رسانه تابآور چیست؟ تعریف، ویژگیها و اهمیت رسانه تابآور در عصر بحران و هوش مصنوعی
رسانه تابآور چیست؟ تعریف، ویژگیها، اهمیت و نقش آن در جامعه
رسانه تابآور چیست؟ این پرسش در دورهای اهمیت بیشتری پیدا کرده است که محیط اطلاعاتی جامعه با سرعت زیادی در حال تغییر است. بحرانهای اقتصادی، بلایای طبیعی، جنگ و ناامنی، همهگیریها، تغییر رفتار مخاطبان، شبکههای اجتماعی، کاهش اعتماد عمومی، اطلاعات نادرست، حملات سایبری و ظهور هوش مصنوعی مولد، شرایط فعالیت رسانهها را دگرگون کردهاند. در چنین فضایی، رسانهای که فقط برای شرایط عادی طراحی شده باشد، ممکن است در زمان بحران نتواند وظیفه اصلی خود یعنی تولید و توزیع اطلاعات معتبر را حفظ کند.
به بیان دکتر محمدرضا مقدسی بنیانگذار رسانه تاب آوری و معاونت علمی پژوهشی جمعیت همیاران سلامت روان ایران مفهوم «تابآوری رسانه» یا Media Resilience به توانایی رسانه، سازمان رسانهای یا نظام رسانهای برای ادامه کارکردهای اساسی خود در شرایط بیثبات، مواجهه با تهدیدها، سازگاری با تغییرات و بازسازی ظرفیتهای خود پس از بحران اشاره دارد. در گزارشهای تخصصی شورای اروپا، تابآوری رسانه به ظرفیت سازمانهای رسانهای برای ادامه فعالیت در دورههای ناپایدار، سازگاری با تهدیدهای اجتماعی و محیطی و حفظ پایداری فعالیت رسانهای مرتبط شده است. این نگاه نشان میدهد که تابآوری رسانه فقط به زنده ماندن یک رسانه محدود نیست؛ موضوع، توانایی آن برای حفظ تولید محتوا، تعامل با محیط، سازگاری و ادامه فعالیت پایدار است.
تعریف رسانه تابآور
رسانه تابآور را میتوان چنین تعریف کرد: «رسانهای که در برابر بحرانها، شوکها، تغییرات فناوری، تهدیدهای اطلاعاتی، فشارهای اقتصادی و اختلال در فرایندهای کاری، توانایی حفظ کارکردهای اصلی خود، سازگاری با شرایط جدید، یادگیری از تجربهها و بازسازی ظرفیتهای حرفهای و سازمانی خود را دارد.»
این تعریف چند بخش مهم دارد. یک رسانه تابآور باید بتواند در شرایط بحران اطلاعات قابل اعتماد تولید کند، مسیرهای انتشار خود را حفظ یا بازطراحی کند، مخاطبان خود را از دست ندهد، اشتباهات خود را اصلاح کند، از تجربه بحران برای آینده یاد بگیرد و در برابر تغییرات محیطی انعطافپذیر باشد.
در یک پژوهش دانشگاهی درباره تابآوری نظامهای رسانهای کشورهای بالتیک، تابآوری رسانه به توانایی نظام رسانهای برای بقا در شرایط کاهش منابع و از دست رفتن توجه و اعتماد مخاطبان و همچنین ظرفیت ایجاد یک فضای اطلاعاتی قابل اعتماد، شفاف و متنوع برای عملکرد جامعه و دموکراسی مرتبط شده است.
بنابراین، رسانه تابآور را نباید رسانهای دانست که هیچگاه دچار مشکل نمیشود. رسانه تابآور ممکن است دچار بحران، کاهش درآمد، اختلال فنی، کاهش مخاطب یا فشارهای مختلف شود، اما تفاوت آن در این است که برای مواجهه با این شرایط ظرفیت پاسخگویی، سازگاری و بازگشت دارد.
