سرهنگ علی صباحی فرد؛ معاون اجتماعی پلیس امنیت اقتصادی فراجا
ماینر در اصل رایانه‌ای تخصصی است که برای استخراج ارزهای دیجیتال ساخته شده. شبکه‌هایی مانند بیت‌کوین بدون بانک و نهاد مرکزی کار می‌کنند و تأیید تراکنش‌هایشان بر عهده هزاران دستگاه در سراسر جهان است.
این دستگاه‌ها شبانه‌روز مسائل ریاضی بسیار سنگینی را با آزمون و خطا حل می‌کنند. هر کس زودتر جواب درست را پیدا کند، بلوک جدید را به زنجیره اضافه می‌کند و در ازای آن مقداری ارز دیجیتال پاداش می‌گیرد.
این فرایند که «اثبات کار» نام دارد، به توان پردازشی عظیم و در نتیجه برق فراوان نیاز دارد. دستگاه‌های امروزی (ASIC) فقط برای همین کار ساخته شده‌اند و کاربرد دیگری ندارند.
آن‌ها گرمای زیاد و صدای بلند تولید می‌کنند و بدون تهویه و خنک‌سازی مناسب زود از کار می‌افتند. به همین دلیل، سودآوری ماینینگ بیش از هر چیز به قیمت برق بستگی دارد.
وضعیت ماینرها در ایران
ایران به‌دلیل ارزانی نسبی برق، که بخشی از آن یارانه‌ای است، در سال‌های اخیر یکی از مقصدهای جذاب برای ماینینگ بوده است.
زمستان‌های سرد و ظرفیت نیروگاهی قابل‌توجه هم این جذابیت را بیشتر کرده است. در سال ۱۳۹۸ ماینینگ به‌عنوان یک فعالیت صنعتی رسمیت یافت و مجوزهایی از وزارت صنعت، معدن و تجارت صادر شد. قرار بود دارندگان مجوز برق را با تعرفه‌ای مشخص بخرند و ارز استخراج‌شده را عرضه کنند.
اما در عمل، همراه با مراکز مجاز، شمار زیادی ماینر غیرمجاز هم در کارگاه‌ها، انبارها، منازل و حتی ساختمان‌های اداری فعالیت کرده‌اند.
این دسته از ماینرها برق را با تعرفه مسکونی، کشاورزی یا صنعتی و گاه بدون پرداخت مصرف می‌کنند. دولت نیز بارها با کشف و جمع‌آوری دستگاه‌ها، قطع برق مراکز متخلف و ممنوعیت‌های فصلی، به‌ویژه در ماه‌های گرم، واکنش نشان داده است. جزئیات مقررات و آمارها مرتب تغییر می‌کند و برای تصمیم‌گیری باید آخرین اطلاعیه‌های رسمی را بررسی کرد.
آسیب‌های اقتصادی
فشار بر شبکه برق. ایران با ناترازی انرژی روبه‌روست و در اوج مصرف تابستان و زمستان با خاموشی مواجه می‌شود. ماینرها مصرف‌کننده‌های پایدار و پرمصرفی‌اند و فشار آن‌ها دقیقاً زمانی بیشتر می‌شود که شبکه توان تحمل ندارد.
خاموشی‌ها نیز به صنایع، کشاورزان و کسب‌وکارهای کوچک آسیب می‌زند و هزینه‌اش بسیار بیشتر از درآمد ماینینگ است.
هدررفت یارانه. برق ارزان یارانه‌ای دولت است. وقتی ماینرها از آن برای تولید ارزی استفاده می‌کنند که سودش به جیب خودشان می‌رود، در واقع منابع عمومی به‌صورت غیرمستقیم به منفعت خصوصی تبدیل می‌شود.
هزینه سوخت و محیط زیست. بخش عمده برق کشور در نیروگاه‌های گازی و سوخت‌های فسیلی تولید می‌شود. مصرف بیشتر برق یعنی مصرف بیشتر گاز و مازوت و آلودگی هوای بیشتر. گاهی سوخت مایع جایگزین گاز می‌شود که هزینه و آلودگی بالاتری دارد.
خطر برای زیرساخت و ایمنی. اتصال غیرمجاز به شبکه و بار سنگین روی ترانسفورماتورها و کابل‌های محلی می‌تواند باعث سوختن تجهیزات و آتش‌سوزی شود. ماینرهای خانگی نیز آلودگی صوتی و حرارتی ایجاد می‌کنند.
فشار ارزی. واردات دستگاه‌ها، چه رسمی و چه قاچاق، به ارز نیاز دارد و ممکن است بازار ارز را تحت فشار بگذارد. دستگاه‌ها هم پس از چند سال از رده خارج می‌شوند و ارزش آن‌ها به‌سرعت کم می‌شود.
منافع بالقوه
اگر ماینینگ در چارچوب درست انجام شود، مزایایی هم دارد.
درآمد ارزی و دور زدن محدودیت‌ها. ارز دیجیتال می‌تواند در شرایط تحریم، راهی برای ایجاد درآمد یا تأمین بخشی از نیاز واردات باشد.
مصرف برق مازاد. در مناطقی که ظرفیت تولید بیش از مصرف است، یا در نیروگاه‌های تجدیدپذیر دور از شبکه، ماینینگ می‌تواند انرژی هدررفته را به ارزش تبدیل کند. استفاده از گاز همراه نفت که سوزانده می‌شود نیز نمونه‌ای مطرح در دنیاست.
جذب سرمایه و اشتغال. مراکز بزرگ ماینینگ سرمایه‌گذاری می‌آورند، هرچند تعداد مشاغل مستقیم آن‌ها معمولاً محدود است.
انعطاف‌پذیری مصرف. ماینرها را می‌توان در ساعات اوج مصرف خاموش کرد. این ویژگی در صورت مدیریت درست، حتی به تعادل شبکه کمک می‌کند.
جمع‌بندی
ماینینگ ذاتاً نه خوب است و نه بد؛ نتیجه آن به شرایط انرژی و مدیریت بستگی دارد. در کشوری که با کمبود برق روبه‌روست، ماینینگ با برق ارزان و بدون نظارت بیشتر زیان است.
اما با قیمت‌گذاری واقعی برق، مجوزدهی شفاف، مکان‌یابی در مناطق دارای مازاد انرژی، قطع خودکار در زمان اوج مصرف و مبارزه جدی با ماینرهای غیرمجاز، می‌تواند به منبعی برای درآمد و استفاده بهینه از ظرفیت‌ها تبدیل شود
در سال جاری تعداد عدد ماینر توسط پلیس امنیت اقتصادی فراجا در سراسر کشور کشف شده است
ضمنا به منظور مقابله جدی و همه جانبه با جرایم و مفاسد اقتصادی از جمله استفاده غیر مجاز از ماینر مراتب را از طریق شماره تلفن ۳۰۱۱۰ با کارآگاهان پلیس امنیت اقتصادی در میان بگذارند
همچنانکه در ۶ ماهه سال جاری بیش از ۱۱ هزار دستگاه ماینر و متعلقات مربوط به ماینر کشف و تعداد ۱۳۲۱ پرونده برای متهمان این حوزه تشکیل و پیگیری شده است
