الزامات دولت سیزدهم در حوزه نفت

رضا پدیدار

رئیس كمیسیون انرژی و محیط زیست اتاق تهران

این روزها كه مباحث داغ حول وحوش آغاز به کار دولت سیزدهم در میان مردم و نیز در نشست‌ها و تجمع‌های حضوری و مجازی مطرح است، كمتر دیده شده است كه در زمینه كسب منابع درآمدی به عنوان مهمترین ابزار دستیابی به موفقیت‌ها و برنامه‌های دولت سخن به میان آید. ناگفته پیداست که یکی از منابع مهم درآمدی کشور ارزآوری مجموعه صنعت نفت و گاز است.

سیاست‌های كلی ابلاغی در بخش نفت و گاز بر اساس بند یك اصل 110 قانون اساسی در قالب و چارچوب سیاست‌های كلی نظام و نیز برنامه‌های پنج ساله نشانگر آن است كه وزیر جدید در این حوزه الزاما” رعایت هر یك از مواردی را که در ذیل برشمرده می‌شود باید به طور جدی مورد توجه قرار دهد و در مسیر رشد و توسعه آنها حركت کند:

اصول كلی مرتبط با صنعت نفت و گاز كه راهگشای برنامه‌های این صنعت خواهد بود باید به ترتیب و به شرح زیر مد نظر قرار گیرد و بدان توجه همه‌جانبه معطوف شود:

• اتخاذ تدابیر و راهكارهای مناسب برای گسترش و اكتشاف نفت و گاز و شناخت كامل از منابع كشور در تمام ابعاد وضعیت موجود و طرح‌های آینده اكتشافی كه در دست اقدام است.
• افزایش ظرفیت صیانت‌شده نفت ، متناسب با ذخایر موجود و برخورداری كشور از افزایش قدرت اقتصادی ، امنیتی و سیاسی و رعایت موازین هر یك از آنها.
• افزایش ظرفیت تولید گاز متناسب با حجم ذخایر كشور به منظور تامین مصرف داخلی و نیز حداكثرسازی جایگزینی با فرآورده‌های نفتی مطابق برنامه‌های مصوب.
• افزایش و گسترش تحقیقات بنیادی و توسعه­ای و تربیت نیروی انسانی متخصص و تلاش برای ایجاد مركز جذب و صدور دانش و خدمات فنی و مهندسی انرژی در سطح بین­المللی و  ارتقای فناوری در زمینه­های منابع صنایع و گاز و پتروشیمی به‌ویژه در سطح منطقه و ایجاد رقابت سالم در ابعاد كلی فعالیت‌های فوق.
• تلاش لازم و ایجاد سازمان‌دهی قانون­مند برای جذب منابع مالی مورد نیاز داخلی و نیز خارجی در امر نفت و گاز در بخش‌های مجاز و قانونی مطابق رئوس مصوب در قوانین بالادستی و دستورالعمل‌های صادرشده در این زمینه.
• بهره‌برداری از موقعیت منطقه‌ای و جغرافیایی كشور برای خرید و فروش، فرآوری و پالایش و معاوضه و انتقال نفت و گاز منطقه به بازارهای داخلی و جهانی.
• توجه جدی و وافر به بهینه‌سازی مصرف و نیز كاهش شدت مصرف انرژی مطابق مصوبات و دستورالعمل های صادره از سوی دولت‌های وقت و حاضر.
• جایگزینی صادرات فرآورده­های نفت و گاز و پتروشیمی به جای صدور مستقیم نفت خام و گاز طبیعی در جهت ایفای نقش توسعه­ای در طرح­های مصوب كشور.

با توجه به قانون نفت و نیز سایر قوانین كلان كشور همچون برنامه‌های پنج ساله‌ پنجم و ششم توسعه و نیز به موجب مفاد ماده سه قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت كه در سال 1391 در مجلس شورای اسلامی مصوب شد، وزارت نفت وظیفه اعمال اصل حاكمیت ملی ایران، مالكیت بر ذخایر و منابع نفت و گاز كشور و نیز تاسیسات نفت ، گاز و پتروشیمی و صنایع وابسته به آن را در شش حوزه كاری كه شرح كامل آن در قانون فوق آمده، عهده­دار شده است. در این باره برنامه ها و به عبارت بهتر راهبردها و راهكارهای عملیاتی برای وزارت نفت باید با مراعات اسناد بالادستی كه بخشی از آن بدان اشاره رفت تنظیم شود كه بتواند موقعیت لازم را برای كشور و حفظ منافع مردم فراهم کند. عناوین مهمترین اقداماتی كه در وضع كنونی كشور و با فرض ادامه یا تشدید آن در صنعت نفت باید مورد توجه قرار گیرد به شرح زیر است:

الف –  ایجاد ثبات در مدیریت صنعت نفت همراه با جلب  اعتماد و همراهی مدیران و كاركنان صنعت به منظور افزایش بهره وری و تلاش خستگی‌ناپذیر برای گذر موفق از وضع كنونی كه توجه به آن اجتناب ناپذیر است .

ب –  تامین به‌موقع انواع حامل‌های انرژی مصرفی مورد نیاز كشور با توجه به تولید و احیانا” واردات مواد حامل‌های مورد نیاز و رفع تنگناهای عملیاتی برای پالایش، انتقال و توزیع محصولات در ابعاد گسترده آن .