چرا مفهوم رسانه تابآور اهمیت پیدا کرده است؟
رسانه امروز در محیطی فعالیت میکند که سرعت تغییر در آن بسیار بیشتر از گذشته است. زمانی یک روزنامه میتوانست برنامه تولید و انتشار خود را برای هفتهها یا ماهها پیشبینی کند، اما اکنون یک رویداد در چند دقیقه میتواند میلیونها نفر را درگیر کند. مخاطب همزمان از سایت خبری، شبکه اجتماعی، پیامرسان، موتور جستوجو، ویدئو، پادکست و ابزارهای هوش مصنوعی برای دریافت اطلاعات استفاده میکند.
این تغییر فقط فناوری رسانه را تغییر نداده است؛ منطق تولید، توزیع و مصرف خبر نیز دگرگون شده است. یک مطالعه نظاممند منتشرشده در سال ۲۰۲۶ درباره تابآوری رسانههای دولتی در عصر دیجیتال نشان میدهد که توسعه رسانههای نوین و تغییرات فناوری، ساختارهای سنتی رسانه را تحت تأثیر قرار داده و رسانهها برای تداوم نقش خود نیازمند سازگاری، اعتمادسازی، حفظ استانداردهای حرفهای و استفاده از فرصتهای محیط دیجیتال هستند.
از طرف دیگر، بحران اطلاعاتی نیز شکل جدیدی پیدا کرده است. تولید سریع محتوای جعلی، دستکاری اطلاعات، حسابهای جعلی، تصاویر و ویدئوهای ساختگی و استفادههای نادرست از هوش مصنوعی میتواند تشخیص واقعیت از اطلاعات نادرست را برای مخاطب دشوار کند. شورای اروپا در سال ۲۰۲۶ نیز تقویت تابآوری اجتماعی در برابر اطلاعات نادرست را به موضوعاتی مانند رسانه، سواد رسانهای، آموزش، فرهنگ و مشارکت اجتماعی مرتبط دانسته است.
در چنین شرایطی، رسانه تابآور بخشی از ظرفیت تابآوری جامعه محسوب میشود؛ زیرا جامعه برای تصمیمگیری، کاهش ابهام و مواجهه با بحران به جریان اطلاعات معتبر نیاز دارد.
رسانه تابآور فقط رسانهای نیست که در بحران فعال بماند
یکی از برداشتهای ناقص از مفهوم تابآوری رسانه این است که تصور کنیم هر رسانهای که در زمان بحران چند خبر منتشر کند، رسانهای تابآور است. چنین برداشتی کافی نیست.
تابآوری رسانه قبل از بحران آغاز میشود. رسانهای که پیش از بحران آموزش دیده، فرایندهای مشخصی برای راستیآزمایی دارد، از اطلاعات خود نسخه پشتیبان تهیه میکند، زیرساختهای فنی مناسبی دارد، راههای متعدد انتشار محتوا را میشناسد، منابع مالی متنوعتری دارد و ارتباط مستمر و قابل اعتماد با مخاطبان ایجاد کرده است، در زمان بحران ظرفیت بیشتری برای ادامه فعالیت خواهد داشت.
یونسکو نیز در برنامههای مرتبط با تابآوری رسانه بر آمادگی نهادی، برنامهریزی برای مواجهه با بحران، ارتقای مهارتهای دیجیتال، توانایی گزارشگری تخصصی، حفظ پخش و ایجاد سازوکارهای پاسخ به شرایط اضطراری تأکید کرده است.
پس رسانه تابآور، «رسانه آماده برای بحران» است، اما این آمادگی فقط یک برنامه اضطراری روی کاغذ نیست؛ مجموعهای از قابلیتهای انسانی، حرفهای، فناورانه، اقتصادی و سازمانی است.
مهمترین ویژگی رسانه تابآور چیست؟
مهمترین ویژگی رسانه تابآور، توانایی حفظ مأموریت اصلی در شرایط تغییر است. اگر مأموریت یک رسانه اطلاعرسانی حرفهای و خدمت به نیاز اطلاعاتی جامعه باشد، تابآوری آن زمانی معنا پیدا میکند که حتی در شرایط دشوار بتواند این مأموریت را با روشهای متناسب با شرایط جدید دنبال کند.
