جهان چشم انتظار نفت 200 دلاری

مریم غدیرپور

افزایش قیمت نفت در پی تشدید تنش‌ها در خاورمیانه و بسته شدن تنگه هرمز باعث شد بهای این کالای استراتژیک در معاملات روز دوشنبه به بیش از ۱۱۴ دلار در هر بشکه برسد.

این جهش قیمتی بار دیگر گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال صعود نفت به سطوح بسیار بالاتر، از جمله ۱۵۰ دلار، را در محافل اقتصادی و رسانه‌ای تقویت کرده است. با این حال، بررسی دقیق‌تر شرایط بازار نشان می‌دهد که تحقق چنین سناریویی چندان قطعی نیست.

رابین بروکس، اقتصاددان ارشد اندیشکده بروکینگز، معتقد است بسیاری از پیش‌بینی‌های بسیار بدبینانه درباره قیمت نفت در واقع بازتاب نگرانی‌ها و منافع برخی بازیگران صنعت انرژی است و لزوماً با واقعیت‌های اقتصادی همخوانی ندارد.

به گفته او، برای آنکه قیمت نفت به محدوده ۱۵۰ دلار یا حتی بالاتر برسد، باید اختلالی بسیار گسترده در عرضه جهانی رخ دهد؛ به‌گونه‌ای که صادرات نفت از کشورهای حاشیه خلیج فارس تقریباً متوقف شود. در حالی که چنین شرایطی در حال حاضر مشاهده نمی‌شود و حتی نشانه‌هایی از آغاز گفت‌وگوها برای کاهش تنش‌ها و بازگشایی مسیرهای صادراتی به چشم می‌خورد.

افزون بر این، تجربه بحران‌های پیشین نشان داده بازار جهانی نفت توانایی قابل توجهی برای سازگاری با شوک‌های عرضه دارد. بنابراین، هرچند تنش‌های ژئوپلیتیکی می‌تواند در کوتاه‌مدت باعث افزایش قیمت‌ها شود، اما رسیدن نفت به سطح ۱۵۰ دلار در شرایط کنونی سناریویی محتمل و قطعی به نظر نمی‌رسد.

تنش‌های نفتی در مسیر مذاکره

علی صادقی، کارشناس حوزه انرژی، در گفت‌وگو با عصر اقتصادعنوان کرد: در روزهای اخیر دوباره شاهد شکل‌گیری موجی از پیش‌بینی‌های شدیداً بدبینانه درباره آینده قیمت نفت هستیم؛ پیش‌بینی‌هایی که بیشتر رنگ‌وبوی آخرالزمانی دارند تا تحلیل اقتصادی.

 صادقی در توضیح این فضا گفت: «الان بیش از دو هفته از اجرای محاصره و انسداد تنگه هرمز گذشته و برخلاف گمانه‌زنی برخی تحلیل‌گران، قیمت‌ها افزایش چشم‌گیری را تجربه نکرده‌اند. در واقع بازار نفت مسیر متفاوتی را در پیش گرفته و اکنون تمرکز بر مذاکرات برای بازگشایی مسیرهای کشتیرانی و کاهش تنش‌هاست.»

او افزود: «این روند طبعاً ساده نیست و ممکن است با نوسانات مقطعی همراه شود، اما گفت‌وگو و خویشتن‌داری طرفین بسیار بهتر از تشدید درگیری است. آنچه امروز می‌بینیم، نتیجه فشارها و ملاحظات دیپلماتیک ایالات متحده است که به سمت راه‌حل سیاسی سوق یافته است.»

صادقی تأکید کرد: «اگر به گذشته نگاه کنیم، رفتار فعلی بخش جهانی نفت تفاوت چندانی با زمان جنگ اوکراین ندارد؛ همان الگوهای اغراق‌ شده درباره رسیدن قیمت نفت به سطوحی چون ۳۸۰ دلار دوباره تکرار شده است. اما واقعیت این است که برای جهش قیمت تا ۱۵۰ یا ۲۰۰ دلار، باید صادرات نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس تقریباً متوقف شود، یا تقاضای جهانی به شکل غیرواقعی بی‌کشش باشد.»

به گفته وی، اقتصاد جهانی اکنون قدرتمندتر و انعطاف‌پذیرتر از قبل است و توان جذب شوک‌های عرضه را دارد؛ بنابراین، سناریوهای بسیار تند و هیجانی در بازار نفت بیشتر جنبه تبلیغاتی و لابی‌گری دارند تا تحلیل کارشناسی.

سایه مذاکرات صلح بر سقوط قیمت نفت

این کارشناس انرژی اظهار کرد: هرگاه بازارهای جهانی برخلاف انتظارات حرکت می‌کنند، موجی از اتهام‌ها درباره «دستکاری بازار» شکل می‌گیرد. اکنون نیز همین اتفاق در بازار نفت رخ داده است. اما به باور کارشناس حوزه انرژی، این بحث دیگر آن اهمیت گذشته را ندارد، زیرا فاصله میان قیمت نفت برنت تحویلی و قراردادهای آتی ماه نزدیک تقریباً از بین رفته است.

