نجات ناپایدار نگین فیروزه‌ای
آخرین بررسی‌های انجام شده از وضعیت دریاچه ارومیه، گویای آن است حجم آب این دریاچه به حدود سه میلیارد متر مکعب رسیده است؛ وضعیتی که سخنگوی صنعت آب کشور با اشاره به مقایسه آن با آمار سال گذشته بر تداوم برنامه‌های مدیریت مصرف آب، به‌ویژه در بخش کشاورزی برای حفظ شرایط کنونی تأکید دارد.
دریاچه ارومیه به‌عنوان دومین دریاچه شور دنیا و بزرگ‌ترین دریاچه داخلی ایران، سال‌هاست که کانون توجه و نگرانی دوستداران محیط‌زیست قرار دارد.
این دریاچه که از دهه ۸۰ شمسی با کاهش تراز روبه‌رو شد، تحت تأثیر عوامل متعددی از جمله خشکسالی، کاهش بارش‌ها، برداشت‌های بی‌رویه از منابع آبی و برخی مداخلات انسانی مانند ساخت پل شهید کلانتری، مسیر دشواری را پشت سر گذاشته است؛ حوضه‌ای که وسعت آن ۵۰ هزار کیلومتر مربع است و خودِ دریاچه حدود ۱۰ درصد از این پهنه را در بر می‌گیرد.
گام‌های امیدوارکننده برای نجات دریاچه
با جدی‌تر شدن این موضوع در سال ۱۳۹۳، کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه با همکاری دستگاه‌هایی نظیر سازمان حفاظت محیط‌زیست، وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان برنامه و بودجه و وزارت کشور تشکیل شد.
هدف اولیه این کارگروه، تثبیت وضعیت دریاچه و سپس گام برداشتن به سوی تراز اکولوژیکِ ۱۵.۵ میلیارد مترمکعبی بود که در همین راستا ۲۸ تکلیف مشخص برای دستگاه‌های اجرایی تعریف شد.
وزارت نیرو در این مسیر، هم اقدامات سخت‌افزاری و هم برنامه‌های نرم‌افزاری را در دستور کار قرار داد. در بخش نرم‌افزاری، تمرکز بر مدیریت مصرف شامل تعادل‌بخشی، نصب کنتور و مسدودسازی چاه‌ها بوده است.
در بخش سخت‌افزاری نیز، انتقال آب بین‌حوضه‌ای با سهم ۶۰۰ میلیون مترمکعبی وزارت نیرو، پروژه‌های کلانی را شامل شد که از آن جمله می‌توان به انتقال آب از مسیر سد کانی‌سیب (تونل ۳۶ کیلومتری، کانال ۱۱ کیلومتری و مسیر ۲۸ کیلومتری رودخانه گدار) و همچنین مسیر سد سیلوه و کانال جلدیان اشاره کرد.
برنامه نجات دریاچه بر محورهایی چون کاهش سطح اراضی کشاورزی و کاهش ۴۰ درصدی مصرف آب کشاورزی استوار بوده و همچنان باید بر این مسیر پایبند ماند
بر اساس اظهارات مسئولان، وضعیت تالاب‌های اقماری دریاچه ارومیه در سال جاری نسبت به سال گذشته بهبود چشم‌گیری داشته و شرایط امیدوارکننده‌تر از قبل است.
عیسی بزرگ‌زاده – سخنگوی صنعت آب کشور – با اشاره به آخرین آمارهای دوم شهریورماه، حجم آب دریاچه را حدود ۲.۸ تا سه میلیارد مترمکعب اعلام کرد. این رقم در مقایسه با حجم ۳۷۰ میلیون مترمکعبی در تاریخ مشابه سال گذشته، رشد مناسبی را نشان می‌دهد که گویای افزایش حدود دو میلیارد و ۶۰۰ میلیون مترمکعبی است.
ضرورت تداوم صرفه‌جویی در مصرف آب
با وجود این بهبود نسبی، سخنگوی صنعت آب کشور اخیرا تأکید کرده است که نباید این وضعیت موجب عادی‌انگاری در مصرف آب شود.
به گفته وی، برنامه نجات دریاچه بر محورهایی چون کاهش سطح اراضی کشاورزی و کاهش ۴۰ درصدی مصرف آب کشاورزی استوار بوده و همچنان باید بر این مسیر پایبند ماند.
به عقیده کارشناسان، اگرچه تراز فعلی هنوز با تراز مطلوب اکولوژیک فاصله دارد، اما نگهداشت بیش از دو میلیارد مترمکعب آب تا پایان شهریورماه، فرصت مناسبی را برای مدیریت منابع آب و پایداری اکوسیستم دریاچه فراهم کرده است.
امید می‌رود با مدیریت اصولی منابع آب و بارش‌های پاییزی پیش‌رو، روند آبگیری تالاب تداوم یابد و از بازگشت دریاچه به شرایط بحرانی جلوگیری شود.
