همین یک لامپ اضافی را خاموش کن تا کشور روشن بماند!

علیرضا محمودی فرد – پسادکترای حرفه‌ای آینده‌پژوهی، پژوهشگر و مدرس دانشگاه‌ها

می‌خواهم از مواردی که دیده‌ایم، شروع کنم، از آن لحظاتِ شرم‌آوری که هرکدام از ما تجربه کرده‌ایم؛ وقتی در اوجِ گرمای تابستان، کولر گازی را روی ۱۸ درجه تنظیم می‌کنند و هم‌زمان، پنجره را هم باز می‌گذارند تا اصطلاحا «هوا عوض شود»؛ وقتی شب‌ها، تلویزیونِ بی‌بیننده روشن می‌مانَد و ما در اتاقِ دیگر، غرق در گوشیِ موبایل، آن را فراموش کرده‌ایم.

این موارد، روایت یک گناهِ جمعی است؛ گناهی که نامش «بی‌توجهی به برق» است و تاوانش را نه یک نفر، که تمام یک ملت با «خاموشی»، «افت تولید» و «آلودگی هوا» می‌پردازد؛ اما بشارت می‌دهیم: نجات از این بحران، نه با معجزه، که با چند «تغییر کوچکِ انقلابی» در سبک زندگی ممکن است.

اجازه دهید با یک دوگانه‌ی غلط مبارزه کنیم. بسیاری می‌گویند: «مگر یک لامپِ اضافی چقدر مصرف دارد؟» این خطرناک‌ترین جمله‌ی تاریخِ مدیریت انرژی است؛ چون صرفه‌جویی، «معماریِ تجمعیِ پولک‌ها» است؛ اگر ۲۰ میلیون خانوار ایرانی، هرکدام فقط یک لامپ ۱۰۰ وات اضافی را خاموش کنند، معادل تولید یک نیروگاه ۲۰۰۰ مگاواتی، مصرف کاهش می‌یابد؛ این یعنی می‌توانیم از ساخت چند نیروگاهِ آلاینده جلوگیری کنیم، تنها با فشردن یک کِلید! پس صرفه‌جوییِ برق، نه یک کنشِ منفعلانه، که یک «قیام ملی علیه اتلاف» است.

نخستین میدانِ این قیام، «آشپزخانه» است؛ یخچال و فریزر، نگهبانانِ خاموشِ مواد غذایی، به‌طور متوسط ۳۰ درصد از قبض برق خانه را می‌بلعند. ترفند اول: «هنر چیدمان سرد». یخچال را با ظروفِ روی‌هم‌انباشته پُر نکنید؛ گردش هوا میان مواد غذایی، مصرف کمپرسور را تا ۱۵ درصد کاهش می‌دهد. ترفند دوم: «فاصله‌ی طلایی» را رعایت کنید.

یخچال باید حداقل ۱۰ سانتی‌متر از دیوار پشتی و اجاق گاز فاصله داشته باشد؛ چسباندن یخچال به دیوار یا کنار اجاق، مثل این است که یک دونده را با کوله‌باری سنگین مجبور به دویدن کنید. ترفند سوم و شاید عجیب: غذای داغ را هرگز مستقیم داخل یخچال نگذارید؛ این کار، شوک حرارتی به یخچال وارد می‌کند و کمپرسور را برای ساعت‌ها به تقلای سنگین می‌اندازد.

حال برویم سراغ «هیولای نامرئی» یا همان مصرف‌های پنهان. آیا می‌دانید شارژری که به پریز متصل مانده، اما به گوشی وصل نیست، هنوز برق مصرف می‌کند؟ به این پدیده، «مصرف خون‌آشامی» می‌گویند؛ تلویزیون در حالت آماده‌به‌کار (استندبای)، مودم اینترنت در نیمه‌های شب و لپ‌تاپِ شارژشده‌ای که به برق متصل مانده، همگی خون‌آشام‌های کوچکی هستند که بی‌سروصدا برق را می‌مکند و روی قبض شما آفتاب می‌شوند. راه‌حل ساده است: یک «چندراهیِ کِلیددار» تهیه کنید و شب‌ها، با یک ضربه، برق تمام لوازم جانبی را قطع کنید؛ این یعنی خاموشیِ مطلق، نه مرگِ کاذب دستگاه‌ها و نه اتلاف انرژی.

