امیرعلی رمدانی
دکتری صنایع و مشاور سازمانی
سازمانهای معتبر بینالمللی به منظور ردهبندی کشورها در حوزههای گوناگون اقتصادی، صنعتی، فرهنگی، اجتماعی و… همواره شاخصهایی را تدوین میکنند.
در خرداد ماه سال 1399 گزارش عملکرد صنعت، معدن و تجارت به روایت آمار و اطلاعات در گزارش شماره 66 توسط معاونت طرح و برنامه منتشر شد که در آن گزارش، جایگاه ایران در برخی از شاخصهای اقتصادی و صنعتی ارائه شد. طبق این گزارش، رتبه ایران در سال 2020 در شاخص آزادی اقتصادی از بین 180 کشور، 164 اعلام و همچنین جایگاه ایران در شاخص سهولت کسب و کار رتبه 127 در بین 190 کشور ذکر شده است. این موضوع در حالی است که در سال 2019 رتبه ایران به ترتیب در شاخصهای GCI و نوآوری جهانی 99 از 141 کشور و 61 از 129 کشور است. قابل ذکر است که هرکدام از شاخصهای بینالمللی دارای زیرشاخهها یا نشانگرهایی است که مجموع امتیاز آنها، نمره کل مکتسبه آن کشور خواهد شد.
ارزیابی کشورها بر اساس شاخصهای بینالمللی معمولا بهطور سالانه انجام و گزارشهای آن در سطح دنیا منتشر میشود. اهمیت موضوع در این است که مدیران سازمانی میتوانند با مطالعه و تحلیل این شاخصها، درک بهتری از نقاط ضعف، قوت، فرصتها و تهدیدهای خود در سطح بینالمللی داشته باشند و با مقایسه خود با کشورهای توسعهیافته، در حال توسعه و توسعهنیافته، بتوانند بهترین تصمیمات را اتخاذ و مطلوبترین اقدامات را به منظور رفع نواقص احتمالی و بهبود عملکرد خود انجام دهند. از مهمترین شاخصهای بینالمللی میتوان به شاخص GCI (Global Competitiveness Index) تحت عنوان شاخص رقابتپذیری جهانی، شاخص Index of Economic Freedom تحت عنوان شاخص آزادی اقتصادی، شاخص Ease of Doing Business تحت عنوان سهولت کسبوکار، شاخص The Global Innovation Index تحت عنوان نوآوری جهانی، شاخص Product Market تحت عنوان بازار محصول اشاره کرد.
به عنوان مثال درخصوص گزارش شاخص رقابتپذیری جهانی (GCI) که برای اولینبار در سال 1979 منتشر شد و هر ساله مجمع جهانی اقتصاد آن را بهروز میکند، این نکته قابل ذکر است که این شاخص بینش جدیدی در خصوص چشماندازهای اقتصادی 141 کشور ارائه میدهد. GCI محصول جمعی 103 شاخص مستقل يا مشتقشده از ترکیب دادههاست. این شاخص ها در 12 محور نهادها، زیرساخت، تطابق با فناوري اطلاعات ارتباطات (ICT)، ثبات اقتصاد کلان، سلامت، مهارتها، بازار محصول، بازار نيروي کار، سیستم مالی، اندازه بازار، پویایی کسب و کار و قابلیت نوآوری سازمان یافتهاند. به بیان دیگر، شاخص جهاني رقابتپذيري به معناي گشودن دریچههای رشد اقتصادی در راستای بهبود سطح زندگی جامعه هر كشور است. عملکرد یک کشور در شاخص جهاني رقابت پذيري برآيند 12 محور ذکر شده است که در مقیاس 0 تا 100 محاسبه میشود.
طبق گزارش ارائهشده از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت جایگاه ایران در شاخص GCI طی سالهای 2014 تا 2019 به ترتیب 83 از 144، 74 از 140، 76 از 138، 69 از 137، 89 از140 و 99 در میان 141 کشور بوده است.
همچنین در شاخص آزادی اقتصادی رتبه کشور در سالهای 2014 تا 2020 به ترتیب 173 از 186، 171 از 186، 171 از 186، 155 از 180، 156 از 180، 155 از 180 و 164 از 180 کشور بوده است. این در حالی است که رتبه ایران در شاخص سهولت کسب و کار طی سالهای 2014 تا 2020 به ترتیب 152 از 189، 130 از 189، 118 از 189، 120 از 190، 124 از190، 128 از 190و 127 از 190 کشور بوده است. در شاخص نوآوری جهانی نیز جایگاه کشور طی سالهای 2014 الی 2019 به ترتیب 120 از 143، 106 از 141، 78 از 128، 75 از 127، 65 از 126، 61 از 129 کشور تعیین شده است.
نکته مهم این است که قابلیت، توان و قدرت بسیاری در بخشهای زیادی از حوزههای اقتصادی و صنعتی کشور وجود دارد که از مولفههای امتیازآور در نشانگرهای شاخصهای ذکرشده نیست و همین امر سبب میشود جایگاه کشورها صرفا با زیرشاخههای هر شاخص تعیین شود. اگر معیارهای دیگری وجود داشت، قطعا چیدمان رتبهبندیها به نحو دیگری میشد. از سوی دیگر اگر همین رتبهبندیها را به عنوان یکی از ملاکهای عملکرد سازمانی تعبیر کنیم، مشخص میشود که در کدام نشانگرها باید همفکریها و نشستهای تخصصی برگزار شود تا با ارائه تغییرات لازم، مشکل مورد نظر حل شود و جایگاه ایران در سطح بینالمللی ارتقا پیدا کند
