کسری ۴۰۰ میلیونی و آغاز زمستان سخت

مریم غدیرپور

با فرا رسیدن مهرماه کشور رسماً وارد فصل سرد سال شده است؛ در این راستا افت زودهنگام دما در مناطق مختلف، زنگ هشدار مصرف گاز خانگی را از هم‌اکنون به صدا درمی‌آورد.

در همین رابطه جای شگفتی و انتقاد شدید دارد که چگونه ایران با قرار داشتن در جایگاه دومین دارنده ذخایر گازی جهان، امسال باید با ناترازی بسیار عمیق‌تر و فاجعه‌بارتری نسبت به گذشته روبه‌رو باشد؛ علاوه بر این سال‌ها سوءمدیریت ساختاری، بی‌توجهی مطلق به توسعه میادین مشترک و فرسودگی زیرساخت‌ها، این تناقض دردناک را رقم می‌زند.

بنابراین نخستین قربانی بی‌تردید بخش مولد اقتصاد کشور خواهد بود؛ در این راستا قطع اجباری گاز واحدهای فولادی، پتروشیمی‌ها و کارخانه‌های صنعتی، افت شدید تیراژ تولید، افت صادرات غیرنفتی، از دست رفتن بازارهای منطقه‌ای و جهش هزینه‌های سرسام‌آور ناترازی را به بخش صنعت تحمیل می‌کند.

علاوه بر این تبدیل چرخ‌های تولید به سپر بلای مصرف بی‌رویه، تیر خلاصی بر پیکره امنیت سرمایه‌گذاری می‌زند؛ در همین رابطه تداوم این سیاست‌های اشتباه و تکیه صرف به امیدواری جهت گرم ماندن هوا، نشانه‌ای بارز از فقدان دیپلماسی فعال انرژی و بی‌تفاوتی نسبت به آینده صنعت کشور محسوب می‌شود.

میادین مشترک؛ پاشنه آشیل گاز

خبرگان نفت و گاز ناترازی گاز امسال را معلول عدم توسعه میادین مشترک با عراق، قطر و عربستان می‌دانند؛ در این راستا عصر اقتصاد برای واکاوی این چالش به سراغ یکی از کارشناسان برجسته این حوزه رفت و نظر وی را پیرامون بحران پیش رو جویا شد.

هدایت الله خادمی عضوسابق کمیسیون انرژی بر این باور است که سکون بهره‌برداری از این میادین موجب واگذاری سهم بازار به رقبا می‌شود؛ علاوه بر این غفلت سرمایه‌گذاری و نوسازی زیرساخت‌ها ایران را در فصول سرد با بن‌بست مواجه می‌کند. بنابراین اتخاذ دیپلماسی فعال انرژی تنها راه برون‌رفت از این عقب‌ماندگی محسوب می‌شود.

سایه جنگ بر امنیت انرژی

هدایت الله خادمی در گفتگو با عصر اقتصاد چشم انداز تامین گاز در آستانه فصل سرد را نقد کرد. وی ناترازی گاز را طی سال های اخیر اصلی ترین چالش امنیت انرژی ایران برشمرد.

اگرچه ایران دارنده دوم ذخایر گازی جهان است اما زمستان ها به جای صادرات و ارزآوری، کشور با مشکل قطع گاز صنایع و دغدغه تامین سوخت خانگی مواجه است. این شرایط نشان دهنده سیاست غلط توزیع انرژی و عقب ماندگی در توسعه میادین مشترک است.

کاهش هوا گرم بماند

وی افزود: الگوی تولید و مصرف گاز در ایران به گونه ای است که سرمای هوا مستقیما امنیت انرژی را دچار تلاطم می کند. متاسفانه امسال علاوه بر ناترازی همیشگی، برخی تاسیسات و پالایشگاه های گاز ایران در حملات اخیر آسیب دیدند. این رویداد احتمال بروز مشکل در پیک مصرف زمستان را افزایش داد و منجر به قطع گاز صنایع می شود.

وی با اشاره به وضعیت تولید در میادین خشکی تصریح کرد :برای جبران کسری، تلاش جهت بازگرداندن پالایشگاه های آسیب دیده به مدار تولید ادامه دارد. با این حال حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب کمبود گاز همچنان پابرجاست.

وی در ادامه اظهار کرد: جبران آن حجم گاز که در زمان جنگ از دست رفت نیازمند زمان است. تنها روزنه امید فعلی کاهش مصرف ناشی از گرم تر ماندن هوا است.