به گفته او، «بازار فیزیکی و بازار کاغذی به یک نقطه توازن تازه رسیده‌اند و بخش عمده کاهش این فاصله ناشی از افت قیمت برنت تحویلی بوده است، نه فشار مصنوعی یا کمبود عرضه فیزیکی».

وی تأکید کرد این روند برخلاف روایت رایجی است که کمبود فیزیکی را عامل اصلی افزایش قیمت‌ها می‌داند. تجربه هفته‌های اخیر نشان داده بازار نفت بیش از آنچه بسیاری تصور می‌کردند، به متغیرهای روانی و سیاسی واکنش نشان می‌دهد. «افسانه مصونیت قیمت فیزیکی نفت از اخبار یا تحولات ژئوپلیتیکی دیگر اعتبار ندارد.

واقعیت این است که هر نشانه‌ای از پیشرفت در مذاکرات سیاسی می‌تواند مسیر قیمت‌ها را به‌سرعت تغییر دهد.»

او در ادامه با اشاره به بسته شدن تنگه هرمز و محاصره ایران از سوی آمریکا گفت: «ما در یک رویارویی سنتی و فرسایشی قرار گرفته‌ایم؛ اما با همه پیچیدگی‌ها، بازار در انتظار پایان این وضعیت است. کوچک‌ترین نشانه از پیشرفت در گفت‌وگوهای صلح، می‌تواند سقوط آنی قیمت نفت را رقم بزند، آن‌هم نه فقط در بازار آتی، بلکه در قیمت فیزیکی برنت نیز.»

این کارشناس خاطرنشان کرد: «تجربه هفته‌های اخیر ثابت کرده است که آغاز مذاکرات و حتی احتمال توافق، توان فشار بر قیمت‌ها را دارد. پایان این درگیری دیر یا زود با توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز همراه خواهد بود؛ تنها مجهول معادله زمان وقوع آن است، نه اصل تحققش.»

نفت ۲۰۰ دلاری در سایه تداوم بحران

صادقی، کارشناس حوزه انرژی، توضیخ داد: «بازار نفت در ذات خود آینده‌نگر است؛ یعنی قیمت‌ها هم‌اکنون بر اساس برآورد فعالان از آینده تعیین می‌شوند. اما گاهی این آینده‌نگری ناقص است یا بر مبنای داده‌های نادرست شکل می‌گیرد. امروز دقیقاً با چنین شرایطی روبه‌رو هستیم. بسیاری تصور می‌کنند که چون تنگه هرمز بسته شده و بازار هنوز فرو نپاشیده، خطر عبور قیمت نفت از مرز ۲۰۰ دلار برطرف شده است؛ حال آنکه واقعیت برعکس است.

بازار فعلی تنها بخشی از ریسک‌ها را در قیمت لحاظ کرده و اگر طول زمان انسداد یا دامنه درگیری‌ها فراتر از انتظار برود، جهش شدید قیمتی حتمی است.»

صادقی افزود: «من با این دیدگاه که قیمت نفت به‌صورت تدریجی و خطی بالا می‌رود موافق نیستم. بازارها ممکن است در یک لحظه، با انتشار خبر یا تغییر انتظارات، واکنشی شدید از خود نشان دهند.

همان‌طور که در بحران اوکراین شاهد بودیم، تا مدت‌ها جهان تصور می‌کرد تحریم‌ها کارایی نخواهد داشت، اما ناگهان قیمت‌ها به‌صورت شوک‌آمیز جهش کردند. همین الگو می‌تواند اکنون نیز تکرار شود.»

او با اشاره به «شکاف اطلاعاتی موجود درباره ایران» ادامه داد: «یکی از مشکلات اصلی تحلیل بازار، کمبود داده‌های دقیق از داخل ایران است. همین نبود شفافیت باعث می‌شود بسیاری از فعالان بازار، شدت واقعی تأثیر محاصره بر صادرات ایران و مسیرهای جایگزین عرضه نفت را دست‌کم بگیرند. در حالی که هر اختلال در صادرات خلیج فارس، حتی کوتاه‌مدت، می‌تواند میلیون‌ها بشکه نفت را از بازار خارج کند.»

صادقی تأکید کرد: «در شرایطی که تقاضای جهانی هنوز بالاست و موجودی انبارها در سطح پایینی قرار دارد، حذف بخش قابل توجهی از عرضه خلیج فارس، مفهومش تنها یک چیز است: جهش قیمتی تا سطوح ۱۸۰ تا ۲۰۰ دلاری. بازارها شاید فعلاً خوش‌بین باشند، اما اگر مذاکرات صلح طول بکشد یا شکست بخورد، به‌سرعت واکنش نشان خواهند داد.

در چنین سناریویی، نفت ۲۰۰ دلاری دیگر یک رؤیا نیست، بلکه واقعیتی محتمل و قابل لمس است. تنها عامل بازدارنده، موفقیت دیپلماسی و بازگشایی تنگه هرمز در کوتاه‌ترین زمان ممکن خواهد بود.»