صنعت تایر؛ زخم خورده قیمت‌گذاری دستوری

لیلا ابوالفتحی

رئیس انجمن صنعت تایر ایران با انتقاد از طولانی بودن فرآیند اصلاح قیمت‌ها، تاکید کرد که قیمت‌گذاری باید بر اساس آنالیز روز هزینه‌های تولید انجام شود؛ چراکه تغییرات سریع نرخ ارز، مواد اولیه و هزینه‌های تولید، روش فعلی را ناکارآمد کرده است.

جمال میرزایی، رئیس انجمن صنعت تایر ایران در نشست خبری با اصحاب رسانه گفت: صنعت تایر در سال‌های اخیر پیشرفت قابل توجهی داشته و امروز در بخش تایرهای سواری به خودکفایی رسیده و اگرچه برای برخی سایزها و محصولات خاص، متناسب با نیاز مصرف‌کنندگان، همچنان واردات انجام می‌شود، اما ظرفیت تولید داخل به گونه‌ای است که امکان تامین تقریبا تمامی نیاز کشور در این بخش وجود دارد.

وی افزود: در حوزه تایرهای باری و اتوبوسی نیز در حال حاضر بیش از ۳۰ درصد نیاز کشور از طریق تولید داخلی تامین می‌شود و ظرفیت تولید موجود حتی امکان پوشش حدود ۴۰ درصد نیاز بازار را دارد. علاوه بر این، شرکت‌های تولیدکننده در حال اجرای طرح‌های توسعه‌ای هستند و در صورت تامین ارز و حمایت‌های لازم، امکان افزایش سهم تولید داخلی به بیش از ۹۰ درصد نیز وجود خواهد داشت.

رئیس انجمن صنعت تایر ایران با بیان اینکه حدود ۱۰ شرکت تایرساز کشور در حال اجرای طرح‌های توسعه هستند، گفت: بسیاری از این پروژه‌ها پیشرفت قابل توجهی داشته‌اند، اما از سال ۱۴۰۲ و با حذف ارز ماشین‌آلات و تخصیص نیافتن ارز برای طرح‌های توسعه، روند اجرای آنها با کندی یا توقف مواجه شده و طرح‌های مربوط به تولید تایرهای معدنی و فوق‌سنگین نیز به دلیل مشکلات ارزی متوقف مانده‌اند.

میرزایی با تاکید بر اینکه صنعت تایر از ظرفیت بالایی برای توسعه صادرات برخوردار است، تصریح کرد: حدود ۷۰ درصد مواد اولیه این صنعت از داخل کشور تامین می‌شود و این موضوع امکان شکل‌گیری یک زنجیره تامین قدرتمند را فراهم کرده که در صورت حمایت از طرح‌های توسعه علاوه بر تامین کامل نیاز داخلی، امکان حضور پررنگ‌تر در بازارهای صادراتی و تبدیل شرکت‌های داخلی به بازیگران منطقه‌ای نیز فراهم خواهد شد.

وی با اشاره به مشکلات سال گذشته صنعت تایر اظهار کرد: در سال گذشته تنها حدود ۵۰ درصد ارز مورد نیاز برای تامین مواد اولیه تخصیص یافت و از سوی دیگر، قیمت‌گذاری دستوری نیز امکان جبران افزایش هزینه‌های تولید را از تولیدکنندگان گرفت و در حالی که ظرفیت افزایش ۲۰ درصدی تولید وجود داشت، تولید صنعت در نهایت حدود هشت درصد کاهش یافت و در مجموع این صنعت اثر منفی نزدیک به ۳۰ درصدی را تجربه کرد.

رئیس انجمن صنعت تایر ایران ادامه داد: مشکلات تامین ارز، کمبود نقدینگی و افزایش هزینه‌های تولید همچنان ادامه دارد، اما تولیدکنندگان به دنبال افزایش غیرمنطقی قیمت‌ها یا کسب سودهای غیرمتعارف نیستند، بلکه تنها خواهان اصلاح قیمت‌ها متناسب با هزینه‌های واقعی تولید هستند تا بتوانند روند تولید را حفظ کنند.

میرزایی گفت: محدودیت‌های ایجادشده در حمل‌ونقل دریایی، زمینی و ریلی باعث شده هزینه واردات مواد اولیه به شدت افزایشی شود؛ به‌طوری که هزینه حمل هر کانتینر از چین به ایران که پیش از این حدود هزار دلار برای هر تن بود و امروز به خاطر مشکلات حمل و نقل دریابی به حدود ۱۸ هزار دلار از طریقی ریلی و زمینی رسیده است.