رسانه تابآور باید قابلیت یادگیری داشته باشد. رسانهای که پس از هر بحران فقط به شرایط قبلی بازمیگردد، ممکن است در بحران بعدی دوباره همان آسیبها را تجربه کند. تابآوری واقعی با یادگیری پیوند دارد؛ یعنی بحران باید به شناخت ضعفها، اصلاح فرایندها و افزایش آمادگی منجر شود.
انعطافپذیری نیز بخش دیگری از این مفهوم است. رسانهای که فقط یک قالب تولید محتوا، یک کانال توزیع یا یک مدل درآمدی دارد، در برابر اختلال در همان مسیر آسیبپذیرتر است. در مقابل، تنوع در قالبهای محتوا، کانالهای ارتباطی، مهارتهای کارکنان و منابع درآمدی میتواند ظرفیت سازگاری را افزایش دهد. گزارشهای تخصصی حوزه تابآوری رسانه نیز پایداری مالی، تنوع درآمد، سازگاری فناوری و حفظ کیفیت روزنامهنگاری را در ارتباط با یکدیگر بررسی کردهاند.
اعتماد؛ سرمایه اصلی رسانه تابآور
مخاطب زمانی در دوره بحران به رسانه مراجعه میکند که از قابل اعتماد بودن آن اطمینان نسبی داشته باشد. به همین دلیل، اعتماد عمومی یکی از مهمترین عناصر تابآوری رسانه محسوب میشود.
رسانهای که برای جلب توجه از تیترهای اغراقآمیز، اطلاعات تأییدنشده یا محتوای گمراهکننده استفاده میکند، ممکن است در کوتاهمدت بازدید بیشتری به دست آورد، اما چنین رویکردی میتواند سرمایه اعتماد را کاهش دهد. در زمان بحران، کاهش اعتماد میتواند پیامدهای جدی داشته باشد؛ زیرا مخاطب ممکن است اطلاعات صحیح را نیز با تردید دریافت کند.
یونسکو در توصیههای مربوط به نقش رسانه در بحرانها بر حفظ اعتماد مخاطبان، رعایت اخلاق حرفهای، تولید اطلاعات قابل راستیآزمایی و تمایز میان روزنامهنگاری مستقل و ارتباطات اقناعی یا تبلیغاتی تأکید کرده است.
در این معنا، رسانه تابآور باید پیش از بحران اعتماد بسازد، در زمان بحران از آن محافظت کند و پس از بحران نیز آن را ترمیم و تقویت کند.
تابآوری رسانه و مقابله با اطلاعات نادرست
یکی از جدیترین آزمونهای رسانه تابآور، مواجهه با اطلاعات نادرست و اطلاعات گمراهکننده است. در فضای دیجیتال، سرعت انتشار یک ادعا ممکن است از سرعت بررسی آن بیشتر باشد. در چنین شرایطی، رسانه حرفهای باید میان سرعت و دقت تعادل ایجاد کند.
رسانه تابآور به جای اینکه صرفاً به انتشار سریع واکنش نشان دهد، سازوکارهای راستیآزمایی، بررسی منبع، مقایسه دادهها و اصلاح خطا را تقویت میکند. اهمیت این موضوع در سالهای اخیر با گسترش هوش مصنوعی افزایش یافته است. ابزارهای هوش مصنوعی میتوانند برای جستوجو، تحلیل داده، خلاصهسازی، ترجمه، تولید قالبهای مختلف محتوا و حتی کشف برخی الگوهای اطلاعاتی مفید باشند، اما در صورت نبود کنترل انسانی و استانداردهای روشن میتوانند خطر انتشار خطا و محتوای ساختگی را نیز افزایش دهند.
