دولت چهاردهم پس از حذف حدود ۹ میلیون نفر از فهرست مشمولان یارانهبگیر در مرداد، شهریور و مهر ۱۴۰۴، مرداد امسال نیز در سالگرد این عملکرد، کالابرگ گروهی دیگر از ایرانیان را شارژ نکرد.
طرح توزیع یارانه در دولت دهم کلید خورد. در نخستین مرحله مبلغ ۴۵.۵۰۰ تومان به ازای هر نفر واریز شد. این کمک معیشت از آذر ۱۳۸۹ آغاز شد و به این ترتیب هدف این بود که یارانه انرژی و سایر کالاها به طور مستقیم به مصرفکنندگان پرداخت شود.
در ادامه دولت سیزدهم با جراحی اقتصادی، در شرایطی که وضعیت اقتصادی کشور قدرت خرید مردم را کاهش داده بود، ناچار مبلغ یارانه نقدی را به ازای هر نفر ۳۰۰ (خانوارهای دهکهای درآمدی چهارم تا نهم) و ۵۰۰ هزار تومان (خانوارهای دهکهای درآمدی اول تا سوم) افزایش داد.
حذف ارز ترجیحی ۴۲۰۰ تومانی شوک بزرگی به بازار کالاهای اساسی وارد کرد و دولت ناگزیر شد تا برای جبران مشکلات معیشتی خانوارها و جلوگیری از عوارض سوءتغذیه در کمین افراد، در کنار یارانه نقدی، طرح کالابرگ و یارانه غیرنقدی را نیز اجرا کند.
در این دوره مبلغ کالابرگ دهکهای درآمدی اول تا سوم ۵۵۰ هزار تومان و دهکهای درآمدی چهارم تا نهم ۳۵۰ هزار تومان لحاظ شد.
دولت سیزدهم، خانوارها را مختار کرد، میتوانند از یارانه نقدی یا غیرنقدی استفاده کنند. همچنین برای تشویق خانوارها به استفاده از یارانه غیرنقدی، جایزه تشویقی نیز در نظر گرفته شد که در مرحله نخست ۱۲۰ هزار تومان و در ادامه به ۲۲۰ هزار تومان، در صورت انتخاب کالابرگ از سوی خانواده شارژ مجدد انجام میشد.
با این وجود مردم از طرح کالابرگ در دولت سیزدهم استقبال نکردند و به دلیل مشکلات مالی، حتی مبلغ ناچیز ۳۰۰ و ۵۰۰ هزار تومانی نقدی را به خرید کالاهای اساسی توسط طرح کالابرگ که محدود به خرید برندهای خاص و با وزن خاص بود، ترجیح دادند.
سوءمدیریت و شعارزدگی دولتها
دولتها همیشه در ابتدای سکانداری سعی در حمایت از مردم دارند و معمولا دولت جدید، دولت قبلی را به برخی سوءمدیریتها متهم میکند؛ غافل از آنکه بیماری اقتصادی کشور ریشهدارتر از این دولت و دولت قبل بوده و مشکلات تحریمی سال به سال خود را بیشتر عریان میکند.
در میانه دوران دولت سیزدهم، طرح کالابرگ برای مدتی شارژ نشد و و این عدم شارژ تا دولت چهاردهم ادامه یافت. این تعلیق حدود یک سال به طول انجامید و در این مدت فقط یارانه نقدی واریز میشد.
در ادامه انتقادهای بسیاری که به دلیل عدم اجرا کالابرگ به دولت فعلی میشد، مسعود پزشکیان نیز با وجود کسری بودجه، ناچار به ادامه طرح کالابرگ الکترونیکی شد. اسفند ۱۴۰۳ مصادف با ماه مبارک رمضان یارانه غیرنقدی از نو شارژ شد.
تفاوت کالابرگ در این دولت با دولت سیزدهم، تخصیص یارانه نقدی و غیرنقدی به خانوادههای مشمول بود. به این ترتیب، خانوارهای دهکهای اول تا سوم در کنار یارانه نقدی ۵۰۰ هزار تومانی، و دهکهای درآمدی چهارم تا نهم با یارانه ۳۰۰ هزار تومانی، میتوانستند یارانه غیرنقدی به ترتیب ۵۵۰ و ۳۵۰ هزار تومانی را نیز دریافت کنند.
کسری بودجه و استقراض بانکی برای تامین منابع مالی یارانه نقدی و غیرنقدی در کنار مشکلات اقتصادی که سالها گریبانگیر دولتها شده است (تقریبا از دولت دهم به این سو)، دولت چهاردهم با وجود شعارش در تمام سخنرانیها مبنی بر معیشت مردم، آرامآرام لیست یارانهبگیران نقدی آب رفت؛ به طوری که طی ۳ ماه (مرداد، شهریور و مهر ۱۴۰۴) حدود ۹ میلیون نفر از فهرست مشمولان کمک معیشت نقدی دولت حذف شدند.
این عملکرد، انتقادهای زیادی به همراه داشت چراکه بخشی از حداقلبگیران طبقه کارگر نیز در این گروه حذفی قرار داشتند.
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی دولت چهاردهم در این خصوص اظهار کرد، ناچار به حذف طبقات متوسط از لیست یارانهبگیران هستند و طبقه متوسط طبق تعریف وزیر رفاه دولت چهاردهم در آبان ۱۴۰۴ شامل کسانی میشد که مثلا در تهران مالک خانه بوده و درآمد کل خانواده به ۳۰ میلیون تومان میرسید. این افراد جز مرفهین جامعه محسوب شده و به تدریج با تعریف وزارت رفاه کشور طی این چند ماه از دهکهای هفتم به دهکهای بالاتر صعود کرده و لقب مرفه نصیبشان شده بود.
تکرار یک اشتباه در دو دولت
جراحی اقتصادی گویا به میدانی برای رقابت دولتها تبدیل شده و دی ۱۴۰۴ دولت چهاردهم نیز پس از دولت سیزدهم مبادرت به حذف ارز ترجیحی از کالاهای اساسی کرد.
به این ترتیب، ارز ۲۸.۵۰۰ تومان به بهانه توزیع یارانه از تولیدکننده به مصرفکننده نهایی، حذف شد؛ در حالی که وزیر امور اقتصادی و دارایی پزشکیان نیز مدعی شده بود که نرخ تورم کنترل و حتی کاهشی میشود.
نگاهی به نرخ تورم کالاهای خوراکی در ماه منتهی به تیر ۱۴۰۵ حاکی از کوچک شدن سفره مردم دارد، به طوری که متقاضیان بازار گوشت قرمز، سفید و حتی تخممرغ کاهش یافته و مصرف سیبزمینی در کشور رو به افزایش است. سرانه مصرف این محصول در جهان ۲۳ کیلوگرم و در ایران ۴۰ کیلوگرم است.