وی درباره امکان تامین نیاز از مسیر واردات از ترکمنستان بیان داشت مشکلات مالی مانع این روند است. تداوم وضعیت فعلی نیازمند تجدیدنظر فوری در سیاست کلان انرژی است.

عضو پیشین کمیسیون انرژی مجلس گفت: البته ما توانستیم در میادین خشکی افزایش تولید داشته باشیم و برخی پالایشگاه‌های آسیب‌دیده را به مدار برگردانیم تا بخشی از این کسری جبران شود، اما واقعیت این است که همچنان حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب کمبود گاز داریم.

سبقت رقبا در غفلت تاریخی

خادمی با اشاره به رقابت شدید با همسایگان در برداشت از مخازن هیدروکربوری، شرایط کنونی کشور را کاملا نامطلوب توصیف کرد.

وی تصریح کرد: غفلت از سرمایه گذاری مناسب و عقب ماندگی در بهره برداری از ظرفیت ها، عملا بازار منطقه را به کشورهای مجاور واگذار کرد. در این راستا نبود فناوری پیشرفته فشارافزایی و تاخیر در اجرای طرح های توسعه، جایگاه انرژی کشور را دچار تزلزل ساخت؛ علاوه بر این تداوم این وضعیت، زیان اقتصادی جبران ناپذیری به نسل های آینده تحمیل می کند.

همسایگان با حداکثر توان گاز برداشت می کنند

وی در تشریح وضعیت میادین مشترک گاز افزود: کشور کوچک قطر در میدان پارس جنوبی با تمام قوا در حال استخراج گاز است و اکنون به تولیدکننده برتر ال ان جی در عرصه بین المللی تبدیل شد، در حالی که ما با وجود نیاز مبرم داخلی کماکان با بحران ناترازی گاز دست به گریبان هستیم.

وی پیرامون عقب ماندگی در مخازن نفت نیز توضیح داد: کشور عراق برای تولید روزانه بیش از ۵.۵ میلیون بشکه برنامه ریزی دقیق انجام داد؛ در مقابل بیشتر چاه های نفت ما به نیمه دوم عمر تولید وارد شدند و به دلیل کمبود تجهیزات در افزایش ضریب بازیافت با بن بست مواجه هستیم.

بنابراین بی توجهی به ارتقای بازدهی میادین، فاصله ما را با برنامه توسعه ای همسایگان چند برابر ساخت؛ علاوه بر این تعلل در نوسازی ادوات تولید، هزینه استخراج را نیز به شدت بالا می برد.

میادین دریایی را عملا رها کرده ایم

وی در ادامه تاکید کرد: بحران توسعه منحصر به مخازن خشکی نیست و در بخش دریا نیز با پسرفت شدید روبه رو هستیم.

وی به عنوان نمونه بارز به میدان مشترک فرزاد با عربستان اشاره داشت و اعلام کرد این کشور با جدیت کامل در حال پیشبرد عملیات توسعه و برداشت ذخایر است، اما ما حتی یک دکل حفاری در این میدان مستقر نکرده ایم.

وی یادآور شد: ما عملا این میادین راهبردی را به حال خود رها کرده ایم و این روند اشتباه از دهه های گذشته تا به امروز استمرار دارد. در همین رابطه خروج از این بحران نیازمند بازنگری فوری در سازوکار جذب سرمایه و بازگشت به عرصه رقابت منطقه ای خواهد بود.

سه گام حیاتی برای نجات ثروت ملی

برای عبور از این بن‌بست ساختاری اجرای سه پلن راهبردی ضرورت دارد؛ در این راستا در پلن نخست، دیپلماسی انرژی باید جذب فوری سرمایه و خرید دکل‌های حفاری مدرن را محقق سازد.

علاوه بر این در پلن دوم، اجرای طرح‌های فشارافزایی در دریا جهت مهار افت تولید میادین مشترک الزامی است؛ بنابراین در پلن سوم، اصلاح الگوی مصرف داخلی و بهینه‌سازی شبکه توزیع باید بار تحمیل‌شده بر بخش مولد را بردارد.

در همین رابطه اگر ایران به داد میادین مشترک به‌ویژه در بخش آب‌ها نرسد، کشور بخش عظیمی از ثروت‌های مشترک خود را به رقبا واگذار می‌کند؛ علاوه بر این در داخل نیز اقتصاد کشور هر روز ناترازتر می‌شود و صنایع ما یکی پس از دیگری از پا می‌افتند.