یونسکو در پروژه «روزنامهنگاری تابآور در عصر دیجیتال» تقویت مهارتهای رسانهای و اطلاعاتی، افزایش توانمندی مرتبط با هوش مصنوعی، مقابله با اطلاعات نادرست و تقویت ظرفیت تحریریهها در برابر تهدیدها و آزارهای آنلاین را از عناصر مهم تابآوری رسانهای معرفی کرده است.
بنابراین، رسانه تابآور رسانهای نیست که صرفاً از هوش مصنوعی استفاده میکند؛ رسانهای است که میتواند از فناوری استفاده کند و در عین حال کیفیت، دقت، مسئولیت حرفهای و اعتماد مخاطب را حفظ کند.
رسانه تابآور و اقتصاد رسانه
تابآوری اقتصادی یکی از پایههای مهم تابآوری رسانه است. رسانهای که از نظر مالی دائماً در وضعیت بحرانی قرار دارد، برای حفظ نیروی انسانی، تولید گزارشهای تخصصی، نگهداری زیرساخت فنی و سرمایهگذاری در فناوری با مشکل روبهرو خواهد شد.
شورای اروپا در بررسیهای مربوط به تابآوری رسانه تأکید کرده است که پایداری اقتصادی به توانایی رسانه در ادامه تولید محتوا و داشتن منابعی برای استمرار و سرمایهگذاری مجدد در فعالیتهای خود ارتباط دارد. با این حال، همان گزارشها تصریح میکنند که تابآوری اقتصادی تنها یکی از عناصر تابآوری است و مدیریت، محیط سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فناوری نیز در آن نقش دارند.
مدل کسبوکار رسانه در سالهای اخیر تحت فشار جدی قرار گرفته است. انتقال بخش مهمی از بازار تبلیغات به پلتفرمهای دیجیتال، تغییر شیوه مصرف خبر و وابستگی فزاینده به زیرساختهای فناوری، بسیاری از رسانهها را وادار کرده است مدلهای درآمدی و ارتباط با مخاطبان خود را بازنگری کنند. شورای اروپا در گزارشهای جدید خود این فشارهای ساختاری، مشکلات مالی و اثر فناوریهای جدید و هوش مصنوعی را از چالشهای مهم پایداری رسانه و کیفیت روزنامهنگاری دانسته است.
در نتیجه، رسانه تابآور باید درباره اقتصاد خود نیز تابآور باشد. وابستگی شدید به یک منبع درآمد، همانند وابستگی کامل به یک پلتفرم، میتواند آسیبپذیری رسانه را افزایش دهد.
تابآوری رسانه و زیرساخت دیجیتال
امروزه رسانه فقط یک تحریریه و چند خبرنگار نیست. وبسایت، سرور، پایگاه داده، سامانه انتشار، شبکههای اجتماعی، ابزارهای ارتباطی، آرشیو دیجیتال و حسابهای کاربری، بخشی از زیرساخت رسانه را تشکیل میدهند.
در نتیجه، امنیت دیجیتال نیز بخشی از تابآوری رسانه است. از بین رفتن دادهها، هک شدن حسابها، قطع سرویس، حملات سایبری یا از دست رفتن آرشیو میتواند فعالیت یک مجموعه رسانهای را متوقف کند.
رسانه تابآور برای چنین شرایطی باید تنها به وضعیت عادی وابسته نباشد. وجود نسخههای پشتیبان، مسیرهای جایگزین ارتباطی، برنامه مدیریت رخداد، حفاظت از حسابهای کاربری، آموزش کارکنان و برنامه استمرار کسبوکار از اقداماتی هستند که میتوانند ظرفیت عملیاتی رسانه را افزایش دهند. برنامههای یونسکو در زمینه تابآوری رسانه در برابر بحران نیز بر «سیستمهای تابآور»، رویههای ارتباط اضطراری و آمادگی سازمانی تأکید دارند.