وی با انتقاد از طولانی بودن فرآیند اصلاح قیمت‌ها اظهار کرد: در شرایطی که طی چند ماه، نرخ ارز، قیمت نفت و هزینه مواد اولیه پتروشیمی‌ها بارها تغییر می‌کند، بررسی صورت‌های مالی حسابرسی‌شده مربوط به یک یا دو سال گذشته نمی‌تواند مبنای مناسبی برای قیمت‌گذاری باشد و پیشنهاد صنعت تایر این است که قیمت‌ها بر اساس آنالیز روز هزینه‌های تولید تعیین شود، چراکه فرآیند چندماهه اصلاح قیمت‌ها عملا کارایی خود را از دست داده است.

او افزود: تنها در ماه‌های اخیر قیمت برخی مواد اولیه مورد نیاز صنعت، از جمله برخی گریدهای کائوچوی مصنوعی، چندین برابر شده؛ به‌گونه‌ای که ماده اولیه‌ای که پیش‌تر با قیمت حدود ۱۴۰ هزار تومان خریداری می‌شد، امروز با قیمت ۵۵۰ تا ۶۰۰ هزار تومان از طریق واردات تامین می‌شود و همین موضوع به تنهایی بیش از ۲۲ درصد بر قیمت تمام‌شده محصولات اثر گذاشته است.

رئیس انجمن صنعت تایر ایران با اشاره به مشکلات ایجادشده در تامین مواد اولیه داخلی گفت: توقف تولید برخی گریدهای کائوچوی مصنوعی در مجتمع‌های پتروشیمی داخلی باعث شده تولیدکنندگان ناچار به واردات این مواد با ارز آزاد شوند؛ موضوعی که علاوه بر افزایش هزینه‌ها، مشکلات متعددی در تامین ارز و ترخیص کالا ایجاد کرده است.

مبرزایی درباره وضعیت تولید تایرهای باری و اتوبوسی، اظهار کرد: در حال حاضر دو شرکت داخلی در این حوزه فعالیت می‌کنند و با وجود ظرفیت تامین حدود ۴۰ درصد نیاز کشور، به دلیل محدودیت‌های موجود، میزان تولید به حدود ۳۰ درصد نیاز بازار رسیده و در صورتی که حدود ۱۰۰ میلیون یورو برای تکمیل طرح‌های توسعه‌ای این بخش اختصاص یابد، امکان افزایش ظرفیت تولید و تامین حدود ۶۰ درصد نیاز کشور فراهم خواهد شد.

وی گفت: در حالی که واردات تایرهای باری و اتوبوسی با تعرفه پایین و بهره‌مندی از ارز ترجیحی انجام می‌شود، تولیدکنندگان داخلی از چنین حمایت‌هایی برخوردار نیستند و همین موضوع قدرت رقابت تولید داخل را کاهش داده است.

رئیس انجمن صنعت تایر خاطرنشان کرد: صنعت تایر مخالف نظارت بر بازار نیست، اما معتقد است قیمت‌گذاری باید متناسب با واقعیت‌های اقتصادی و هزینه‌های روز تولید انجام شود و در حال حاضر صنعت تایر حدود ۹۵ درصد نیاز کشور در بخش تایرهای سواری و حدود ۷۰ درصد کل نیاز بازار را تامین می‌کند و هرگونه اختلال در تامین ارز، مواد اولیه یا نقدینگی می‌تواند در ماه‌های آینده روند تولید و تأمین بازار را با چالش مواجه کند.

میرزایی در پایان گفت: به صورت کلی سرانه مصرف تایر کشور حدود ۴۲۰ هزار تن در سال است که ۳۰۰ هزار تن از این سرانه از طریق تولید داخل و ۱۲۰ هزار تن از طریق واردات تامین می‌شود در حالی که چند واحد تولیدی داخلی ۱۵۰ هزار تن ظرفیت مازاد پیش بینی کرده‌اند که در طرح‌های توسعه آنها حدود ۴۰ درصد پیشرفت رخ داده و با ۳۵۰ میلیون یورو سرمایه‌گذاری می‌توان ۱۵۰ هزار تن ظرفیت پیش بینی شده را محقق کرد.

قیمت‌گذاری دستوری بلای جان صنعت تایر

در ادامه امیرحسین بیگلری، دبیر انجمن صنفی صنعت تایر ایران با اشاره به چالش تامین مواد اولیه برای تولیدکنندگان صنعت تایر گفت: متاسفانه پس از جنگ اخیر برخی از صنایع پتروشیمی به علت آسیب ناشی از جنگ دچار محدودیت در تولید شدند که همین مورد هزینه تامین مواد اولیه برای تولید تایر را افزایش داد.

