مهم‌ترین هشدار رکود تورمی مزمن

دکتر ملیکا ملک آرا؛ پژوهشگر و تحلیل گر سیستم های مدیریتی

اقتصاد زمانی به لبه پرتگاه می‌رسد که بحران‌ها دیگر به‌صورت مقطعی و قابل مهار ظاهر نمی‌شوند، بلکه به شکل الگوهای پایدار و تکرار شونده در می‌آیند.

در چنین وضعیتی، «رکود تورمی مزمن» نه یک اتفاق استثنایی، بلکه مهم‌ترین هشدار درباره ورود اقتصاد به یک تله ساختاری است؛ تله‌ای که خروج از آن بدون اصلاحات عمیق و پرهزینه ممکن نیست.

رکود تورمی مزمن به معنای هم‌زمانی پایدار تورم بالا، رشد اقتصادی ضعیف یا منفی و بیکاری ساختاری است. تفاوت آن با رکود تورمی کلاسیک در «دوام» و «نهادینه‌شدن» بحران است. در این حالت، اقتصاد حتی در دوره‌های آرامش نسبی نیز قادر به بازیابی موتور رشد نیست و تورم به بخشی از زندگی روزمره و انتظارات عمومی تبدیل می‌شود.

این وضعیت نشان می‌دهد که مشکل، صرفاً سیاست‌های کوتاه‌مدت نیست، بلکه ریشه در ساختارهای ناکارآمد دارد.

یکی از عوامل کلیدی شکل‌گیری رکود تورمی مزمن، ناترازی‌های انباشته است: کسری بودجه مزمن، نظام مالی و بانکی شکننده، وابستگی به منابع ناپایدار و ضعف بهره‌وری. برای پوشاندن این ناترازی‌ها، سیاست‌گذار به راه‌حل‌های موقتی متوسل می‌شود؛ راه‌حل‌هایی که شاید در کوتاه‌مدت فشار را کاهش دهند، اما در بلندمدت تورم را مزمن‌تر و رکود را عمیق‌تر می‌کنند. نتیجه، اقتصادی است که نه توان مهار تورم را دارد و نه قدرت ایجاد رشد پایدار.

در چنین شرایطی، سرمایه اجتماعی به‌شدت آسیب می‌بیند. تورم مزمن، قدرت خرید را فرسایش می‌دهد و رکود، امید به بهبود آینده را کاهش می‌دهد. ترکیب این دو، اعتماد عمومی به سیاست‌گذاری را تضعیف می‌کند و رفتارهای غیرمولد اقتصادی را تشدید می‌کند.

در این محیط، سرمایه‌ها به‌جای ورود به بخش‌های مولد، به سمت بازارهای غیرمولد هدایت می‌شوند و اقتصاد بیش‌ازپیش از مسیر توسعه فاصله می‌گیرد.

رکود تورمی مزمن همچنین نشانه گسست اقتصاد از مسیر بهره‌وری و یادگیری جهانی است. در جهانی که رشد بر پایه فناوری، سرمایه انسانی و رقابت‌پذیری شکل می‌گیرد، اقتصادی که درگیر بی‌ثباتی مزمن است، توان جذب سرمایه و نوآوری را از دست می‌دهد. این عقب‌ماندگی، شکاف با اقتصادهای پویا را عمیق‌تر کرده و خروج از بحران را دشوارتر می‌کند.

رکود تورمی مزمن مهم‌ترین هشدار پیش از سقوط اقتصادی است، زیرا نشان می‌دهد زمان اصلاحات تدریجی به پایان رسیده است. تصمیم‌های امروز تعیین می‌کنند که اقتصاد از لبه پرتگاه بازگردد یا به دره‌ای عمیق‌تر سقوط کند.