توان افراد نخبه باشد.
به گفته او، حضور متخصصان از گروههای مختلف مذهبی و اجتماعی در ساختار نخبگانی کشور مورد استقبال قرار دارد. چنین رویکردی، موضوع استفاده از سرمایه انسانی را تنها به حوزه تخصص محدود نمیکند و آن را با مسئله انسجام اجتماعی نیز مرتبط میسازد.
بر این اساس، در یک نظام مبتنی بر شایستهگزینی، ملاک انتخاب افراد باید بیش از هر چیز با نیازهای واقعی جایگاه، تواناییهای حرفهای و تخصص مورد نیاز آن مسئولیت ارتباط داشته باشد.
نقش نخبگان در شناسایی و حل مسائل
در پایان این همایش، شهپری بر ضرورت تغییر نقش نخبگان در فرآیندهای تصمیمسازی تأکید کرد. بر اساس این دیدگاه، نخبگان نباید تنها در برنامههای مناسبتی مورد توجه قرار گیرند، بلکه باید در شناسایی مسائل، ارائه راهکار و ارزیابی نتایج سیاستها نیز نقش داشته باشند.
او تأکید کرد که نخبگان نباید رقیب مدیران تلقی شوند و هدف از حضور آنان، تصاحب جایگاههای مدیریتی نیست، بلکه باید از دانش و تخصص آنان برای حل مسائل کشور استفاده شود.
تحقق چنین رویکردی نیازمند ایجاد ارتباط مؤثرتر میان دولت، دانشگاه و جامعه تخصصی است؛ به گونهای که نهادهای علمی صرفاً تولیدکننده گزارش و دستگاههای اجرایی تنها دریافتکننده پیشنهادها نباشند. در این چارچوب، هدف اصلی باید تبدیل دانش تخصصی به تصمیمهای اجرایی و تبدیل تصمیمها به نتایج قابل سنجش باشد.
همایش روز ملی نخبگان امسال نیز از این منظر، علاوه بر جنبه تقدیر از چهرههای علمی، فرصتی برای طرح دوباره ضرورت استفاده مؤثرتر از سرمایه انسانی کشور بود؛ ضرورتی که بر اساس آن، نخبگان باید از حاشیه فرآیند تصمیمگیری به متن حل مسائل ملی منتقل شوند.
اجرایی شدن این رویکرد به مجموعهای از اقدامات از جمله شفاف شدن معیارهای شایستهگزینی، تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت، فراهم شدن دسترسی تصمیمگیران به دانش تخصصی، توسعه تجاریسازی فناوری، اصلاح سازوکارهای مشارکت نخبگان و تعریف فرآیند مشخص برای شناسایی و حل مسائل واقعی کشور نیاز دارد.
در صورت تحقق این سازوکارها، روز ملی نخبگان میتواند از یک مناسبت تقویمی فراتر رود و به یادآوری مستمر ضرورت حفظ و بهکارگیری سرمایه انسانی تبدیل شود؛ سرمایهای که برای تربیت آن هزینه میشود و برای حفظ و اثرگذاری آن نیز به سیاستها و سازوکارهای پایدار نیاز است.