وی افزود: در کنار این چالش مسئله برق و ناترازی آن در واحدهای تولیدی بسیار جدی شده به طوری که حتی برخی از واحدها با سه روز قطعی برق در هفته روبرو هستند و در کنار آن روش جایگزین یعنی سوخت گازوئیل به عنوان تامین برق داخلی برای واحدها به شدت با افزایش قیمت روبرو شده به طوری که به ازای هر لیتر گازوئیل ۳۱ هزار تومان دریافت می‌شود که همین موضوع هزینه نهایی تامین برق برای روزهای قطعی برق در واحدهای تولیدی را به شدت افزایش داده است.

دبیر انجمن صنعت تایر در پایان خاطرنشان کرد: در حالی که صنعت تایر طبق قانون مشمول قیمت گذاری دستوری نمی‌شود، اما متاسفانه تحت تاثیر قیمت گذاری دستوری قرار دارد که همین موضوع به زیان انباشته واحدهای تولیدی منجر شده است با این حال واحدهای تولیدی داخلی تا امروز توانستند نزدیک به ۸۰ درصد از ظرفیت تولید خود را حفظ کنند.

طلب ۵.۵ همت تایرسازان از خودروسازان

سپس هادی امیر شقاقی، عضو هیئت‌مدیره انجمن صنعت تایر ایران در این نشست خبری گفت: مردم امروز با محدودیت‌های اقتصادی مواجه هستند و طبیعی است که انتظار داشته باشند در حوزه قیمت‌گذاری، شرایط معیشتی آنها مورد توجه قرار بگیرد؛ اما باید توجه داشت که راهکار حل این مسئله، سرکوب قیمتی نیست، چراکه این سیاست در نهایت به زیان تولید و حتی مصرف‌کننده خواهد بود.

وی با بیان اینکه قیمت‌گذاری دستوری مانع شکل‌گیری سرمایه‌گذاری‌های جدید در صنعت می‌شود، تصریح کرد: ادامه این روند در آینده می‌تواند سهم تولید داخلی تایر را کاهش دهد و کشور را به سمت واردات سوق دهد و در این شرایط منابعی که می‌توانست صرف حفظ اشتغال جوانان ایرانی و توسعه تولید داخل شود، نصیب تولیدکنندگان خارجی خواهد شد.

تولید ۳۰۰ هزار تن تایر؛ جلوگیری از خروج ۶۰۰ میلیون دلار ارز شد

این عضو هیئت‌مدیره انجمن صنعت تایر گفت: سال گذشته صنعت تایر کشور با وجود مشکلات متعدد، حدود ۲۹۶ هزار تن تولید داشت که تقریبا مشابه رکورد سال قبل از آن بود و این در حالی است که سال گذشته کشور شرایط دشواری را تجربه کرد و با وجود محدودیت‌ها، تولید تایر در سایه دو جنگ حفظ شد.

امیرشقاقی ادامه داد: به‌ صورت تقریبی هر کیلوگرم تایر حدود یک دلار ارزش دارد و با تولید نزدیک به ۳۰۰ هزار تن تایر در کشور، صنعت تایر توانسته حدود ۶۰۰ میلیون دلار از خروج ارز جلوگیری کند و این دستاورد در شرایطی حاصل شده که تولیدکنندگان با محدودیت شدید نقدینگی، مشکلات تامین مواد اولیه و چالش‌های ارزی مواجه بوده‌اند.

وی تاکید کرد: صنعت تایر تنها یک کارخانه نیست، بلکه زنجیره‌ای از صنایع مختلف را شامل می‌شود که تولیدکنندگان علاوه بر تامین بخشی از مواد اولیه از خارج، از تولیدکنندگان داخلی نخ، پتروشیمی‌ها و صنایع تولیدکننده دوده نیز استفاده می‌کنند و فعالیت این صنایع به پویایی و استمرار صنعت تایر وابسته است.

این عضو هیئت مدیره انجمن صنعت تایر تصریح کرد: ما معتقد نیستیم که قیمت‌ها بدون ضابطه تعیین شود یا قیمت‌های غیرمنطقی به بازار تحمیل شود، بلکه معتقدیم قیمت‌ها باید بر مبنای هزینه‌های واقعی تولید و شرایط بازار تعیین شود و دستگاه‌هایی مانند سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان، نقش نظارتی خود را حفظ کنند. نظارت باید بر چند محور صورت بگیرد از جمله اینکه قیمت‌گذاری عادلانه، نظام توزیع شفاف و منصفانه و تولید نیز متناسب با نیاز واقعی بازار انجام شود.