اما اوجِ نبرد در «اتاق خواب و پذیرایی» رخ می‌دهد، با بازیگر اصلی: «کولر». کولر گازی، همان غولِ تشنه‌ای است که در تابستان، قبض برق را منفجر می‌کند؛ طلایی‌ترین نکته، تنظیم دما بر روی «منطقه‌ی آسایش» یعنی ۲۴ تا ۲۶ درجه سانتی‌گراد است. هر یک درجه کاهش دما، مصرف برق را ۵ تا ۱۰ درصد افزایش می‌دهد؛ روی ۱۸ درجه خوابیدن، نه شما را باحال‌تر، که اقتصاد ملی را فلج‌تر می‌کند. نکته‌ی معجزه‌آسای دوم: «سرویس و تمیزکاری فیلترها» است؛ یک فیلترِ کثیف، مثل دهانِ گرفته‌ی یک ورزشکار، نفسِ کولر را بند می‌آورد و مصرف را تا ۲۰ درصد بالا می‌برد؛ تمیزکردن ماهانه‌ی فیلتر، چند دقیقه وقت می‌خواهد، اما میلیاردها تومان صرفه‌جویی ملی به همراه دارد.

و اما «روشنایی»؛ جایی که می‌توانیم قهرمان باشیم؛ اگر هنوز در خانه‌تان لامپ‌های پرمصرف رشته‌ای یا کم‌مصرف قدیمی دارید، بدانید که با هر لامپ ال‌ای‌دی، ۸۰ درصد در مصرف برق آن چراغ صرفه‌جویی می‌کنید. اما نکته‌ی ظریف‌تر، «مدیریت لوکسی» است؛ به‌جای روشن‌کردنِ سقفی‌های پُرزور، از «نورِ وظیفه‌ای» استفاده کنید؛ یعنی هنگام مطالعه، فقط چراغ مطالعه روشن باشد، نه کل لوستر هال؛ این «نورِ هدفمند»، علاوه‌بر کاهش مصرف، تمرکز ذهنی شما را هم افزایش می‌دهد.

یک قهرمانِ پنهان دیگر، «پنکه‌های سقفی» هستند؛ بسیاری نمی‌دانند که پنکه‌ی سقفی، نه اتاق را خنک، بلکه شما را خنک می‌کند؛ با چرخش هوا، احساس خنکی روی پوست ۴ تا ۵ درجه افزایش می‌یابد، درحالی‌که مصرف برقش، کسری از کولر گازی است؛ در ساعاتی که گرمای طاقت‌فرسا نیست، کولر را خاموش کنید و پنکه را به کار بگیرید؛ این یک بازی هوشمندانه با «ادراک دما» به‌جای «تغییر دما»ست.

حال نوبت به «شست‌وشو» می‌رسد؛ ماشین لباس‌شویی و ظرف‌شویی را تنها زمانی روشن کنید که کاملاً پُر شده باشند؛ یک ماشین نیمه‌پُر، تقریباً همان‌قدر آب و برق مصرف می‌کند که یک ماشین پُر. از همه مهم‌تر، شست‌وشو در دمای ۳۰ درجه به‌جای ۶۰ یا ۹۰ درجه؛ گرم‌کردنِ آب، بیشترین سهم را از برقِ مصرفی این دستگاه‌ها دارد.

و در نهایت، یک راز بزرگ: «سرمایشِ غیرفعال». در ساعات اوج گرما، به‌جای آنکه با کولر با خورشید بجنگید، با آن متحد شوید. پرده‌های ضخیم را از صبح بکشید تا آفتاب به خانه نفوذ نکند؛ شب‌ها پنجره‌ها را باز کنید تا هوای خنک، خانه را شارژ کند؛ این کار، مثل شارژِ شبانه‌ی باتری خانه است که نیاز به کولر در روز بعد را به‌شدت کاهش می‌دهد.

سخن آخر را با یک قطعه‌شعرِ مهندسی بگویم: هر کلیکِ خاموشی، یک آجر است برای ساختن سدی در برابر خاموشی‌های سراسری. صرفه‌جویی در برق، نیازمند ریاضت و سختی نیست؛ تنها نیازمند «آگاهی» و «توجه» است؛ ما با تک‌تکِ انتخاب‌های کوچکمان، یا مشوقِ احداثِ نیروگاه‌های آلاینده‌ایم، یا قهرمانانِ گمنامِ یک هوای پاک.

از همین امشب شروع کنید: گشتی در خانه بزنید، لامپ‌های بیهوده را خاموش کنید، دوشاخه‌ها را از پریز بکشید؛ این تنها یک صرفه‌جویی مالی نیست؛ رایِ شماست به آینده‌ای روشن‌تر، به‌معنای واقعی کلمه؛ موفقیت و رفاه عمومی، در گروی دلسوزیِ شهروندان نسبت به وطن خویش است؛ همین یک لامپ اضافی را خاموش کن، تا چراغِ امید در دلت روشن بماند؛ به فکر فرزند خودت هم باش که قرار است در آینده زیست کند.