رسانه تابآور و نقش آن در بحرانهای اجتماعی
در زمان وقوع زلزله، سیل، آتشسوزی، همهگیری یا بحرانهای اجتماعی، نیاز جامعه به اطلاعات معتبر افزایش پیدا میکند. مردم میخواهند بدانند چه اتفاقی افتاده، چه چیزی تأیید شده، چه خطری وجود دارد، چه اقدامی باید انجام دهند و منابع رسمی و تخصصی چه میگویند.
در این شرایط، رسانه میتواند بخشی از شبکه تابآوری جامعه باشد. یونسکو رسانه را در حوزه کاهش خطر بلایا دارای نقشهای مهمی مانند اطلاعرسانی، آموزش عمومی، هشدار زودهنگام و رساندن اطلاعات دقیق به جوامع میداند.
به همین دلیل، رسانه تابآور فقط خودش را از بحران عبور نمیدهد؛ میتواند به عبور جامعه از بحران نیز کمک کند. این تفاوت بسیار مهم است. تابآوری رسانه در سطح سازمانی، با تابآوری جامعه در سطح اجتماعی پیوند پیدا میکند.
تفاوت رسانه تابآور با رسانه بحران
«رسانه بحران» و «رسانه تابآور» دو مفهوم نزدیک اما متفاوت هستند. رسانه بحران بیشتر بر فعالیت رسانه در هنگام یک وضعیت بحرانی تمرکز دارد؛ برای مثال پوشش زلزله، سیل، بیماری یا یک حادثه بزرگ.
اما تابآوری رسانه مفهومی گستردهتر است. این مفهوم دوره پیش از بحران، هنگام بحران و پس از بحران را در بر میگیرد. پیش از بحران، آمادگی مطرح است. هنگام بحران، تداوم فعالیت، سرعت پاسخ و دقت اطلاعات اهمیت دارد. پس از بحران، یادگیری، اصلاح ضعفها و افزایش آمادگی برای بحران بعدی اهمیت پیدا میکند.
بنابراین، رسانه تابآور را میتوان یک «رسانه آماده، سازگار، یادگیرنده و قابل اعتماد» دانست که در شرایط مختلف میتواند مأموریت خود را حفظ کند.
رسانه تابآور و سرمایه اجتماعی
رسانه با اعتماد، مشارکت اجتماعی و سرمایه اجتماعی رابطه نزدیکی دارد. زمانی که مخاطبان یک رسانه را معتبر میدانند، احتمال مراجعه دوباره آنها به آن رسانه بیشتر میشود. در بحران نیز همین رابطه اهمیت بیشتری پیدا میکند.
یک نظام اطلاعاتی سالم نیازمند تنوع، شفافیت و دسترسی به اطلاعات قابل اعتماد است. شورای اروپا نیز بر این نکته تأکید کرده که محیط رسانهای شفاف و متکثر، فعالیت مستقل روزنامهنگاری و کیفیت اطلاعات، برای تقویت اعتماد و تابآوری در برابر اطلاعات نادرست اهمیت دارند.
از سوی دیگر، گزارش جهانی یونسکو در سال ۲۰۲۶ درباره ارزش روزنامهنگاری، شواهدی را درباره نقش روزنامهنگاری مستقل در تقویت تابآوری در برابر اطلاعات نادرست و بحرانها، بهبود خدمات عمومی و آثار اقتصادی آن گردآوری کرده است.
این مسئله نشان میدهد که رسانه تابآور فقط یک موضوع مدیریتی برای صاحبان رسانه نیست؛ موضوعی مرتبط با سلامت اطلاعاتی جامعه است.
آیا رسانه کوچک هم میتواند تابآور باشد؟
تابآوری به اندازه رسانه وابسته نیست. یک رسانه محلی یا تخصصی کوچک نیز میتواند برخی ویژگیهای مهم تابآوری را داشته باشد. شناخت دقیق مخاطب، اعتماد محلی، انعطاف مدیریتی، مهارت چندگانه اعضای تیم، ارتباط مستقیم با جامعه، هزینههای منطقی، زیرساخت مناسب و توانایی سریع در تغییر روش تولید محتوا میتواند برای یک رسانه کوچک مزیت ایجاد کند.
