تولید نخستین واکسن هایتک بخش خصوصی کشور

«ایران امروز به تک‌تک ما احتیاج دارد تا آینده را بسازیم»؛ امیرحسین عبدالغفاری، عضو هییت علمی دانشگاه علوم پزشکی آزاد تهران، در سمپوزیوم روایت علم و امید با بیان این جمله، ایستادگی نخبگان را تنها راه عبور از مشقت های تولید زیست فناوری کشور دانست.

به گزارش عصراقتصاد، سالن ابوریحان بیرونی دانشگاه شهید بهشتی میزبان رویداد بین‌المللی روایت علم و روایت امید بود. در این سمپوزیوم که با حضور مجازی کاتالین کاریکو، برنده جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۳ برگزار شد، جمعی از برجسته‌ترین استادان و فناوران کشور به کالبدشکافی مسیرهای سخت پژوهش پرداختند.

این رویداد با همت اتحاد زیست‌شناسان ایران و شاخه دانشجویی انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان محصولات زیست‌فناوری ایران ترتیب یافته بود. هدف اصلی این همایش، ایجاد بستری برای تبادل دانش میان جامعه علمی ایران و دانشمندان تراز اول جهان و همچنین دمیدن روح امید در کالبد پژوهشگران داخلی بود.

احیای انگیزه نسل جوان در مارپیچ پاتوژن‌ها

برنامه با سخنان بهمن مرادی آغاز شد. او با اشاره به وقفه شش‌ماهه در فعالیت‌های علمی کشور، هدف اصلی این رویداد را بازسازی انگیزه و امید در جامعه دانشجویی توصیف کرد. مرادی گفت: واقعیت این است که در بررسی فیدبک‌ها از جامعه دانشجویی، شاهد فقدان انگیزه برای تداوم مسیر بودیم. ما تصمیم گرفتیم با دعوت از چهره‌ای برجسته که شرایط سخت را زیسته است، این فضا را تغییر دهیم. او با اشاره به مسیر پرفراز و نشیب زندگی کاتالین کاریکو، از زندگی در خانواده‌ای روستایی و شرایط دوران فروپاشی کشورش تا موفقیت در دوران پاندمی کرونا و نجات جان میلیون‌ها انسان با واکسن mRNA، وی را الگویی بی‌بدیل برای نسل جوان دانست. مرادی تاکید کرد این برنامه تلاشی برای زنده نگه داشتن امید در شرایط دشوار است.

در ادامه، امیرحسین عبدالغفاری، عضو هییت علمی دانشگاه علوم پزشکی آزاد تهران، ضمن خوش‌آمدگویی به بیش از ۹۰۰ شرکت‌کننده حضوری و ۲۰۰ شرکت‌کننده آنلاین، برگزاری چنین نشستی را تجربه‌ای بی‌سابقه در فضای علمی کشور خواند. وی با تاکید بر اینکه بسیاری از دانشجویان داروسازی نسبت به آینده دچار تردید هستند، افزود: ممکن است مسیر، تاریک و سخت به نظر برسد، اما هر یک از شما می‌توانید با تفکر خود، چراغی روشن کنید.

در بخش روایت علم، سید داور سیادت، رییس مرکز تحقیقات میکروبیولوژی انستیتو پاستور ایران، به واکاوی تاریخ تقابل انسان و پاتوژن‌ها پرداخت. سیادت با مرور پاندمی‌های تاریخی، از طاعون در ۴۳۰ سال قبل از میلاد تا پاندمی بزرگ سال ۵۴۱ میلادی در دوره ساسانیان و شیوع وبا در بازه ۱۸۱۷ تا دهه ۱۹۹۰ میلادی، بر دشواری‌های مهار بیماری‌های واگیر تاکید کرد. این بخش با دعوت از خامسی‌پور، نماینده سازمان بهداشت جهانی و از پیشگامان واکسینولوژی کشور پایان یافت.

از تولد نخستین واکسن بخش خصوصی در کانکس تا درمان سرطان

بخش روایت امید با سخنرانی ریحانه میرحسنی، مدیرعامل شرکت نویان پژوهان زیست دارو آغاز شد. او قصه یک دهه فعالیت خود را تشریح کرد و گفت: ما نه کارخانه داشتیم، نه سرمایه کافی و نه وابستگی به نهادهای خاص؛ اما دغدغه اصلی ما این بود که پایان‌نامه‌هایمان به محصولی کاربردی تبدیل شوند. به همین دلیل سراغ واکسن‌های هایتک رفتیم که کشور همواره با کمبود آن‌ها مواجه بود.

وی افزود: کار را از آزمایشگاه‌های اساتید آغاز کردیم و تا مدتی، بخشی از تحقیق را در کانکس‌های تجهیزشده در یک پروژه ساختمانی پیش بردیم.این تلاش‌ها در سال ۱۳۹۵ به ثمر نشست و دانش فنی واکسن HPV حاصل شد. در نهایت با جذب سرمایه‌گذار و استقرار در شتاب‌دهنده برساد و کارخانه نوارژن در سال‌های ۹۶ و ۹۷، مطالعات بالینی آغاز و در سال ۱۳۹۸ تجاری‌سازی شد. میرحسنی این دستاورد را نخستین واکسن هایتک تولیدشده توسط بخش خصوصی دانست.

