گردشگری؛ صنعتی که بدون چاه نفت ثروت می‌سازد
سرهنگ علی صباحی فرد؛ معاون اجتماعی پلیس امنیت اقتصادی فراجا
گردشگری یکی از بزرگ‌ترین فعالیت‌های اقتصادی جهان است و برخلاف بسیاری از صنایع، از دل میراث فرهنگی، طبیعت و مهمان‌نوازی یک ملت درآمد می‌سازد.
کشورهایی با منابع نفتی کم هم می‌توانند از آن به یک موتور رشد تبدیل شوند. ایران نیز با تمدن چندهزارساله، تنوع اقلیمی، بناهای ثبت‌شده در فهرست جهانی و غذا و صنایع‌دستی غنی،میراث های فرهنگی ،آیین و سنت‌های دیدنی و … ظرفیتی دارد که هنوز بخش بزرگی از آن بلااستفاده مانده است.
بر اساس گزارش شورای جهانی سفر و گردشگری (WTTC)، بخش سفر و گردشگری در سال ۲۰۲۵ رقم ۱۱.۶ تریلیون دلار به تولید ناخالص جهانی افزود که حدود ۱۰ درصد اقتصاد جهان است و ۳۶۶ میلیون شغل، یعنی از هر نه شغل یکی، را پشتیبانی کرده است.
در همین سال تعداد ورودی‌های بین‌المللی به رکورد ۱.۵۴ میلیارد نفر رسید و هزینه‌ی گردشگران خارجی حدود ۲ تریلیون دلار بود. در سطح کشورها، اسپانیا نمونه‌ی برجسته‌ای است: این کشور در ۲۰۲۵ از ۹۶.۵ میلیون بازدیدکننده‌ی خارجی بهره برد و گردشگری حدود ۱۶ درصد تولید ناخالص آن و بیش از ۳.۲ میلیون شغل را شامل شد.
مزایای گردشگری برای اقتصاد:
۱. ارزآوری: هزینه‌ی گردشگر خارجی در حکم صادرات خدمات است و بدون خروج کالا از کشور، ارز می‌آورد.
۲. اشتغال گسترده: هتل، حمل‌ونقل، رستوران، راهنمای تور، صنایع‌دستی و خدمات محلی، همه به نیروی انسانی نیاز دارند و بخش مهمی از این مشاغل برای جوانان و زنان قابل دسترس است.
۳. توسعه‌ی مناطق محروم: گردشگری روستایی و طبیعت‌گردی، درآمد را به حاشیه می‌برد و از مهاجرت می‌کاهد.
۴. حفظ میراث: وقتی بنا و طبیعت درآمدزا باشند، انگیزه‌ی حفظشان بیشتر می‌شود.
۵. تعامل فرهنگی و تصویر ملی: هر گردشگر راضی، یک سفیر خوش‌نام برای کشور است.
۶. اثر زنجیره‌ای: رونق گردشگری به کشاورزی، صنایع غذایی، ساخت‌وساز و صنایع‌دستی هم سرایت می‌کند.
مشکلات و آسیب‌های احتمالی گردشگری بدون برنامه‌ریزی می‌تواند عوارضی هم داشته باشد: تخریب محیط‌زیست و فشار بر آب و زباله، فرسودگی بناهای تاریخی از ازدحام، گرانی مسکن و کالا در مقاصد پرطرفدار، وابستگی بیش از حد اقتصاد محلی به یک صنعت پرنوسان، و آسیب‌پذیری در برابر بحران‌ها مانند جنگ، بیماری‌های همه‌گیر و ناامنی. ازدحام بی‌ضابطه در برخی شهرهای اروپایی به اعتراض ساکنان انجامیده است.
چه کسانی چه کاری باید بکنند؟ وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی: سیاست‌گذاری باثبات، بازاریابی بین‌المللی، استانداردسازی خدمات و حفاظت از میراث را باید بطور خاص و مستمر در دستور کار قرار دهد.
وزارت امور خارجه: تسهیل صدور روادید، توافق معافیت روادید با کشورهای هدف و دیپلماسی گردشگری می‌تواند اثر مثبتی در این زمینه داشته باشد.
وزارت راه و شهرسازی و شرکت‌های حمل‌ونقل: افزایش پروازهای مستقیم، نوسازی ناوگان هوایی و ریلی، ایمنی و کیفیت جاده‌ها در رونق این صنعت اثر گذار است. بانک مرکزی و نظام بانکی: حل مشکل پرداخت و استفاده از کارت‌های بین‌المللی برای گردشگران خارجی مهم و لازم است.
وزارت کشور، استانداری‌ها و شهرداری‌ها: نظافت، امنیت و زیرساخت شهرهای گردشگری و مدیریت مقاصد در جذب گردشگران بسیار لازم است.
رسانه‌ها و مردم محلی: تصویرسازی درست از مقصدها و رفتار مهمان‌نواز و حرفه‌ای با گردشگر لازم و ضروری است.جمع‌بندیگردشگری فقط ورود چند مسافر نیست؛ زنجیره‌ای از اشتغال، ارزآوری، حفظ میراث و اعتبار ملی است.
تجربه جهانی نشان می‌دهد کشورهایی که به آن به‌عنوان صنعتی راهبردی نگاه کرده‌اند، درآمد پایدار ساخته‌اند.
برای ایران، مسیر رونق از چند گام می‌گذرد: ثبات مدیریتی و برنامه‌ی بلندمدت، تسهیل ورود و پرداخت، ارتقای زیرساخت و ایمنی، بازاریابی هوشمند، و توسعه‌ی پایدار که محیط‌زیست و فرهنگ محلی را حفظ کند.
اگر دولت و بخش خصوصی در این مسیر همکار شوند، گردشگری می‌تواند از ظرفیت بالقوه به ثروت واقعی تبدیل شود.
بدون شک رونق صنعت گردشگری نه تنها می تواند تأثیرات مستقیمی بر رشد و توسعه و رونق اقتصادی کشور داشته باشد.
همچنین می تواند تبعات مثبتی در بخش های فرهنگی،اجتماعی و … داشته باشد که باید این مهم بطور خاص در دستور کار متولیان امر قرار گیرد