در برخی بحرانها حتی رسانههای محلی و اجتماعی میتوانند اهمیت ویژهای پیدا کنند؛ زیرا ارتباط مستقیمتری با جامعه دارند و اطلاعات محلی را بهتر میشناسند. شورای اروپا نیز رسانههای اجتماعی و غیرانتفاعی محلی را در شرایط بحران یکی از منابع مهم برای ارتباط مؤثر با گروههایی دانسته است که ممکن است از طریق رسانههای دیگر بهخوبی پوشش داده نشوند.
رسانه تابآور در عصر هوش مصنوعی
هوش مصنوعی یکی از مهمترین تغییرات محیط رسانهای در دهه جاری است. هوش مصنوعی میتواند فرایندهای رسانهای را سریعتر کند، به تحلیل حجم زیادی از داده کمک کند و تولید محتوا را در قالبهای مختلف آسانتر سازد. در عین حال، همین فناوری میتواند تولید محتوای جعلی، جعل صدا و تصویر، تولید انبوه محتوای کمکیفیت و انتشار اطلاعات نادرست را نیز آسانتر کند.
بنابراین، تابآوری رسانه در عصر هوش مصنوعی به معنای مقاومت در برابر فناوری نیست؛ به معنای ایجاد ظرفیت استفاده مسئولانه و هوشمندانه از فناوری است. رسانه باید بداند کدام فرایند را میتوان با ابزار هوش مصنوعی انجام داد، کجا نیاز به بررسی انسانی وجود دارد و چگونه باید شفافیت و مسئولیت حرفهای را حفظ کرد.
در سال ۲۰۲۶، موضوع پیوند میان تابآوری رسانه، هوش مصنوعی، امنیت روزنامهنگاران، سواد رسانهای و تغییرات دیجیتال در برنامههای نهادهایی مانند شورای اروپا، یونسکو و سازمان امنیت و همکاری اروپا نیز حضور پررنگی دارد.
چگونه یک رسانه تابآور شکل میگیرد؟
ساختن رسانه تابآور از فناوری شروع نمیشود؛ از شناخت آسیبپذیریها شروع میشود. هر رسانه باید بداند در برابر چه تهدیدهایی قرار دارد. ممکن است تهدید اصلی برای یک رسانه کاهش درآمد باشد، برای رسانه دیگر حمله سایبری، برای رسانهای دیگر وابستگی به یک شبکه اجتماعی و برای رسانهای دیگر کاهش اعتماد مخاطب.
پس از شناخت آسیبپذیری، نوبت به ایجاد ظرفیت میرسد. آموزش نیروی انسانی، طراحی فرایندهای روشن، راستیآزمایی، تنوع منابع انتشار، حفاظت از دادهها، ارتباط مستمر با مخاطب، تنوع درآمد، برنامه تداوم فعالیت و استفاده سنجیده از فناوری، مجموعهای از ظرفیتهایی هستند که میتوانند تابآوری رسانه را تقویت کنند.
تابآوری همچنین نیازمند فرهنگ سازمانی یادگیرنده است. در چنین فرهنگی، خطا فقط موضوعی برای سرزنش نیست؛ دادهای برای اصلاح سیستم است. بحران نیز فقط یک حادثه نامطلوب تلقی نمیشود؛ فرصتی برای شناسایی نقاط ضعف و تقویت ظرفیتهاست.
رسانه تابآور چه نسبتی با اخلاق حرفهای دارد؟
تابآوری بدون اخلاق حرفهای میتواند به دوام یک سازمان رسانهای منجر شود، اما الزاماً به حفظ اعتبار آن منجر نمیشود. هدف تابآوری فقط این نیست که رسانه «باقی بماند»؛ هدف این است که رسانه بتواند با حفظ کیفیت و مسئولیت حرفهای به کار خود ادامه دهد.