در ادامه، علیرضا دانشور با مرور مسیر علمی خود، از تبدیل یک دغدغه دانشگاهی به مجموعه‌ای از فعالیت‌های فناورانه سخن گفت. او توضیح داد که چگونه تلاش برای طراحی راه‌حلی نوآورانه جهت تشخیص سریع کووید-۱۹ با استفاده از نانوذرات، نقطه آغاز ورود تیمش به دنیای توسعه فناوری شد.

دانشور تصریح کرد توسعه فناوری باید حول نیاز واقعی بیمار و تاثیر مستقیم بر زندگی انسان‌ها شکل بگیرد. وی افزود از سال ۲۰۲۴ با تاسیس یک شرکت فناورانه، تلاش کرده‌اند با استفاده از هوش مصنوعی کارایی درمان‌های سرطان و به ویژه فناوری CAR-T Cell را بهبود دهند. دانشور پشتکار، جاه‌طلبی و مهارت شنیدن پاسخ منفی را از مهم‌ترین عوامل موفقیت دانست.

تصمیم به ایستادگی در سنگلاخ رگولاتوری و صنعت

در همین بخش، سمیرا احمدی، فعال حوزه سل‌ژن‌تراپی، نگاهی واقع‌گرایانه به مسیر دشوار تولید فناوری در ایران ارایه کرد. احمدی اظهار داشت: علم و فناوری تنها بخشی از مساله است؛ چالش اصلی در جایی بروز می‌کند که باید دانش جهانی را بومی‌سازی کرد و هم‌زمان با نهادهای رگولاتوری، مسیرهای استانداردسازی را تعریف کرد. وی افزود:هیچ دستاورد بزرگی کار یک نفر نیست؛ موفقیت محصول یک اکوسیستم است که در آن پژوهشگر، تیم اجرایی، پزشک معالج و رگولاتور همگی نقش دارند. او تاکید کرد که امید یک احساس ساده نیست، بلکه تصمیمی برای ادامه مسیر است.

بهروز حاجیان تهرانی، بنیان‌گذار گروه پیشتاز طب زمان نیز مسیر پیشرفت را غیرخطی دانست. او با اشاره به پذیرفته نشدنش در رشته پزشکی و ورود به علوم آزمایشگاهی گفت: امروز با اطمینان می‌گویم که خوشحالم پزشک نشدم؛ چرا که این مسیر با علایق درونی‌ام سازگاری بیشتری داشت. وی افزود ۲۵ سال پیش در دورانی که تولید کیت‌های آزمایشگاهی در ایران یک رویا بود، با تکیه بر اساتید موفق به تولید نخستین کیت‌های صنعتی شدند. حاجیان تهرانی بر لزوم حرکت به سمت پزشکی نسل سوم تاکید کرد که پیش از وقوع بیماری، آن را پیش‌بینی می‌کند.

هاله حامدی‌فر، بنیان‌گذار شرکت دارویی سیناژن نیز امید را حاصل دوام در برابر موانع دانست. حامدی‌فر افزود: داستان سیناژن، داستان دوام است؛ نه داستان موفقیت‌های فانتزی. روزگاری ما تنها ۱۲ نفر بودیم که در یک سوله فعالیت می‌کردیم و جلسات مدیریتی‌مان در کوچه برگزار می‌شد. او از نسل جوان خواست مرزهای بازار و دانش را گسترش دهند.

رونمایی از طرح ملی بایوفارما برای پیوند دانشگاه و صنعت

در بخش پایانی سمپوزیوم، امیرحسین عبدالغفاری از طرح ملی بایوفارما رونمایی کرد. این طرح که حاصل همکاری مشترک شاخه دانشجویی انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان محصولات زیست‌فناوری و اتحاد زیست‌شناسان ایران است، با هدف حذف آزمون و خطاهای مرسوم در فرآیند جذب نیروی انسانی طراحی شده است.

عبدالغفاری تصریح کرد: شرکت‌های داروسازی بزرگ‌ترین معضلشان جذب نیروی متخصص است. در دانشگاه‌ها مهارت‌هایی که صنعت به آن نیاز دارد آموزش داده نمی‌شود. ما پلی میان صنعت و دانشجویان ایجاد کردیم تا فارغ‌التحصیلان بتوانند در یک اکوسیستم آنلاین تحت نظارت متخصصان آموزش ببینند و بر اساس مهارت‌های کسب‌شده، توسط صنعت انتخاب شوند.

این پلتفرم با حمایت انجمن زیست‌فناوری و اسپانسری شرکت دارویی سیناژن اجرا می‌شود تا به بازوی تخصصی منابع انسانی در حوزه بیوتکنولوژی تبدیل شود.