بورس در اصلاح، نه در خروج پول

زهرا کوثر غلامی

تاریخی شاخص کل آغاز شد و سپس با اصلاحی عمیق و سریع ادامه یافت. عبور شاخص بورس از کانال ۴.۵ میلیون واحد در ابتدای بهمن‌ماه، انتظارات تازه‌ای را میان فعالان بازار ایجاد کرد و بسیاری این رشد را نشانه‌ای از ورود بازار به یک فاز صعودی پایدار تلقی کردند.

با این حال، شدت و سرعت این رشد، هم‌زمان با هشدار برخی کارشناسان درباره فاصله گرفتن قیمت‌ها از توان واقعی نقدینگی و سودآوری شرکت‌ها، تردیدهایی را نسبت به دوام آن به وجود آورد.

در این میان، حذف ارز نیمایی و یکسان‌سازی نرخ ارز در مرکز مبادله، به‌عنوان یک متغیر کلیدی، نقش مهمی در جهت‌دهی به انتظارات بازار ایفا کرد. افزایش نرخ تسعیر ارز صادراتی، سودآوری شرکت‌های بزرگ بورسی به‌ویژه صنایع صادرات‌محور را در کانون توجه قرار داد و موجی از تقاضا را در بازار سهام به راه انداخت. اما توقف رشد نرخ ارز مبادله‌ای، همراه با افزایش ریسک‌های سیاسی و منطقه‌ای، به‌تدریج فضای احتیاط را بر بازار حاکم کرد و زمینه‌ساز اصلاح سنگین شاخص شد.

در چنین شرایطی، افت حدود ۷۰۰ هزار واحدی شاخص کل و بازگشت آن به کانال ۳.۸ میلیون واحد، نگرانی‌هایی را درباره خروج سرمایه و تضعیف اعتماد سرمایه‌گذاران ایجاد کرد. پرسش اصلی فعالان بازار این بود که آیا بازار با موجی از خروج نقدینگی مواجه شده یا آنچه رخ داده، صرفاً جابه‌جایی منابع میان ابزارهای مختلف سرمایه‌گذاری است. پاسخ به این ابهام، موضوع گفت‌وگوی معاون نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس شد؛ گفت‌وگویی که تلاش دارد تصویری متفاوت از وضعیت نقدینگی و رفتار سرمایه‌گذاران در روزهای اصلاح بازار ارائه دهد.

حذف ارز نیمایی و یکسان‌سازی نرخ ارز در مرکز مبادله، به‌عنوان یک متغیر کلیدی، نقش مهمی در جهت‌دهی به انتظارات بازار ایفا کرد

نایب رئیس هیأت مدیره سازمان بورس با وجود افت‌های اخیر بازار تأکید کرد که خروج معناداری از سرمایه رخ نداده و سرمایه‌گذاران بیشتر در حال جابه‌جایی منابع، از جمله انتقال به ابزارهایی مانند صندوق‌های طلا هستند.

از روزهای پایانی دی ماه و روزهای ابتدایی بهمن ماه، در حالی که شاخص کل بورس از تراز ۴.۵ میلیون واحد عبور کرده بود و با حذف ارز ترجیحی و نیمایی، نرخ ارز حاصل از صادرات از سوی شرکت های بورسی جهش سنگینی داشت و امیدها نسبت به تداوم این رشد ادامه داشت، اما برخی اتفاقات و ریسک های سیاسی و همچنین توقف روند رشد نرخ ارز مبادله‌ای برای رسیدن به نرخ ارز آزاد سبب شد تا رکوردشکنی های بازار سهام متوقف و شاخص کل بورس با افت ۷۰۰ هزار واحدی در کانال ۳.۸ میلیون واحد قرار گیرد.

البته برخی کارشناسان بازار سرمایه نسبت به احتمال ریزش سنگین بازار پس از رشد جهشی شاخص که با قدرت خرید سهامداران و سرمایه‌گذاران هماهنگ نبود، از زمانی که شاخص وارد کانال ۴.۳ میلیون واحد شد، هشدار داده بودند. ولی برخی اتفاقات سبب شد تا ریزش شاخص بورس سرعت بیشتری بگیرد.

رشدهای اخیر بازار سهام در پی حذف ارز نیمایی بود

در همین ارتباط رضا عیوضلو معاون نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس و اوراق بهادار در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی ایرنا درباره ریزش‌های اخیر بازار سهام گفت: تا پیش از اینکه بازار وارد فاز ریزش شود، رشدها هم پیش‌بینی شده بود اما موضوع از زمانی آغاز شد که نرخ ارز در مرکز مبادله یکسان و نرخ نیمایی حذف شد و همه صادرکنندگان توانستند ارز حاصل از صادرات خود را با نرخ ارز نزدیک به آزاد به فروش برسانند این اتفاق جنب و جوش در بازار ایجاد کرد و صادرکنندگان توانستند ارز خود را با قیمت های بالاتری به فروش برسانند که در سوددهی آنها و درنتیجه در معاملات بازار بسیار مؤثر بود و رشدهای خوبی را شاهد بودیم.

وی ادامه داد: این رشدها تا زمان انتشار صورت‌های مالی ۹ ماهه شرکت‌های بورسی ادامه داشت ولی با انتشار این صورت‌ها، نظر سرمایه‌گذار در بازار تعدیل شد که اثر حذف ارز نیمایی و فاصله کم شدن نرخ ارز مرکز مبادله با نرخ ارز آزاد، احتمالا با یک فاصله زمانی در بازار اثرگذار است ولی به هر حال این اتفاق اثرگذاری خود را نشان می‌دهد که احتمالا به صورت‌های مالی پایان سال منتقل شود؛ این اتفاقات با مسائل سیاسی اخیر منطقه همراه شد که سبب شد تا بازار با تردید مواجه و خریدها در بازار با احتیاط همراه باشد البته در این میان، بازار یک برگشت کوتاه مدت به سمت رشد به کانال بالای ۴ میلیون واحد هم داشت که مجدداً به سمت منفی برگشت؛ ولی پیش بینی ها این است که بازار به زودی به تعادل برسد.