در شرایط بحرانی، وسوسه انتشار سریع اطلاعات تأییدنشده بیشتر میشود. رسانه تابآور باید بتواند در چنین شرایطی میان سرعت و دقت تعادل ایجاد کند. انتشار یک خبر اشتباه و سپس اصلاح آن همیشه اثر یکسانی با انتشار اطلاعات دقیق از ابتدا ندارد؛ زیرا اعتماد عمومی ممکن است آسیب دیده باشد.
به همین دلیل، استانداردهای حرفهای، راستیآزمایی، شفافیت درباره منابع، تصحیح خطا و پاسخگویی رسانهای بخشی از زیرساخت نرم تابآوری هستند.
رسانه تابآور؛ از بقا تا رشد
مفهوم تابآوری را نباید فقط با «تحمل کردن» یا «زنده ماندن» یکی دانست. یک رسانه تابآور ممکن است پس از بحران همان رسانه سابق نباشد. شاید شیوه تولید محتوا را تغییر دهد، مدل اقتصادی جدیدی ایجاد کند، کانالهای توزیع خود را گسترش دهد یا گروه تازهای از مخاطبان را پیدا کند.
در اینجا تابآوری به نوآوری پیوند میخورد. یک رسانه میتواند از بحران یاد بگیرد و ظرفیتهای جدیدی ایجاد کند. بنابراین، تابآوری را میتوان حرکتی از آسیبپذیری به آمادگی، از آمادگی به سازگاری و از سازگاری به یادگیری و توسعه دانست.
این نگاه با پژوهشهای جدید درباره رسانه و فضای دیجیتال نیز سازگار است؛ زیرا رسانههای امروزی برای حفظ نقش خود نیازمند سازگاری با تغییرات فناوری، تغییر الگوهای مصرف خبر، ایجاد اعتماد و بازطراحی شیوههای سازمانی و اقتصادی هستند.
جمعبندی نهایی و فرجام سخن: رسانه تابآور چیست؟
در پاسخ نهایی به پرسش «رسانه تابآور چیست؟» میتوان گفت رسانه تابآور رسانهای است که در برابر بحران و تغییر، توانایی حفظ کارکردهای اصلی، سازگاری، یادگیری و بازسازی ظرفیتهای خود را دارد. این تابآوری مجموعهای از ابعاد حرفهای، انسانی، اقتصادی، فناورانه، سازمانی و اجتماعی را در بر میگیرد.
رسانه تابآور در زمان آرامش آماده میشود، در زمان بحران قابل اتکا باقی میماند و پس از بحران از تجربه خود برای افزایش ظرفیتهای آینده استفاده میکند. چنین رسانهای به اعتماد مخاطب اهمیت میدهد، اطلاعات را راستیآزمایی میکند، از فناوری آگاهانه استفاده میکند، برای تداوم فعالیت برنامه دارد و تلاش میکند وابستگیهای آسیبزا را کاهش دهد.
در جهان امروز که بحرانهای اجتماعی، اقتصادی، محیطزیستی و اطلاعاتی همزمان بر جامعه اثر میگذارند، تابآوری رسانه دیگر موضوعی حاشیهای نیست. کیفیت جریان اطلاعات میتواند بر کیفیت تصمیمگیری افراد و نهادها اثر بگذارد و رسانهای که بتواند در شرایط دشوار اطلاعات معتبر، قابل فهم و بهموقع ارائه کند، بخشی از ظرفیت تابآوری جامعه خواهد بود.
به بیان ساده، رسانه تابآور رسانهای نیست که هیچوقت آسیب نمیبیند؛ رسانهای است که میتواند آسیب را مدیریت کند، فعالیت خود را ادامه دهد، از تجربه بیاموزد و برای شرایط بعدی آمادهتر شود. از این منظر، «تابآوری رسانه» فقط یک ویژگی سازمانی نیست؛ بخشی از تابآوری اطلاعاتی، اجتماعی و حتی اقتصادی جامعه است.