ج –   احیای ظرفیت تولید نفت خام كشور پس از كسب توافق نهایی در برنامه‌های برجام به میزان قبل از بروز تحریم‌ها به عنوان قدم نخست برنامه‌های تولیدی نفت و توسعه در چار چوب برنامه و بودجه كلان كشور كه در سه سناریو تعریف و اعلام شده  است.

د –  تلاش برای بازاریابی و بالابردن میزان صادرات نفت خام و دیگر فرآورده‌های نفتی از مجاری مطمئن با كشور های مصرف‌كننده و نیز با استفاده از همه ظرفیت‌های ملی برای این امر مهم و اثر گذار در اقتصاد ملی ایران.

هـ –  قایل شدن اولویت برای افزایش برداشت گاز از میدان پارس جنوبی با حل مشکلات و تسریع در راه‌اندازی و عملیاتی كردن واقعی فازهای باقیمانده با پیشرفت فیزیكی بالاتر و نیز میدان گازی كیش به عنوان یكی از بنادر صادراتی كشور.

و –  بهره گیری از جریان حداكثری از دیپلماسی نفت برای كاهش مشکلات صنعت نفت و كمك به كشور در عبور موفق از وضع فعلی با هماهنگی دیگر دستگاه‌های ذیربط و در ارتباط با كشورهای عضو اوپك و نیز سایر كشورهای مهم مصرف‌كننده نفت .

ز –  تلاش برای فعال كردن و به نتیجه رساندن مرحله به مرحله پترو پالایشگاه‌های جدید در اجرای قانون جدید حمایت از پترو پالایشگاه‌ها و نیز حمایت از توسعه صنایع پایین‌دستی نفت خام و میعانات گازی با استفاده از سرمایه‌گذاری مردمی و نیز ایجاد سهولت اجرایی برای اعطای تنفس خوراك به پترو پالایشگاهها از محل سهم صندوق توسعه ملی و رعایت قوانین مرتبط به آن .

ح –  رفع مشكلات تداركاتی واحدهای عملیاتی نفت در زمینه تعمیر و نگهداری چاه ها وتاسیسات مرتبط و نیز توسعه و راه اندازی طرح های با اولویت .

ط –  بهینه‌سازی مصرف انرژی از جمله با رفع تنگناهای عرضه در جایگاه‌های CNG و توجه به روند توسعه و گسترش اینگونه جایگاه‌ها در كشور بر اساس اولویت منطقه‌ای.

ی –  شروع به مطالعه برای اصلاح مجدد ساختار قراردادهای نفتی در كشور مطابق سیستم اجرایی و عملیاتی نظیر IPC ، با جلب همكاری همه صاحب‌نظران و دعوت از شركت های معتبر نفتی داخلی و خارجی به منظور پیشینه‌سازی منافع ملی .

ك –  رفع فوری موانع عملیاتی تولید نفت با توجه به محدودیت حاكم از تحریم و بسته شدن چاه‌ها برای تولید در كوتاه‌ترین زمان ممكن و با استفاده از پتانسیل‌های داخلی بویژه شركت‌های فعال در حوزه بالادستی و پایین دستی نفت و گاز .

ل –  توجه جدید به رفع موانع عملیاتی تولید و نیز صادرات محصولات پتروشیمی با توجه به برنامه‌های توسعه این صنعت كه در دولت دوازدهم ارائه و حجم تولید این صنعت از 65 هزار تن در سال 100 هزار تن افزایش خواهد یافت.

م –  رفع فوری موانع عملیاتی صادراتی میعانات گازی و LPG و LNG و نظایر آن با توجه به برنامه‌های مصوب كه قبلا در لوایح جداگانه ای ارائه شده است .

در این صورت بازآرایی و به تصویب رساندن یك راهبرد ویژه برای مدیریت عملیات صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی و پتروشیمی متناسب با وضع كنونی امری اجتناب ناپذیر است . لازم به توضیح است كه بر اساس اسناد بالادستی و برنامه‌های مصوب كه در سطح دولت و نیز نشست‌ها و گفت‌وگوهای‌انجام شده در پارلمان بخش خصوصی ، چشم‌انداز و اهداف كلان پیشنهادی صنعت نفت در افق بیست ساله 1420می‌باید متشکل از موارد زیر باشد:

• كسب جایگاه اول فناوری نفت و گاز در منطقه كه قابلیت بسیاری دارد.
• كسب جایگاه دوم تولید نفت خام در سازمان اوپك كه تاكیدی بر این جایگاه از ابتدای تاسیس این سازمان است.
• كسب جایگاه سوم تولید گاز در جهان كه با توجه به منابع غنی و اول منابع گاز در اختیار در جهان را داراست، امری اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.
• كسب جایگاه اول در منطقه به لحاظ میزان ارزش افزوده تولیدی در زنجیره تولید نفت و گاز با تاكید بر افزایش تولید فرآورده های پتروشیمیایی در سطح جهان.
• نیل به مركزیت تجارت نفت و گاز در منطقه و تبدیل شدن به كریدور راهبردی تجارت هیدروكربوری منطقه .