امیرشقاقی با اشاره به توانمندی صنعت تایر کشور در ارتقای کیفیت گفت: اگر محدودیت‌های موجود در حوزه قیمت‌گذاری و تامین مواد اولیه اصلاح شود، صنعت تایر ایران این ظرفیت را دارد که همگام با استانداردهای روز دنیا، از جمله استانداردهای جدید اروپایی در حوزه آلایندگی و فناوری‌های نوین حرکت کند.

عضو هیئت‌مدیره انجمن صنعت تایر ایران گفت: با وجود مشکلات سال گذشته از جمله جنگ، محدودیت‌های ارزی، تاخیر در تخصیص ارز و افزایش نرخ ارز از حدود ۷۰ هزار تومان به ۱۴۰ هزار تومان که نیاز نقدینگی صنعت را افزایش داد، شرکت‌های تایرسازی به فعالیت‌های توسعه‌ای خود ادامه دادند.

امیرشقاقی همچنین درباره تعامل واحدهای تولیدی تایر با خودروسازان داخلی گفت: بخش قابل توجهی از تولیدات تایرسازان از طریق شرکت‌های خودروسازی و در قالب تایرهای مورد استفاده در خودروهای صفر کیلومتر به بازار عرضه می‌شود و همکاری مناسبی میان دو بخش وجود دارد؛ با این حال، مجموع مطالبات صنعت تایر از شرکت‌های خودروسازی به حدود پنج هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان (۵.۵ همت) رسیده که با توجه به محدودیت‌های نقدینگی، فشار مضاعفی به تولیدکنندگان وارد می‌کند.

قیمت‌گذاری ثابت برای صنعت تایر امکان‌پذیر نیست

در بخش دیگر این نشست، محمدرضا گنجی، رئیس انجمن زنجیره ارزش تایر ایران اظهار کزد: ما از یک زنجیره پیچیده از واردات مواد اولیه گرفته تا تولید داخلی قطعاتی نظیر سیم، نخ و کربن تایر خریداری می کنیم افزایش چشمگیر قیمت برخی مواد اولیه (مانند اکسید روی) در بازه‌های زمانی کوتاه، نشان می‌دهد که قیمت‌گذاری ثابت و مقطعی امکان‌پذیر نیست.

وی با انتقاد از عملکرد سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان در ورود به حوزه تعیین قیمت، تصریح کرد: وظیفه ذاتی این سازمان باید از کنترل قیمت به سمت نظارت بر توزیع تغییر یابد. بهترین راهکار این است که تعیین قیمت بر عهده کارخانه‌ها و انجمن‌های صنفی باشد و سازمان حمایت، تنها بر این نظارت کند که کالا با قیمت مصوب و بدون واسطه‌گری‌های غیرقانونی (مانند تهلنجی یا خروج غیرقانونی کالا) به دست مصرف‌کننده برسد.

گنجی به مقایسه کیفیت تایر داخلی و خارجی پرداخت و اظهار کرد: استاندارد تایر تولید شده در ایران، ترکیبی از استانداردهای سطح بالای اروپایی است که قطعاً از کیفیت کالاهای چینی برتر است. به عنوان مثال، وزن تایر پراید در تولیدات داخلی حدود ۶ کیلوگرم است، در حالی که برخی نمونه‌های وارداتی با وزن ۴.۵ کیلوگرم در بازار موجودند که این نشان‌دهنده کاهش کیفیت در ازای قیمت کمتر است.

این مقام صنفی با تأکید بر نقش رسانه ها در ارتقای فرهنگ خرید کالای ایرانی، افزود: حمایت از تولیدکننده داخلی، تنها راه حفظ اشتغال نسل جوان و جلوگیری از وابستگی به واردات است. ما باید با تبلیغات گسترده و نمایش کیفیت بالای محصولات خود، مردم را به خرید با افتخار کالای ایرانی ترغیب کنیم.

وی به یکی از فرصت‌های کلیدی برای کاهش فشار بر ارز کشور اشاره کرد و گفت: در حال حاضر کمبود لاستیک‌های اتوبوسی و کامیونی در کشور احساس می‌شود. سرمایه‌گذاری در این بخش (حتی با مبالغی کمتر از ۱۰۰ میلیون یورو) می‌تواند نرخ واردات در این حوزه را از حدود ۶۰ درصد به ۳۰ درصد کاهش دهد که این یک موفقیت بزرگ برای اقتصاد ملی و حفظ ذخایر ارزی خواهد بود.