حذف حجم مبنا به تعادل بخشی بازار کمک کرد

نایب رئیس هیأت مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار با اشاره به حذف حجم مبنا گفت: با این اقدام، به نظر می رسد حرکت های بازار روان تر شده و بازار سریع تر و راحت تر به تعادل می رسد چه در دوره های ریزش و چه در دوره های رشد بازار؛ اثر حذف حجم مبنا را در هفته های اخیر دیدیم که به جای اینکه بازار وارد فرآیند فرسایشی شود، به سرعت تعدیل خورد.

در این چند هفته که بازار افت داشته، حجم معاملات کاهش نیافته است و نویدبخش این مسأله است که سرمایه‌گذار هنوز باقی مانده است. عیوضلو ادامه داد: هنوز انتظارات مثبت در ابزار سهام وجود دارد؛ در این هفته ها، به طور سرجمع نه خروج سرمایه رقم خورد نه سرمایه‌گذار بلکه سرمایه گذاران منابع خود را جابه جا می کنند؛ البته ممکن است برخی حقیقی ها منابع خود را به سایر ابزارهای بورسی مانند صندوق های طلا تبدیل کرده باشند ولی در مجموع پولی از بازار خارج نشده است.

ورود دو صندوق حمایتی بازار سرمایه

 وی درباره حمایت دو صندوق حمایت از بازار سرمایه خاطرنشان کرد: هم صندوق تثبیت بازار سرمایه و هم صندوق توسعه بازار سرمایه به مثابه بازارگردان عمل کرده و در روزهایی که فشار فروش زیاد است، نسبت به خرید سهام اقدام می کند و در روزهایی که تقاضا بالاست، تلاش می کند تا به تقاضاها به صورت بلوکی پاسخ بدهد نه به صورت فروش خُرد؛ مثلا اگر یک شرکت سرمایه گذاری تقاضای خرید داشت، بلوک سهام به این شرکت ها می فروخت در طول زمان صندوق توسعه بازار توانسته منابعی که جمع آوری کند را در اختیار روان شدن بازار قرار دهد.

سازمان بورس هیچ مداخله‌ای در بازار نمی‌کند

عیوضلو درباره مداخله سازمان بورس در روزهای تعدیل و اصلاح بازار گفت: سازمان بورس هیچ مداخله یا مذاکره ای با حقوقی ها برای خرید سهام ندارد و خود آنها تصمیم به خرید سهام در اختیار حقیقی ها در ایام افزایش عرضه می گیرند.

در این چند هفته که بازار افت داشته، حجم معاملات کاهش نیافته است و نویدبخش این مسأله است که سرمایه‌گذار هنوز باقی مانده است

صندوق توسعه بازار و نهادهای مالی کار همیشگی خود را انجام می دهند؛ اینکه سازمان نشستی با حقوقی ها برگزار و تشویق به خرید کند، صحت ندارد.

 سال آینده نرخ بهره اوراق بدهی تعدیل می‌شود

 معاون نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس و اوراق بهادار درباره تأثیر نرخ بهره بالای اوراق بدهی بر بازار سهام بیان کرد: با توجه به تقاضایی که در بازار اوراق دولتی بود، امسال پیش بینی می کردیم که در این بازار به یک سقفی از نرخ بهره برسیم. عیوضلو خاطر نشان کرد: در قانون بودجه ۱۴۰۴ نیز انتشار اوراق بدهی افزایش قابل ملاحظه ای نسبت به سال قبل داشت ولی به نظر می رسد با توجه به بودجه ۱۴۰۵ و تعهد دولت به نفروختن اوراق بیش از سقف مندرج در بودجه، برای سال آینده نرخ بهره اوراق بدهی بازار آرامی داشته باشیم و تقاضا کاهش می یابد که احتمالا تقاضا به سمت بازار سهام برود.

کلام آخر

با توجه به مجموعه تحولات اخیر در بازار سرمایه، می‌توان انتظار داشت که بورس در ماه‌های پیش‌رو وارد دوره‌ای از نوسان کنترل‌شده و حرکت تدریجی به سمت تعادل شود. اصلاح شاخص، هرچند سنگین بود، اما نشانه‌ای از تخلیه هیجانات و نزدیک شدن قیمت‌ها به واقعیت‌های بنیادی شرکت‌ها به شمار می‌آید.

استمرار معاملات و کاهش نیافتن حجم دادوستدها نشان می‌دهد اعتماد کلی سرمایه‌گذاران هنوز حفظ شده و نقدینگی از بازار خارج نشده، بلکه مسیر خود را میان ابزارهای مختلف تغییر داده است.

در افق کوتاه‌مدت، جهت‌گیری نرخ ارز، تحولات سیاسی و انتشار صورت‌های مالی پایان سال نقش تعیین‌کننده‌ای در روند بازار خواهند داشت. در میان‌مدت نیز با فرض تعدیل نرخ بهره اوراق بدهی و کاهش جذابیت بازار پول، احتمال بازگشت بخشی از منابع به سمت سهام افزایش می‌یابد.

اگر سیاست‌گذار بتواند ثبات نسبی در متغیرهای کلان ایجاد کند و از تصمیمات ناگهانی پرهیز شود، بازار سرمایه می‌تواند بار دیگر به عنوان مقصدی اصلی برای سرمایه‌گذاری مولد مطرح شود.